I OSK 2517/20

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Zygmunt Zgierski (spr.) Sędziowie: NSA Czesława Nowak-Kolczyńska del. WSA Arkadiusz Blewązka po rozpoznaniu w dniu 22 lutego 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej R.O. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 października 2019 r. sygn. akt I SA/Wa 214/19 w sprawie ze skargi R.O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] listopada 2018 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego oddala skargę kasacyjną Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 22 października 2019 r. oddalił skargę R.O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z [...] listopada 2018 r. w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył skarżący, zaskarżając go w całości i wnosząc o jego uchylenie i rozpoznanie skargi bądź przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucił naruszenie art. 39 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2018 r. poz. 1508 z późn. zm.), dalej: ups, przez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że odmowa wypłaty kwoty 2 497,87 zł tytułem zasiłku celowego była uzasadniona, w sytuacji, gdy zasiłek miał służyć uiszczeniu zaległości za czynsz, a skarżący osiąga miesięczny dochód w kwocie 634 zł. Pismem z [...] maja 2020 r. pełnomocnik skarżącego zrzekł się rozpoznania skargi kasacyjnej na rozprawie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325, z późn. zm.), dalej: ppsa, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 ustawy, przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Dlatego też, przy rozpoznawaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej. Biorąc pod uwagę tak uregulowany zakres kontroli instancyjnej sprawowanej przez Naczelny Sąd Administracyjny, stwierdzić należy, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Kwestia dopuszczalności przyznania zasiłku celowego została uregulowana w art. 39 ups, który przewiduje, że w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy (ust. 1). Zasiłek ten może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (ust. 2). Analiza powyższych przepisów wskazuje, że przyznanie zasiłku celowego nie jest decyzją związaną, ale podlega uznaniu administracyjnemu. Oznacza to, że nawet w przypadku spełnienia przez osobę ubiegającą się o przyznanie tej formy wsparcia, organ może ograniczyć, a nawet odmówić przyznania pomocy w postaci zasiłku celowego (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 listopada 2020 r., sygn. akt I OSK 1322/20, z 29 kwietnia 2020 r., sygn. akt I OSK 2698/19, czy z 28 kwietnia 2020 r., sygn. akt I OSK 2360/19). Odnotować przy tym należy, że działanie organu w granicach uznania administracyjnego polega na dokonaniu wyboru co do tego rozstrzygnięcia, przy czym nie może ono przebiegać w sposób dowolny i musi być poparte stosowną dokumentacją i jej analizą. Należy podkreślić, że zgodnie z art. 3 ust. 2 ups zadaniem pomocy społecznej jest zapobieganie trudnym sytuacjom życiowym niemożliwym do przezwyciężenia własnymi środkami i wysiłkami przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem, przy czym zgodnie z art. 4 ups osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Mając powyższe na uwadze, wskazać należy, że organ pomocy społecznej ustalając czy wnioskodawca występujący o wsparcie zasługuje na przyznanie mu pomocy społecznej wskazane we wniosku powinien ustalić nie tylko czy spełnia on przesłanki przyznania pomocy społecznej, ale także ocenić czy mógł on zapobiec trudnej sytuacji życiowej i zbadać stopień współpracy wnioskodawcy przy usuwaniu skutków takiej sytuacji. Świadczenia pomocy społecznej nie mogą być bowiem źródłem stałego finansowania, w szczególności, gdy wnioskodawca nie podejmuje starań mających na celu poprawę jego bytu (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 8 lipca 2020 r., sygn. akt I OSK 380/20). Organ pomocy społecznej decydując o zakresie udzielanej pomocy, musi mieć na względzie również konieczność zabezpieczenia środków na pomoc dla innych wnioskodawców (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 29 września 2020 r., sygn. akt I OSK 1032/20, czy z 6 grudnia 2019 r., sygn. akt I OSK 130/19). Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy, należy zauważyć, że skarżący w szerokim zakresie korzysta ze świadczeń pomocy społecznej. Pobiera on bowiem zasiłek stały, zasiłki celowe na zakup leków, środków czystości, odzieży i obuwia, energię elektryczną, czynsz i gaz, a także korzysta z jednego nieodpłatnego gorącego posiłku dziennie. Jednocześnie skarżący zajmuje dwupokojowy lokal socjalny, z którego najmem wiążą się zaległości czynszowe. Okoliczności te wskazują, że świadczenia pomocy społecznej zaspokajają jego potrzeby nieomal całkowicie, a przynajmniej w znacznej części. Jednocześnie skarżący nie podejmuje działań, które mogłyby poprawić jego sytuację życiową jak chociażby starania o zamianę zajmowanego lokalu na mniejszy, a zatem obciążony mniejszymi opłatami czynszowymi. Oznacza to, że w przypadku przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia nie zostałyby osiągnięte cele pomocy społecznej. Pomoc ta ma bowiem nie tylko dostarczyć środków bieżącego utrzymania osobom, które nie są w stanie zapewnić ich sobie same, ale także doprowadzić do usamodzielnienia się osób korzystających ze świadczeń pomocy społecznej. Tym samym brak jest podstaw do przyjęcia, że Sąd pierwszej instancji nieprawidłowo ocenił działania organów pomocy społecznej w kontekście zastosowania art. 39 ust. 1 ups. Organy dokonały właściwiej oceny okoliczności przemawiających za możliwością przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia, a odmawiając jego przyznania, prawidłowo umotywowały swoje rozstrzygnięcie. Tym samym brak jest możliwości uznania, że w rozpoznawanej sprawie doszło do naruszenia zakresu uznania administracyjnego ze strony organów. W konsekwencji powyższego zarzut naruszenia art. 39 ust. 1 ups przez jego błędną wykładnię i konstatację, że odmowa wypłaty zasiłku celowego na spłatę zaległości czynszowej była nieuzasadniona, należało uznać za nieskuteczny. Mając powyższe na uwadze, wobec niewykazania zasadności zarzutów skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku. Niezależnie od powyższego mając na uwadze, że w rozpoznawanej sprawie skarżący był reprezentowany przez adwokata wyznaczonego z urzędu, Naczelny Sąd Administracyjny złożony wniosek o zasądzenie kosztów pomocy prawnej uznał za wniosek o przyznanie pełnomocnikowi z urzędu wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy. Jednocześnie Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o tym wynagrodzeniu, gdyż przepisy art. 209 i 210 ppsa mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Natomiast wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 ppsa), przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258 – 261 ppsa. W myśl art. 182 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, ponieważ strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a druga strona, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia odpisu skargi kasacyjnej, nie zażądała przeprowadzenia rozprawy.