I OSK 2563/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jolanta Rudnicka Sędziowie: Sędzia NSA Iwona Bogucka (spr.) Sędzia del. WSA Agnieszka Miernik po rozpoznaniu w dniu 15 stycznia 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej E.P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 sierpnia 2024 r., sygn. akt I SA/Wa 1336/24 w sprawie ze skargi E.P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Płocku z dnia 20 marca 2024 r., nr KO-1391/4103/731/23 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżony wyrok oraz zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy Stara Biała z 28 listopada 2023 r., nr GOPS.5302.83.2023 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Płocku kwotę 720 (siedemset dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 22 sierpnia 2024 r., sygn. akt I SA/Wa 1336/24 oddalił skargę E.P. (dalej: skarżąca) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Płocku (dalej: Kolegium/organ II instancji) z 20 marca 2024 r., nr KO-1391/4103/731/23, którą utrzymano w mocy decyzję Wójta Gminy S. (dalej: Wójt/organ I instancji) z 28 listopada 2023 r., nr GOPS.5302.83.2023 odmawiającą przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką. Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy: Skarżąca wystąpiła w dniu 29 września 2023 r. z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wydanym na stałe, z którego wynika, że niepełnosprawność istnieje od 12 października 2015 r. Wójt decyzją z 28 listopada 2023 r. odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia wskazując, że w sprawie nie zostały spełnione przesłanki wynikające z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, gdyż niepełnosprawność osoby wymagającej opieki nie powstała do ukończenia 18 roku życia lub 25 roku życia w przypadku nauki w szkole lub szkole wyższej. Organ I instancji zaznaczył, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych jest nadal obowiązującym przepisem prawa, bowiem od dnia ogłoszenia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. sygn. akt K38/13, pomimo kilkukrotnych nowelizacji ustawy o świadczeniach rodzinnych, przepis ten nie został uchylony, a w uzasadnieniu wyroku wskazano, że skutkiem jego wejścia w życie nie jest ani uchylenie art. 17 ust.1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, ani uchylenie decyzji przyznających świadczenia, ani wykreowanie prawa do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność podopiecznych nie powstała w okresie dzieciństwa, zaś wykonanie wyroku wymaga podjęcia działań ustawodawczych, które doprowadzą do przywrócenia równego traktowania opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych. Po rozpatrzeniu odwołania skarżącej Kolegium decyzją z 20 marca 2024 r. utrzymało w mocy decyzję Wójta. Organ II instancji wyjaśnił, że z dniem 1 stycznia 2024 r. weszła w życie ustawa z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r. poz. 1429 ze zm.), która znowelizowała m.in. ustawę z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, jednak w myśl art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym, w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe; co ma miejsce w niniejszej sprawie, bowiem wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wpłynął do organu I instancji 29 września 2023 r., a więc w poprzednim stanie prawnym. W ocenie Kolegium nie budziło wątpliwości, że z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wystąpiła osoba uprawniona - córka niepełnosprawnej legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wraz ze wskazaniami konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji i nie wystąpiła negatywna przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, bowiem mąż niepełnosprawnej legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym do 31 stycznia 2025 r. Jednak rezygnacja z zatrudnienia lub jego niepodejmowanie muszą być spowodowane tylko i wyłącznie koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami leżącymi po stronie osoby, która tę opiekę ma sprawować. W ocenie organu, w niniejszej sprawie zaprzestanie zatrudnienia wnioskodawczyni nie miało związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką, lecz związane było jej z problemami zdrowotnymi. Tym samym brak jest bezpośredniego związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki nad matką. Brak też jest podstaw do uznania, że zachodzi bezpośredni związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem przez stronę zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a koniecznością sprawowania osobistej opieki nad matką. Sprawowana przez skarżącą opieka nad matką, z uwagi na rodzaj i czasokres czynności nie spełnia wymogów opieki o jakiej mowa w art. 17 ust. 1 ustawy. Wprawdzie wspiera ona swoją matkę w codziennym funkcjonowaniu i otacza swoją opieką, jednak częstotliwość wykonywanych czynności opiekuńczych nie wiąże się z koniecznością całkowitej rezygnacji z zatrudnienia czy też uniemożliwia podjęcia pracy w ograniczonym jej wymiarze. Świadczona nad matką opieka nie ma charakteru ciągłego, sprawowana jest o określonych porach. Z ustaleń organu wynika, że skarżąca pomaga matce przy myciu, kąpieli, ubieraniu, przygotowuje posiłki, dawkuje leki, mierzy poziom cukru, ciśnienie, towarzyszy podczas wizyt lekarskich, sprząta, pierze, robi zakupy, wykonuje prace ogrodnicze. Takie obowiązki opiekuńcze nie mogą być postrzegane i uznawane za czynności wymagające stałej, całodobowej dyspozycyjności strony warunkującej przyznanie świadczenie pielęgnacyjnego. Ponadto nie sprawuje ona opieki nad matką samodzielnie i codziennie. Skarżąca potwierdziła, że przeważnie w sobotę przyjeżdża do swojego mieszkania w P., a do domu rodziców wraca w poniedziałek. W czasie jej nieobecności opiekę nad niepełnosprawną sprawuje ojciec skarżącej. Z wywiadu środowiskowego wynika, że również brat skarżącej często odwiedza matkę i sprawuje wówczas nad nią opiekę. Z zeznań skarżącej wynika, że w opiece nad matką pomaga jej zarówno ojciec, jak i brat. Na wizyty do lekarzy oraz na rehabilitację zawozi matkę ojciec, a czasem brat, ponieważ wnioskodawczyni nie ma prawa jazdy. Natomiast czynności polegające na gotowaniu, sprzątaniu, praniu, to zwykłe codzienne czynności, jakie wykonuje się zazwyczaj w każdym gospodarstwie domowym, również w tych rodzinach, gdzie wszyscy członkowie rodzin pracują i to w pełnym wymiarze czasu. Pranie, sprzątanie może wnioskodawczyni zrobić po pracy lub przed nią, ponadto doświadczenie życiowe wskazuje, że prania nie wykonuje się codziennie, a jeśli nawet w rodzinie wymagane jest częste pranie ubrań czy pościeli, to strona prania nie robi tylko dla matki, ale też dla siebie. Zakupy wnioskodawczyni robi razem z ojcem raz w tygodniu, po pieczywo ojciec jeździ sam, a brat średnio raz w tygodniu robi zakupy kosmetyczne. W ocenie Kolegium wykonywane względem matki czynności, przy pomocy ojca i brata nie wymagają takiego zaangażowania czasowego ze strony wnioskodawczyni, że niemożliwe jest podjęcie przez nią zatrudnienia choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy czy pracy dorywczej. Natomiast świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom, które nie mogą podjąć zatrudnienia, czy też muszą z niego zrezygnować w związku z koniecznością sprawowania stałej, permanentnej i regularnej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i to w takim zakresie, który wyklucza możliwość jednoczesnego wykonywania pracy zarobkowej w jakimkolwiek wymiarze. Taka zaś sytuacja w rozpatrywanej sprawie nie występuje. Świadczenie pielęgnacyjne nie może być traktowane jako "wynagrodzenie" za świadczenie pomocy przez dziecko swojemu rodzicowi, a taka sytuacja miałaby miejsce w przypadku uwzględnienia wniosku. Z uwagi na ciążący obowiązek alimentacyjny wobec matki, strona ma obowiązek udzielenia jej pomocy i wsparcia, tym bardziej, że jest ona na utrzymaniu rodziców, którzy ponoszą także koszty związane z utrzymaniem jej mieszkania w P. Okoliczność wadliwego powołania się przez organ I instancji na art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych Kolegium uznało za nie mającą wpływu na rozstrzygnięcie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił wniesioną przez skarżącą skargę, uznając, że dla uzyskania świadczenia niezbędne jest niebudzące wątpliwości ustalenie zakresu sprawowanej opieki oraz związku rezygnacji z zatrudnienia lub niepodejmowania zatrudnienia, z koniecznością opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Zdaniem Sądu Kolegium trafnie oceniło, że przeprowadzone postępowanie administracyjne, w tym wywiad środowiskowy - wykazało, że zakres wykonywanej opieki, co do zasady, uprawnia do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego jednakże skarżąca nie zrezygnowała z pracy ani także jej obecnie nie podejmuje w celu sprawowania opieki nad matką. Zaprzestanie zatrudnienia strony nie miało związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką, lecz związane było jej z problemami zdrowotnymi. Skarżąca wspiera swoją matkę w codziennym funkcjonowaniu i otacza opieką, jednak świadczona opieka nie ma charakteru ciągłego, sprawowana jest o określonych porach. Nie sprawuje opieki nad matką samodzielnie i codziennie. Brat skarżącej odwiedza matkę co najmniej raz w tygodniu, a w razie potrzeby przyjeżdża do matki dwa - trzy razy w tygodniu, w opiece nad matką pomaga skarżącej ponadto jej ojciec, w tym opiekę sprawuje samodzielnie podczas nieobecności skarżącej. To zaś oznacza, że matka skarżącej jest otoczona pomocą całej rodziny, w szczególności swojego męża ale także córki i syna, którzy opiekę tą sprawują stosownie do swoich życiowych możliwości. W skardze kasacyjnej skarżąca wniosła o uchylenie wyroku w całości i rozpoznanie skargi na podstawie art. 188 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi alternatywnie o uchylenie wyroku o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, zrzekając się przeprowadzenia rozprawy. Sądowi I instancji zarzucono: I. naruszenie prawa materialnego, tj.: art. 17 ust.1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych przez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie skutkujące uznaniem, że zakres sprawowanej przez skarżącą opieki nie uniemożliwia jej podjęcia zatrudnienia oraz że między rezygnacją lub niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia nie występuje związek przyczynowy. II. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 151 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przez oddalenie skargi przy nieuwzględnieniu całości materiału dowodowego oraz w sytuacji, gdy zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego, nowiem organ odwoławczy orzekł jednoznacznie sprzecznie z zebranym materiałem dowodowym oceniając go zupełnie dowolnie, czym naruszył zasadę swobodnej oceny dowodów, zdecydowanie wykraczając poza granice tej swobody. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżąca podkreśliła, że zakres sprawowanej opieki uniemożliwiał i nadal uniemożliwia jej podejmowanie jakiegokolwiek zatrudnienia. W momencie składania wniosku jak i nadal, skarżąca nie podejmuje zatrudnienia właśnie w związku ze sprawowaniem opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zarówno organy, jak i Sąd, nie posiadają wiadomości specjalnych umożliwiających stwierdzenie sprzeczne z wydanym orzeczeniem o niepełnosprawności, że osoba niepełnosprawna nie wymaga na tyle szerokiego zakresu opieki, że opiekun może podjąć zatrudnienie. W sprawie bezpodstawnie zakwestionowano spełnienie przesłanek do przyznania świadczenia, mimo że z materiału dowodowego jednoznacznie wynika ich spełnianie przez skarżącą. Mimo jednoznacznych ustaleń wywiadu środowiskowego oraz potwierdzenia przez organ i sąd, że charakter sprawowanej opieki jest tego rodzaju, że uzasadnia przyznanie prawa do świadczenia, to świadczenie nie zostało przyznane i to wyłącznie z powodu uznania, że skarząca doraźnie korzysta ze wsparcia innych członków rodziny. Wsparcie to nie ma zresztą charakteru regularnego bądź w takim wymiarze czasowym, który umożliwiałby skarżącej podjęcie zatrudnienia, choćby w częściowym wymiarze czasu pracy. Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono. Naczelny Sąd Administracyjny rozważył, co następuje: Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 935 ze zm., dalej: p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod uwagę tylko nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a., wobec czego rozpoznanie sprawy nastąpiło w granicach zgłoszonych podstaw i zarzutów skargi kasacyjnej. Stosownie do przepisu art. 176 p.p.s.a. skarga kasacyjna winna zawierać zarówno przytoczenie podstaw kasacyjnych, jak i ich uzasadnienie. Przytoczenie podstaw kasacyjnych oznacza konieczność konkretnego wskazania tych przepisów, które zostały naruszone w ocenie wnoszącego skargę kasacyjną, co ma istotne znaczenie ze względu na zasadę związania Sądu II instancji granicami skargi kasacyjnej. Rozpoznana w tych granicach skarga kasacyjna okazała się uzasadniona. Trafne są zarzuty błędnej oceny materiału dowodowego, a w konsekwencji niewłaściwego zastosowania art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2023 r., poz. 390; dalej: u.ś.r.) w odniesieniu do ustaleń, czy skarżąca na dzień 31 grudnia 2023 r. spełniała przesłanki do nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego według przepisów obowiązujących do tej daty. Kolegium nie zakwestionowało, że skarżąca jako córka osoby niepełnosprawnej należy do kręgu osób uprawnionych do ubiegania się o świadczenie, jej matka legitymuje się stosownym orzeczeniem, którym zaliczono ją do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności wraz ze wskazaniami konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Prawidłowo przy tym Kolegium uznało, co zaakceptował Sąd I instancji, że dla uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie ma znaczenia wiek osoby, w którym powstała niepełnosprawność, a przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie mógł być stosowany ze względu na wyrok TK z 21 października 2014 r., K 38/13. W sprawie nie wystąpiła także negatywna przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, określona w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r., albowiem małżonek osoby niepełnosprawnej legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym do 31 stycznia 2025 r. Przyczyną odmowy przyznania skarżącej świadczenia było natomiast przyjęcie, że brak jest związku przyczynowego między rezygnacją z zatrudnienia lub niepodejmowaniem zatrudnienia, a sprawowaniem osobistej opieki nad osobą niepełnosprawną. W tej kwestii stwierdzono, że skarżąca pozostawała w zatrudnieniu do lipca 2020 r., zaś stroną inicjującą rozwiązanie stosunku pracy był pracodawca. Zaprzestanie zatrudnienia wnioskodawczyni nie miało związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką, lecz związane było jej z problemami zdrowotnymi. Tym samym brak jest bezpośredniego związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki nad matką. Brak też jest podstaw do uznania, że zachodzi bezpośredni związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem przez stronę zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a koniecznością sprawowania osobistej opieki nad matką. Zakres czynności opiekuńczych nie wiąże się z koniecznością całkowitej rezygnacji z zatrudnienia i nie uniemożliwia podjęcia pracy w ograniczonym wymiarze. Świadczona nad matką opieka nie ma charakteru ciągłego, sprawowana jest o określonych porach. Wykaz czynności opiekuńczych odnosi się do szeroko rozumianych tzw. czynności dnia codziennego. Takie obowiązki opiekuńcze nie mogą być postrzegane i uznawane za czynności wymagające stałej, całodobowej dyspozycyjności opiekuna, warunkującej przyznanie świadczenie pielęgnacyjnego. Ponadto skarżąca nie sprawuje opieki nad matką samodzielnie i codziennie. Skarżąca przyznała bowiem, że przeważnie w sobotę wyjeżdża do swojego mieszkania w P., a do domu rodziców wraca w poniedziałek. W czynnościach opiekuńczych pomaga jej brat, który odwiedza matkę co najmniej raz w tygodniu, a w razie potrzeby przyjeżdża również częściej. W opiece nad matka skarżącej pomaga również ojciec. W oparciu o tak poczynione ustalenia Kolegium oceniło, że wykonywane względem matki czynności, przy pomocy ojca i brata, nie wymagają takiego zaangażowania czasowego ze strony skarżącej, że niemożliwe jest podjęcie przez nią zatrudnienia choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy czy pracy dorywczej. Sąd I instancji podzielił to stanowisko uznając, że matka skarżącej jest otoczona pomocą całej rodziny, w szczególności swojego męża ale także córki i syna, którzy opiekę tą sprawują stosownie do swoich życiowych możliwości. Ta ocena materiału dowodowego jest wadliwa z powodu okoliczności, która jakkolwiek została przez organy i Sąd I instancji dostrzeżona, to nie została właściwie oceniona. Jak wynika z akt sprawy, ojciec skarżącej, a jednocześnie małżonek osoby niepełnosprawnej, uzyskał orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności w dniu 7 stycznia 2023 r. wraz ze wskazaniami konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Okoliczność ta świadczy o tym, że w istocie skarżąca ma pod opieką dwie osoby niepełnosprawne w stopniu znacznym, co do których orzeczono o konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby. Z ustaleń faktycznych nie wynika przy tym, aby w tej opiece korzystała z codziennego współdziałania osoby trzeciej, czy to członka rodziny, czy też pracownika pomocy społecznej. Ustalono, że wsparcie brata mieszkającego osobno ma charakter incydentalny i "w miarę potrzeby". W tych okolicznościach nie można twierdzić, że skarżąca zachowała zdolność do podjęcia zatrudnienia, bo w opiece nad matką wspomaga ją ojciec. Nawet jeżeli dochodzi od pomocy z jego strony, to należy wziąć pod rozwagę, że zgodnie art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1a pkt 2 u.ś.r., osoby legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności nie mogą ubiegać się o prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, zostały zatem przez ustawodawcę uznane za osoby, które nie mogą pełnić roli opiekunów innych osób niepełnosprawnych. Przepisy te nie utraciły mocy obowiązującej, wyroki TK w sprawach SK 22/22 i SK 33/23 nie zostały opublikowane w sposób przewidziany w art. 190 ust. 2 Konstytucji RP. Ojciec skarżącej, jako sam wymagający stałej opieki ze względu na niepełnosprawność, nie może być traktowany w okolicznościach sprawy jako osoba zdolna do przejęcia opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym żoną podczas ewentualnego wykonywania czynności zawodowych przez skarżącą. Nie można też twierdzić, że związek przyczynowy między opieką a rezygnacją z podejmowania zatrudnienia ma miejsce tylko wówczas, gdy każdego dnia i bez wyjątku opiekun samodzielnie opiekuje się osobą niepełnosprawną i wykonuje wszystkie czynności z tym związane. Takie podejście byłoby opresyjne względem opiekunów. Kwestia tzw. "opieki wytchnieniowej" jest problemem publicznie podnoszonym w debacie publicznej ze strony opiekunów osób niepełnosprawnych i należy dopuścić, że mają one też prawo do odpoczynku czy zajmowania się własnymi sprawami. Współdziałanie brata skarżącej w opiece, w tym w czasie weekendów, nie może być oceniane na niekorzyść skarżącej, która spędza w domu rodziców pozostałe dni tygodnia i samodzielnie wykonuje czynności niezbędne do zabezpieczenia egzystencji osoby niepełnosprawnej w stopniu znacznym, a brak jest przy tym podstaw normatywnych do przejmowania tej opieki przez inną osobę niepełnosprawną w stopniu znacznym. Mając na uwadze podane argumenty i uznając sprawę za dostatecznie wyjaśnioną do rozstrzygnięcia, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania sądowego postanowiono na podstawie art. 203 pkt 1 w zw. z art. 205 § 2 oraz art. 200 w zw. art. 193 p.p.s.a. Podstawą do rozpoznania skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym był przepis art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a.