I OSK 2581/19

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Iwona Bogucka Sędziowie Sędzia NSA Zbigniew Ślusarczyk Sędzia NSA Mirosław Wincenciak (spr.) po rozpoznaniu w dniu 18 czerwca 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej R.K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 26 czerwca 2019 r., sygn. akt II SA/Ke 265/19 w sprawie ze skargi R.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lutego 2019 r., znak: [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala skargę kasacyjną Zaskarżonym wyrokiem z dnia 26 czerwca 2019 r., sygn. akt II SA/Ke 265/19, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach, dalej również jako "WSA", oddalił skargę R.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...], dalej jako "SKO" lub "Kolegium", z [...] lutego 2019 r., znak: [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz przyznał na rzecz radcy prawnego zwrot kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Skarżący wniósł od powyższego wyroku skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego, zaskarżając go w całości. W skardze kasacyjnej zarzucono naruszenie: - przepisów postępowania, które to uchybienie miało istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia poprzez naruszenie art. 133 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.), dalej jako "p.p.s.a.", w zw. z art. 151 p.p.s.a., co skutkowało błędną oceną sądu pierwszej instancji w zakresie nieprzekroczenia granic uznania administracyjnego przez organy I i II instancji działające w oparciu o niepełny materiał dowodowy, w szczególności bez argumentacji skarżącego odnośnie do braku możliwości zarobkowania w czasie pełnionej przezeń opieki nad rodzicami, w tym nad matką - od [...] lutego 2012 r. do [...] maja 2016 r. - prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2018 r., poz. 554 ze zm.), dalej jako "u.p.o.u.a", poprzez ocenę sytuacji dochodowej i rodzinnej strony z naruszeniem zasad logiki i doświadczenia życiowego oraz przez pominięcie przy jej ustalaniu istotnego materiału dowodowego tj. konieczności sprawowania osobistej opieki nad matką. W oparciu o powyższe zarzuty skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Kielcach. Ponadto pełnomocnik skarżącego wniósł o przyznanie od Skarbu Państwa na jego rzecz kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Oświadczył przy tym, że nie zostały one uiszczone w całości, ani w części. Skarżący wniósł również o rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym. W uzasadnieniu skarżący kasacyjnie podniósł, że WSA w zaskarżonym wyroku oceniając zebrany w toku postępowania administracyjnego przed organami I i II instancji materiał dowodowy, pominął argumentację skarżącego i przedstawione przezeń dowody wskazujące na fakt sprawowania pieczy nad obojgiem rodziców: w latach 2008-2012 nad ojcem i nad matką w latach 2012-2016 uznając ją za mało istotną, dotyczącą ubiegłych lat i nie mającą wpływu na jego obecną sytuację, którą określił mianem "życia w ubóstwie". WSA nie uwzględnił wpływu, jaki przerwa w aktywności zawodowej skarżącego wywarła na jego obecną sytuację dochodową oraz przyczyn tej przerwy. Zdaniem skarżącego kasacyjnie ocena jego możliwości zarobkowych nie może zostać dokonana bez uwzględnienia faktu sprawowania osobistej opieki nad rodzicami, powodującej przerwy w jego zatrudnieniu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W świetle art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, ponieważ w świetle art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Jeżeli zatem nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a., a w rozpoznawanej sprawie przesłanek tych brak, to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej. Oznacza to, że Sąd nie jest uprawniony do samodzielnego dokonywania konkretyzacji zarzutów skargi kasacyjnej, a upoważniony jest do oceny zaskarżonego orzeczenia wyłącznie w granicach przedstawionych we wniesionej skardze kasacyjnej. Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. W orzecznictwie utarty jest pogląd, zgodnie z którym w sytuacji, kiedy skarga kasacyjna zarzuca naruszenie prawa materialnego oraz naruszenie przepisów postępowania, tak jak w niniejszej sprawie, to co do zasady w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlegają zarzuty naruszenia przepisów postępowania. Dopiero bowiem po przesądzeniu, że stan faktyczny przyjęty przez sąd w zaskarżonym wyroku jest prawidłowy albo nie został dostatecznie podważony, można przejść do skontrolowania procesu subsumcji danego stanu faktycznego pod zastosowany przez sąd pierwszej instancji przepis prawa materialnego. W pierwszej kolejności został więc rozpoznany zarzut naruszenia art. 133 § 1 p.p.s.a., w zw. z art. 151 p.p.s.a. Zdaniem skarżącego naruszenie tych przepisów skutkowało błędną oceną Sądu I instancji, która polegała na wadliwym przyjęciu, że organy w sprawie nie przekroczyły granic uznania administracyjnego. Skarżący podkreślił, że nie miał możliwości przedstawienia argumentacji odnośnie kwestii braku możliwości zarobkowania w czasie pełnionej przezeń opieki nad rodzicami, w tym nad matką - od [...] lutego 2012 r. do [...] maja 2016 r. Zarzutem tym skarżący kasacyjnie próbuje więc wzruszyć ustalenia faktyczne. Wskazać należy, że przepis art. 133 § 1 p.p.s.a. nie może służyć kwestionowaniu ustaleń i oceny przyjętego w sprawie stanu faktycznego. Obowiązek wydania wyroku na podstawie akt sprawy oznacza jedynie zakaz wyjścia poza materiał znajdujący się w tych aktach oraz powinność uwzględnienia przez sąd stanu faktycznego istniejącego w momencie wydania kontrolowanych decyzji. Podany przepis mógłby zostać naruszony w przypadku, gdyby przykładowo sąd przesłuchał świadków lub oparł rozstrzygnięcie na materiale innym niż ten, który jest zawarty w aktach sprawy. Tymczasem podstawą orzekania przez WSA w niniejszej sprawie był materiał dowodowy zgromadzony i przedstawiony przez organy administracyjne w ramach przedmiotowego postępowania. Należy odróżnić poddanie sądowej kontroli działalności administracji publicznej na podstawie innego materiału niż akta sprawy, od wydania wyroku na podstawie akt sprawy, z przyjęciem odmiennej oceny materiału dowodowego zawartego w tych aktach. Zatem nie można zarzucić Sądowi pierwszej instancji, że orzekał w sposób oderwany od materiału dowodowego zawartego w aktach sprawy i ustaleń dokonanych w zaskarżonym akcie administracyjnym. Ponadto Sąd pierwszej instancji nie wykroczył poza granice rozpoznawanej sprawy. Okoliczność, że ocena materiału dowodowego przedstawiona przez Sąd pierwszej instancji nie odpowiada oczekiwaniom skarżącego kasacyjnie, nie daje podstawy do uwzględnienia zarzutu naruszenia ww. przepisu. Natomiast powiązany w zarzucie skargi z art. 133 § 1 p.p.s.a. przepis art. 151 p.p.s.a. ma charakter jedynie wynikowy, co oznacza, że określa on sposób rozstrzygnięcia sprawy sądowoadministracyjnej przez wojewódzki sąd administracyjny w zależności od tego, czy organy administracji publicznej dopuściły się takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, czy też do takiego naruszenia nie doszło. W ocenie Sądu pierwszej instancji takie naruszenie przepisów prawa przez organy administracyjne nie miało miejsca, a zatem Sąd ten konsekwentnie zastosował art. 151 p.p.s.a. Z uwagi na powyższe zarzut naruszenia przepisów postępowania nie zasługiwał na uwzględnienie. Drugi zarzut skargi kasacyjnej dotyczył naruszenia prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. Zdaniem skarżącego kasacyjnie oceny jego sytuacji dochodowej i rodzinnej dokonano z naruszeniem zasad logiki i doświadczenia życiowego oraz z pominięciem istotnego materiału dowodowego, tj. konieczności sprawowania osobistej opieki nad matką. Zgodnie ze wskazanym przepisem organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Nie można jednak pominąć faktu, że warunkiem prawidłowego sformułowania zarzutu błędnej wykładni przepisu prawa materialnego jest wykazanie, na czym polegało niewłaściwe zrozumienie jego treści i jaka powinna być wykładnia prawidłowa, a więc, jak prawidłowo przepis ten należy rozumieć. Oznacza to konieczność podjęcia merytorycznej polemiki ze stanowiskiem wyrażonym w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. Ponadto, nie można w ramach zarzutu naruszenia prawa materialnego zwalczać dokonanych w sprawie ustaleń stanu faktycznego (zob. wyrok NSA z dnia 12 grudnia 2017 r., sygn. akt II OSK 646/16). Co więcej ocena zasadności zarzutu naruszenia prawa materialnego może być dokonana wyłącznie na podstawie ustalonego w sprawie stanu faktycznego, nie zaś na podstawie stanu faktycznego, który skarżący uznaje za prawidłowy (zob. wyrok NSA z dnia 13 sierpnia 2013 r., II GSK 717/12, LEX nr 1408530; wyrok NSA z dnia 4 lipca 2013 r., I GSK 934/12, LEX nr 1372091). Skoro zatem skarżący za pomocą art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a., próbuje wzruszać dokonane ustalenia stanu faktycznego, to również ten zarzut nie mógł odnieść zamierzonego skutku. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie podkreślano, że ustalenia faktyczne w sprawie nie mogą być kwestionowane poprzez zarzut naruszenia prawa materialnego. Stosowanie prawa materialnego ma miejsce wówczas, gdy stan faktycznych sprawy jest już ustalony. Kwestionowanie ustaleń stanu faktycznego powinno się opierać na zarzucie naruszenia przepisów postępowania. Skarga kasacyjna w tak zakreślonych granicach nie zasługiwała na uwzględnienie. Skoro zaś nie zawierała usprawiedliwionych podstaw, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. Skarga kasacyjna kwestionuje wyrok Sądu I instancji w całości (strona druga skargi kasacyjnej) jednakże nie zawiera zarzutów w zakresie punktu drugiego zaskarżonego wyroku. Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł w wyroku o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącego wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy, bowiem wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.) przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258 - 261 p.p.s.a.