I OSK 262/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Izabella Kulig-Maciszewska (spr.) sędzia NSA Maria Wiśniewska sędzia del. WSA Teresa Zyglewska Protokolant starszy asystent sędziego Ewa Dubiel po rozpoznaniu w dniu 5 sierpnia 2015 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J. Sz. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 października 2013 r. sygn. akt I SA/Wa 155/13 w sprawie ze skargi J. Sz. o wznowienie postępowania zakończonego wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 września 2012 r. sygn. akt I SA/Wa 1198/12 w sprawie ze skargi J. Sz. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Siedlcach z dnia [...] kwietnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie przyznania świadczenia pieniężnego oddala skargę kasacyjną. Wyrokiem z dnia 10 października 2013 r. o sygn. akt I SA/Wa 155/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę J. Sz. o wznowienie postępowania sądowego, zakończonego prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 września 2012 r. o sygn. akt I SA/Wa 1198/12. Sąd wskazał, że J. Sz. pismem z dnia 3 stycznia 2013 r., uzupełnionym w dniu 8 października 2013 r. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę o wznowienie postępowania sądowego zakończonego wyrokiem tego Sądu z dnia 25 września 2012 r., sygn. akt I SA/Wa 1198/12. Powyższym wyrokiem Sąd oddalił skargę J. Sz. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Siedlcach z dnia [...] kwietnia 2012 r. w przedmiocie przyznania świadczenia pieniężnego. Jako podstawę wznowienia skarżąca wskazała przepis art. 271 pkt 2 p.p.s.a. Skarżąca zarzuciła, że Sąd uniemożliwił jej: zapoznanie się z aktami, udział w rozprawie, uzupełnienie akt. Wskazała, że wyznaczenie w dniu 25 września 2012 r. ośmiu spraw z jej skargi to zła wola Sądu. Podniosła, że złożyła wniosek o prawo pomocy. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Siedlcach nie zajęło stanowiska wobec żądań skargi o wznowienie postępowania sądowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że skarga o wznowienie postępowania nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd stwierdził, że wbrew zarzutom skargi o wznowienie postępowania, Sąd nie uniemożliwił skarżącej stawiennictwa na rozprawie w dniu 25 września 2012 r. w sprawie I SA/Wa 1198/12. Skarżąca była prawidłowo powiadomiona o terminie tej rozprawy, co wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru zawiadomienia z dnia 25 lipca 2012 r. (k. 35 akt sąd. sygn. I SA/Wa 1198/12). W dniu 12 września 2012 r. skarżąca osobiście złożyła w sądzie pismo o zmianę terminu rozpraw wyznaczonych w trzynastu sprawach w dniach 20, 21 i 25 września 2012 r. Wniosła o wyznaczanie w jednym miesiącu po dwie sprawy - i to po godz. 12.00. Natomiast w piśmie z dnia 19 września 2012 r., również złożonym osobiście w Sądzie stwierdziła, że wyznaczenie w okresie od 20 do 25 września 2012 r. czternastu spraw jest rażącym naruszeniem prawa. Skarżąca wskazała na zły stan zdrowia. Skarżąca obydwa pisma, złożyła w sądzie osobiście. Stan zdrowia pozwalał jej więc udać się do sądu. Skarżąca nie przedstawiła dokumentu, z którego wynikałoby, aby jej stan zdrowia uniemożliwiał stawiennictwo w Sądzie. Skarżąca już z góry zakładała, że stan zdrowia w dniu 25 września 2012 r. uniemożliwi jej udział w rozprawie. Sąd zważył, że sąd administracyjny bada legalność decyzji na dzień jej wydania na podstawie zgromadzonych w sprawie dowodów. Zgodnie z art. 107 p.p.s.a. nieobecność stron nie wstrzymuje rozpoznania sprawy. To strona decyduje o tym, czy stawi się na rozprawę, czy też nie. Jedynie w przypadku wskazanym w art. 91 § 3 p.p.s.a. sąd może w celu dokładniejszego wyjaśnienia sprawy zarządzić stawienie się stron lub jednej z nich osobiście lub przez pełnomocnika. Zarządzenie takie leży jedynie w kompetencji sądu, który ocenia, czy istnieje potrzeba, o jakiej mowa w wyżej wskazanym przepisie. W sprawie I SA/Wa 1198/12 takie zarządzenie Sądu nie zostało wydane. Natomiast pisma skarżącej o zmianę terminu rozprawy, czyli o jej odroczenie (w ppsa nie ma instytucji zmiany terminu rozprawy), nie mogły być skuteczne, gdyż nie zachodziły przesłanki z art. 109 i 110 ppsa. Otóż zgodnie z art. 109 rozprawa ulega odroczeniu, jeżeli sąd stwierdzi nieprawidłowość zawiadomienia którejkolwiek ze stron, albo jeżeli nieobecność strony lub jej pełnomocnika jest wywołana nadzwyczajnym wydarzeniem lub inną znaną sądowi przeszkodą, której nie można przezwyciężyć, chyba że strona lub jej pełnomocnik wnieśli o rozpoznanie sprawy w ich nieobecności. W niniejszej sprawie takie nadzwyczajne okoliczności nie wystąpiły. Nie stanowią o powyższych przeszkodach załączone do skargi o wznowienie postępowania zaświadczenia lekarskie z dnia 7 maja 2012 r. o leczeniu skarżącej w Centralnym Szpitalu Klinicznym MSWiA w Warszawie w Oddziale Rehabilitacji Dziennej w okresie od 7 do 25 maja 2012 r. z powodu choroby zwyrodnieniowej, jak również zaświadczenie z dnia 9 lipca 2012 r. z tej samej placówki o korzystaniu z zabiegów rehabilitacyjnych w okresie od 9 do 27 lipca 2012 r. Odbywanie rehabilitacji z powodu choroby zwyrodnieniowej - i to na dwa miesiące przed terminem rozprawy - nie wypełnia przesłanek z art. 109 p.p.s.a. Ponadto zgodnie z art. 110 p.p.s.a. rozprawa ulega odroczeniu, jeżeli sąd postanowi zawiadomić o toczącym się postępowaniu sądowym osoby, które dotychczas nie brały udziału w sprawie w charakterze stron. Taka sytuacja również w sprawie nie zachodziła. Sąd stwierdził, że niestawiennictwo skarżącej na rozprawie w dniu 25 września 2012 r. było więc wynikiem jej osobistego wyboru. Ponadto Sąd zważył, że zgodnie z regulaminem wewnętrznym urzędowania Sądu przewodniczący wydziału ustala terminy rozpraw na kolejne okresy trzymiesięczne oraz ustala składy orzekające i przewodniczących składów orzekających na każde z tych posiedzeń. Na każdą z rozpraw są wyznaczane sprawy według kolejności wpływu. Wyznaczenie ośmiu spraw ze skargi J. Sz. na ten sam dzień wiązało się z kolejnością wpływu spraw do sądu, w tym licznych skarg skarżącej i nie pozostawało w sprzeczności z przepisami ppsa i regulaminu. Wyznaczenie kilku spraw na jeden dzień niewątpliwie było ułatwieniem dla skarżącej, polegającym na niefatygowaniu się przez nią do Sądu (o ile chce uczestniczyć w rozprawie) kilka razy, a z tym wiążą się koszty dojazdów. Również wniosek skarżącej, że Sąd będzie dopasowywał godziny rozpraw do jej oczekiwań nie znajduje uzasadnienia w przepisach prawa. Ponadto – w ocenie Sądu - oczekiwania skarżącej są tym bardziej niezrozumiałe, że - jak podkreśliła - ma wykształcenie prawnicze (pismo z 12 września 2012 r.) oraz doktorat z prawa (pismo z 19 września 2012 r.), wobec czego powinna mieć umiejętność ustalenia treści przepisów prawa i konsekwencji z nich wynikających. Niezasadny jest zarzut skargi o wznowienie, że w sprawie I SA/Wa 1198/12 skarżąca wniosła o ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Analiza pism skarżącej nie potwierdza powyższego zarzutu. Również nieuprawniony jest zarzut odnośnie uniemożliwienia jej przez Sąd zapoznania się z aktami sprawy i złożenia wniosków dowodowych i pism procesowych. Skarżąca wraz z powiadomieniem o terminie rozprawy została poinformowana, że akta udostępniane są stronom w Sekretariacie Informacji o Sprawach. Zważywszy na to, że skarżąca została poinformowana o terminie rozprawy z ponad miesięcznym wyprzedzeniem miała możliwość zapoznania się z aktami i złożenia wniosków dowodowych. Sąd stwierdził, że skoro skarżąca nie była pozbawiona możliwości działania, ma zdolność sądową i procesową, to oznacza, że nie zachodzą przesłanki z art. 271 pkt 2 p.p.s.a. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła J. Sz., reprezentowana przez pełnomocnika z urzędu. Wyrok zaskarżono w całości, zarzucając naruszenie przepisów postępowania, a to: - art. 271 ust. 2 p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi o wznowienie postępowania zakończonego wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 września 2012 r. sygn. akt: I SA/Wa 1198/12 w sytuacji, w której istniały podstawy do wznowienia postępowania, tj. sytuacja, w której Skarżąca była pozbawiona realnej możliwości działania w sprawie i prezentowania swojego stanowiska przed sądem na skutek naruszenia przepisów postępowania, które to naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy, ponieważ doprowadziło do oddalenia skargi o wznowienie postępowania; - art. 109 p.p.s.a. i art. 107 p.p.s.a. poprzez nie odroczenie przez sąd I instancji rozprawy wyznaczonej na dzień 25 września 2012 r. pomimo otrzymania wcześniej informacji od Skarżącej o niemożności stawienia się przez Skarżącą na rozprawę w dniu 25 września 2012 r. z uwagi na stan zdrowia i wniosku o odroczenie rozprawy w celu umożliwienia Skarżącej zaprezentowania swojego stanowiska przed składem orzekającym, które to naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy, ponieważ w jego rezultacie sąd uniemożliwił Skarżącej pełne zaprezentowanie swojego stanowiska i przedstawienie jego wyczerpującego uzasadnienia, co w efekcie doprowadziło do wydania niekorzystnego dla Skarżącej wyroku; Podniesiono ponadto, iż w niniejszej sprawie zachodzi nieważność postępowania - zgodnie z art. 183 § 2 ust. 5 p.p.s.a., z uwagi na fakt, iż Skarżąca została faktycznie pozbawiona możliwości obrony swoich praw poprzez pozbawienie jej możliwości prezentowania swojego stanowiska przed sądem. Z uwagi na powyższe zarzuty, wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie; przyznanie pełnomocnikowi Skarżącej kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, która nie została opłacona w jakiejkolwiek części. W tym stanie sprawy Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw zaskarżenia w związku z czym podlegała oddaleniu Wskazać należy, iż przepis art. 271 pkt 2 p.p.s.a. statuuje jedną z przesłanek nieważności postępowania skutkującą uchyleniem prawomocnego orzeczenia bez względu na to, czy nieważność miała wpływ na rozstrzygnięcie. Zgodnie z jego brzmieniem można żądać wznowienia postępowania z powodu nieważności, jeżeli strona nie miała zdolności sądowej lub procesowej albo nie była należycie reprezentowana lub jeżeli wskutek naruszenia przepisów prawa była pozbawiona możności działania. Wymienione w tym przepisie podstawy mają charakter bezwzględny. Niemożność działania, czyli niemożność obrony swych praw jest pozbawieniem możliwości podejmowania w procesie czynności procesowych. Należy przy tym wskazać, że konieczne jest wykazanie, iż zachodzi związek przyczynowy między naruszeniem prawa procesowego a pozbawieniem strony możliwości działania. O pozbawieniu strony możliwości działania można mówić wtedy, gdy nie dano jej w ogóle możliwości działania. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego uznać należy, że powyższa przesłanka wznowienia postępowania nie została w niniejszej sprawie spełniona, bowiem Sąd I instancji nie naruszył przepisów, które doprowadziłyby do pozbawienia skarżącej możliwości działania i obrony swoich praw Przede wszystkim stwierdzić należy, że skarżąca była prawidłowo poinformowana o terminie rozprawy wyznaczonej na dzień 25 września 2012 r. Nie można zgodzić się ze stanowiskiem wyrażonym w skardze kasacyjnej, że skarżąca została pozbawiona faktycznej możliwości wzięcia realnego udziału w postępowaniu. Skarżąca nie przedstawiła żadnego zaświadczenia, z którego wynikałaby niemożność stawiennictwa na rozprawie przed Sądem I instancji w dniu 25 września 2012 r. Z przedstawionych natomiast przez skarżącą zaświadczeń o leczeniu skarżącej w Centralnym Szpitalu Klinicznym MSWiA w Warszawie w Oddziale Rehabilitacji Dziennej wynika, że skarżąca uczęszcza na rehabilitacje dzienną. Ponadto z zaświadczeń tych wynika, że rehabilitacja ta odbywała się w miesiącach maj i lipiec 2012 r., a zatem nie w okresie, w którym został wyznaczony termin rozprawy, czyli 25 września 2012 r. Wskazać także trzeba, iż skarżąca w okresie poprzedzającym termin rozprawy osobiście składała w Sądzie I instancji pisma, zatem nie można mówić, że stan jej zdrowia uniemożliwiał stawiennictwo w sądzie. Odnosząc się do zarzutu, że Sąd I instancji nie uwzględnił wniosków skarżącej o przyjęcie pewnego mechanizmu wyznaczania rozpraw, wskazać należy, iż zgodnie z wewnętrznego urzędowania wojewódzkich sądów administracyjnych, sprawy wyznaczane są według kolejności wpływu. Wyznaczenie ośmiu spraw skarżącej na ten sam dzień nie jest rażącym naruszeniem regulaminu i wiązało się z kolejnością wpływu spraw do sądu. Ponadto jak zasadnie wskazał to Sąd było także ułatwieniem dla skarżącej polegającym na niefatygowaniu się przez nią do Sądu kilka razy. W takiej sytuacji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie prawidłowo uznał, że brak jest podstaw do wznowienia postępowania. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu orzeka zaś zgodnie z kompetencjami wojewódzki sąd administracyjny.