I OSK 2765/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Marek Stojanowski Sędziowie: Sędzia NSA Joanna Runge – Lissowska (spr.) Sędzia NSA Małgorzata Masternak-Kubiak Protokolant st. asystent sędziego Dorota Kozub - Marciniak po rozpoznaniu w dniu 11 marca 2014 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J.O. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 sierpnia 2013 r. sygn. akt I SAB/Wa 290/13 w sprawie ze skargi J.O. na bezczynność Prezydenta Miasta Stołecznego Warszawy w przedmiocie rozpoznania wniosku w sprawie odstąpienia od żądania zwrotu bonifikaty udzielonej na zakup mieszkania komunalnego 1. uchyla zaskarżone postanowienie i przekazuje sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania; 2. odstępuje od zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego w całości. Postanowieniem z 14 sierpnia 2013 r. sygn. akt I SAB/Wa 290/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę J. O. na bezczynność Prezydenta m.st. Warszawy w przedmiocie rozpoznania wniosku w sprawie odstąpienia od żądania zwrotu bonifikaty udzielonej na zakup mieszkania. Postanowienie zapadło w następującym stanie sprawy: Aktem notarialnym z 21 grudnia 2005 r. J. O. nabyła od m.st. Warszawy lokal mieszkalny z 90% bonifikatą, który zbyła 10 kwietnia 2008 r., w związku z czym pismem z 3 grudnia 2009 r. Zarząd Dzielnicy Bielany wystąpił do niej o rozliczenie się z bonifikaty. W związku z wnioskiem J. O. o odstąpienie żądania zwrotu bonifikaty, Prezydent m.st. Warszawy, pismem z 20 maja 2010 r. poinformował ją, że nie skorzysta z odstąpienia i pismem z 2[...] czerwca 2010 r. wezwał do zwrotu bonifikaty. J. O., pozwem z 11 kwietnia 2011 r. wystąpiła o nakazanie Prezydentowi złożenia oświadczenia woli o odstąpieniu od żądania zwrotu bonifikaty i wyrokiem z 29 września 2012 r. sygn. akt [...] powództwo oddalono, stwierdzając, że żądanie nie znajduje uzasadnienia w art. 68 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami, a złożona od tego wyroku apelacja również została oddalona, wyrokiem Sądu Apelacyjnego z [...] czerwca 2012 r. sygn. akt [...], w którym Sąd Apelacyjny stwierdził, że w sprawie odstąpienia od żądania zwrotu bonifikaty decyzję w formie decyzji administracyjnej, o charakterze uznaniowym podejmuje organ. Powołując się na ten wyrok, J. O. wnioskiem z 30 września 2012 r. wystąpiła do Prezydenta m.st. Warszawy o wydanie decyzji administracyjnej w trybie art. 68 ust. 2c ustawy o gospodarce nieruchomościami, na co od Urzędu m.st. Warszawy otrzymała pismo z 23 stycznia 2013 r. informujące, że decyzja nie zostanie wydana, gdyż sprawa pozostaje w sferze prawa cywilnego, a stwierdzenie Sądu Apelacyjnego było pomyłką, co do której może ona wystąpić o sprostowanie w trybie art. 353 k.p.c. J. O. złożyła zażalenie na bezczynność Prezydenta (uznane za bezzasadne przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze, postanowieniem z [...] czerwca 2013 r. nr [...]), a 17 maja 2013 r. wniosła skargę na bezczynność Prezydenta. Oddalając skargę, Wojewódzki Sąd, po przeprowadzeniu analizy przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami – art. 68 ust. 1 i 3 w zw. z art. 4 pkt 9, 13 ust. 1 i powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych, stwierdził, iż sprawy gospodarowania nieruchomościami, w tym kwestia bonifikaty nie są sprawami z zakresu administracji publicznej, zatem rozstrzygnięcia organów nie podlegają ocenie sądów administracyjnych, Sąd podkreślił, iż sprawa odstąpienia od żądania zwrotu bonifikaty była rozpoznana przez sąd powszechny. Reprezentowana przez adwokata, J. O. wniosła skargę kasacyjną od tego wyroku, zarzucając, na podstawie art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 – p.p.s.a.): I. Naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, to jest: 1) art. 3 § 2 pkt 8 w zw. z art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a. poprzez odrzucenie skargi zamiast jej merytorycznego rozpoznania pomimo poglądu wyrażonego w uzasadnieniu wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia [...] czerwca 2012 r. sygn. akt [...] w sprawie z powództwa J. O., iż w niniejszej sprawie organ powinien wydać decyzję administracyjną, a zatem jest to sprawa z zakresu administracji publicznej i wobec tego należy do właściwości sądów administracyjnych, 2) art. 141 § 4 p.p.s.a. albowiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie wyjaśnił w sposób dostatecznie szczegółowy stanu prawnego rozpoznawanej sprawy i nie dokonał w sposób wystarczający weryfikacji wykładni przepisów prawa, na której oparła się skarżąca we wniesionej przez siebie skardze, w szczególności w kontekście uzasadnienia ww. wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie. II. Naruszenie prawa materialnego przez jego błędna wykładnię, to jest: art. 68 ust. 2 c ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn. – Dz.U. z 2010 r. Nr 102, poz. 651ze zm.) – zwanej dalej także u.g.n., poprzez przyjęcie, że "sprawy dotyczące rozporządzania nieruchomościami (w tym również orzekanie o odstąpieniu od żądania zwrotu bonifikaty) przez jednostkę samorządu terytorialnego nie są sprawami z zakresu administracji publicznej (administracyjnymi)" i wobec tego stwierdzenie, że są to sprawy z zakresu prawa cywilnego, podczas gdy Sąd Apelacyjny w Warszawie w uzasadnieniu wskazanego wyżej wyroku (w aktach administracyjnych sprawy) uznał, że w sprawie odstąpienia od żądania zwrotu bonifikaty, na podstawie art. 68 ust. 2c u.g.n., organ rozstrzyga w formie decyzji administracyjnej. W związku z tymi zarzutami wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania. Prezydent m.st. Warszawy wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2012 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270), dalej "p.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny jest związany granicami skargi kasacyjnej, a z urzędu bierze pod rozwagę tylko nieważność postępowania. Przypadki nieważności postępowania określa § 2 art. 183 i jeżeli któryś z nich w sprawie wystąpi Naczelny Sąd Administracyjny obowiązany jest do niego się odnieść bez względu na to czy zarzut dotyczący nieważności został w skardze kasacyjnej postawiony czy też nie. Badając sprawę w aspekcie art. 183 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny doszedł do przekonania, iż w sprawie ma miejsce nieważność postępowania. Skarżąca J. O. przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym była reprezentowana przez pełnomocnika – adwokata, który po otrzymaniu zawiadomienia o terminie rozprawy, wyznaczonym na dzień 14 sierpnia 2013 r., pismem z 23 lipca 2013 r., złożonym w tej dacie do Sądu, wniósł o zmianę terminu rozprawy z uwagi na urlop wypoczynkowy i niemożność zapewnienia zastępstwa na rozprawie, a także o wyznaczenie nowego terminu po 3 września 2013 r. Na rozprawie, co wynika z jej protokołu, wniosek pełnomocnika skarżącej nie został rozpatrzony, został zupełnie pominięty, zaś stwierdzono tylko, że w imieniu skarżącej nikt się nie stawił, mimo prawidłowo doręczonego zawiadomienia o rozprawie. W postępowaniu przed wojewódzkimi sądami administracyjnymi i Naczelnym Sądem Administracyjnym stawiennictwo na rozprawach nie jest obowiązkowe, wymagane jest tylko prawidłowe zawiadomienie o terminie rozprawy. Jednak gdy strona postępowania, pełnomocnik strony, wnosi o zmianę terminu rozprawy, to wniosek taki powinien być przez sąd rozpatrzony w każdym przypadku, wskazuje on bowiem na chęć uczestniczenia w rozprawie. Jest to prawo strony, z którego może ona skorzystać, bądź nie. W niniejszej sprawie pełnomocnik skarżącej złożył wniosek o zmianę terminu, usprawiedliwiając przyczynę niemożności stawienia się na rozprawie i wyraźnie wskazując na chęć uczestniczenia w niej i reprezentowania mocodawcy. Nieodniesienie się przez Wojewódzki Sąd do wniosku w ogóle, a jedynie stwierdzenie prawidłowego zawiadomienia strony powoduje, że strona nie miała prawidłowej reprezentacji, zatem możliwości obrony swoich praw. Jest to przypadek nieważności postępowania, wskazany w art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a., skutkujący uchyleniem zaskarżonego postanowienia. W ponownym postępowaniu Wojewódzki Sąd Administracyjny zapewni stronom możliwość obrony swoich praw, a rozpoznając skargę weźmie pod uwagę wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z [...] czerwca 2012 r. [...], w tym stanowisko tego Sądu co do charakteru aktu mającego rozstrzygać wniosek skarżącej, mając na uwadze art. 58 § 4 p.p.s.a. Wobec powyższego orzeczono jak w sentencji, na podstawie art. 185 § 1 i art. 207 § 2 p.p.s.a.