I OSK 2922/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Marek Stojanowski sędzia NSA Joanna Runge-Lissowska (spr.) sędzia del. WSA Iwona Bogucka Protokolant starszy asystent sędziego Dominika Człapińska po rozpoznaniu w dniu 13 października 2015 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej K.M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 28 maja 2014 r. sygn. akt II SA/Bk 178/14 w sprawie ze skargi K.M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku z dnia [...] grudnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku stałego oddala skargę kasacyjną Wyrokiem z dnia 28 maja 2014 r., sygn. akt II SA/Bk 178/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku oddalił skargę K. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku, z dnia [...] grudnia 2013 r., nr [...], utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta Białystok, z dnia [...] października 2013 r., nr [...], którą odmówiono przyznania K. M. świadczenia z pomocy społecznej w formie zasiłku stałego. Wyrok powyższy zapadł w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych: W uzasadnieniu decyzji z dnia [...] października 2013 r. Prezydent Miasta Białystok wskazał: wnioskodawczyni jest osobą samotnie gospodarującą, posiada gospodarstwo rolne o pow. 8,7800 ha, w tym 3,1195 ha przeliczeniowych, z którego osiąga dochód, obliczony ryczałtowo na kwotę 779,88 zł miesięcznie, zgodnie z art. 8 ust. 9 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2013 r. poz. 182 ze zm.). Na okres od maja do października 2013 r. wnioskodawczyni przyznano dodatek mieszkaniowy w wysokości 216,83 zł miesięcznie. Łączny dochód strony w sierpniu 2013 r. wyniósł 996,71 zł i przekroczył kryterium dochodowe, wynoszące dla osoby samotnie gospodarującej 542 zł. W celu ustalenia dochodu osoby będącej właścicielem gospodarstwa rolnego nie ma znaczenia czy jest ono uprawiane czy też nie i z jakiego powodu, w każdym przypadku dochód ten jest ustalany jako iloczyn liczby ha przeliczeniowych i kwoty dochodu ustalonej ryczałtowo dla 1 ha przeliczeniowego, niezależnie od dochodowości konkretnego gospodarstwa rolnego. Odwołanie od powyższej decyzji złożyła K. M.. Utrzymując zaskarżoną decyzję w mocy, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Białymstoku wskazało: strona nie spełnia warunku dochodowego kwalifikującego do otrzymania zasiłku stałego, bowiem na jej miesięczny dochód składa się dochód z gospodarstwa rolnego w wysokości 779,88 zł oraz dodatek mieszkaniowy w wysokości 216,83 zł, co daje łącznie kwotę 996,71 zł. Kwota ta przekracza ustalone przez ustawodawcę kryterium dochodowe wynoszące dla osoby samotnie gospodarującej 542 zł. Zgodnie z art. 8 ust. 9 ustawy o pomocy społecznej z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości 250 zł, zatem celem spełnienia przesłanki kryterium dochodowego dochód miesięczny z gospodarstwa rolnego ustala się zawsze jako iloczyn kwoty wskazanej jako dochód miesięczny z 1 ha przeliczeniowego i ilości ha przeliczeniowych, niezależnie od tego, w jaki sposób właściciel korzysta z gospodarstwa lub w jaki sposób nim rozporządził. Za niedopuszczalne uznać należy niestosowanie tego przepisu w sytuacji, gdy strona bezpłatnie wydzierżawia gospodarstwo rolne, pozbawiając się tym samym źródła dochodu. Z wydanego odwołującej się orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia 13 października 2011 r. wynika, że wymaga ona korzystania ze środowiskowego systemu wsparcia w samodzielnej egzystencji, nie wnosiła jednak, w złożonym wniosku, o objęcie jej usługami socjalnymi, opiekuńczymi, terapeutycznymi i rehabilitacyjnymi. W skardze na powyższą decyzję, K. M. zarzuciła organom błędne wyliczenie dochodu z gospodarstwa rolnego, wskazując, że dochód ten nie powinien być liczony ryczałtowo w sytuacji, gdy osoba nie prowadzi gospodarstwa rolnego. Zarzuciła, że organ od dochodu, tj. dodatku mieszkaniowego nie odliczył składki na ubezpieczenie społeczne w wysokości 125 zł miesięcznie, co powinno być uczynione niezależnie od tego czy odprowadzała składki czy też nie, zwłaszcza że i tak będą podlegały ściągnięciu. Oddalając skargę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku wskazał: okoliczność posiadania przez skarżącą gospodarstwa rolnego oznacza, że dochód z niego należy ustalać zgodnie z art. 8 ust. 9 ustawy o pomocy społecznej, zatem iloczyn ilości ha przeliczeniowych i kwoty dochodu z 1 ha przeliczeniowego, która wynosiła w dniu składania wniosku 250 zł. Uwzględniając powyższe, miesięczny dochód skarżącej z gospodarstwa rolnego, na dzień wydawania decyzji zaskarżonej, wyniósł 779, 88 zł. Na dochód skarżącej, oprócz tego z gospodarstwa rolnego, składała się również kwota dodatku mieszkaniowego w wysokości 216,83 zł, co dawało łączny dochód w wysokości 996,71 zł. Przekroczone zatem zostało kryterium dochodowe, wynoszące na dzień rozstrzygania przez Kolegium, 542 zł. Podzielić należy dokonaną przez organ odwoławczy wykładnię art. 8 ust. 9 ustawy o pomocy społecznej, stąd też twierdzenie skarżącej, kwestionującej ryczałtowe ustalanie wysokości dochodu z gospodarstwa rolnego, nie miało wpływu na ocenę trafności podjętego rozstrzygnięcia w sprawie. Prawidłowo także nie pomniejszono kwoty dochodu o składki na rolnicze ubezpieczenie społeczne i zdrowotne, wprawdzie, zgodnie z art. 8 ust. 3 pkt 2 ustawy o pomocy, wyliczony przychód należy pomniejszyć o składki na ubezpieczenie zdrowotne oraz o składki na ubezpieczenia społeczne, określone w odrębnych przepisach, jednak odliczeniu podlegają jedynie wpłacone składki na ubezpieczenia społeczne czy zdrowotne, tymczasem strona nie opłacała tych składek od IV kwartału 2012 r. W tej sytuacji brak było podstaw, by o kwoty wyliczonych przez KRUS składek pomniejszać jej przychód. Nawet jednak w sytuacji przyjęcia, że przedmiotowe składki (także nieopłacane) powinny być odliczone od dochodu, nie mogłoby to zmienić końcowej oceny o braku podstaw do przyznania skarżącej zasiłku stałego, również bowiem i wówczas jej dochód (996,71 zł – 125 zł = 871,71 zł) przekraczałby kryterium ustawowe. Skarżąca nie ma też racji wskazując, że art. 37 ust. 3 ustawy o pomocy, gwarantuje jej przyznanie zasiłku stałego w wysokości co najmniej 30 zł. Przepis ten określa jedynie minimalną wysokość zasiłku stałego, mogącą być przyznaną osobie, która spełnia kryteria uzyskania tej formy pomocy pieniężnej, w tym kryterium dochodowości, co w przypadku skarżącej nie ma miejsca. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła K. M., reprezentowana przez pełnomocnika z urzędu, domagając się uchylenia zaskarżonego orzeczenia i przekazania sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania i zarzucając Sądowi błędną wykładnię art. 8 ust. 3 pkt. 2 ustawy o pomocy społecznej, polegającą na przyjęciu, iż jedynie faktycznie opłacone składki na ubezpieczenie zdrowotne i ubezpieczenie społeczne mogą podlegać odliczeniu od dochodu w rozumieniu tegoż przepisu, podczas gdy powołany przepis nie posługuje się pojęciem składek opłaconych, a jedynie składek określonych w odrębnych przepisach, tym samym szacując dochód przez pomniejszenie przychodu danej osoby m.in. o ww. składki brak podstaw do badania, czy składki zostały faktycznie uregulowane, czy też nie (jeżeli obowiązek opłacenia składek daną osobę obciąża). Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Jedynym jej zarzutem jest naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnie art. 8 ust. 3 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2013 r. poz. 182 ze zm.), dalej "ustawa". Przepis ten stanowi, że za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, pomniejszoną o składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach. W sprawie organy i Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku stwierdził, że art. 8 ust. 3 pkt 2 ustawy pozwala na pomniejszenie sumy przychodów tylko o składki uiszczone, zaś skarżąca z takim rozumieniem tego przepisu się nie zgadza. Jej zdaniem suma przychodów powinna być pomniejszona o składki, o ile obowiązek ich uiszczenia obciąża daną osobę, bez względu na to czy zostały opłacone czy też nie. Skarżącej jednak nie można przyznać racji. Kwestia odliczenia składek od sumy przychodów była przedmiotem rozważań Naczelnego Sądu Administracyjnego, NSA w wyroku z 18 marca 2009 r. I OSK 1461/08 stwierdził, że od dochodu uwzględniającego dochód z gospodarstwa rolnego składki podlegają odliczeniu, w uzasadnieniu wyjaśniając, że w postępowaniu należy ustalić czy składki były uiszczone, aby można było skorzystać z ich odliczenia od dochodu, na podstawie art. 8 ust. 3 pkt 2 ustawy. Natomiast jeśli idzie o samą Katarzynę M. kwestia odliczenia składek była przedmiotem oceny Naczelnego Sądu Administracyjnego, który, wyrokiem z 30 stycznia 2015 r. I OSK 1514/13, oddalił jej skargę kasacyjną w sprawie odmowy przyznania jej zasiłku okresowego, a w której to skardze postawiony był zarzut naruszenia art. 8 ust. 3 pkt 2 ustawy przez błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, iż brak terminowego opłacenia składek wyłącza możliwość ich odliczenia od przychodu. Podzielając stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego, zawarte w ww. wyrokach, podkreślić należy, iż możliwość pomniejszenia sumy przychodów, o której mowa w art. 8 ust. 3 pkt 2 ustawy, może mieć miejsce wówczas, gdy rzeczywiście składki zostały uiszczone, tym samym uszczuplając sumę przychodów. Nieopłacenie składek nie powoduje takiego skutku, zatem odliczenie nie jest możliwe. W sprawie natomiast podkreślenia wymaga to, że gdyby nawet nieuiszczone przez Katarzynę M. składki w wysokości 125 zł zostały od sumy przychodów, wynoszącej 996,71 zł w sierpniu 2013 r., odliczone, to i tak kryterium dochodowe, ustalone na datę orzekania przez organy na kwotę 542 zł, zostałoby przekroczone. Przyznanie zaś zasiłku stałego, a takiej formy pomocy K. M. się domagała, jest uzależnione od spełnienie m.in. kryterium dochodowego, jak stanowi art. 37 ust. 1 pkt 2 ustawy. Wobec powyższego orzeczono jak w sentencji, na podstawie art. 184 p.p.s.a. O wynagrodzeniu adwokata, ustanowionego z urzędu, orzeknie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku.