I OSK 317/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Zygmunt Zgierski (spr.) Sędziowie: NSA Tomasz Zbrojewski del. WSA Arkadiusz Blewązka po rozpoznaniu w dniu 4 maja 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej I.J. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 10 czerwca 2020 r. sygn. akt IV SA/Po 314/20 w sprawie ze skargi I.J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] stycznia 2020 r., nr [...] w przedmiocie specjalnego zasiłku opiekuńczego 1. prostuje wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 10 czerwca 2020 r., sygn. akt IV SA/Po 314/20, w ten sposób, że po słowach: "sprawy ze skargi" w miejsce słów: "J.S. działającego przez opiekuna prawnego I.J." wpisuje słowa: "I.J.", 2. oddala skargę kasacyjną Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z 10 czerwca 2020 r. oddalił skargę "J.S., działającego przez opiekuna prawnego I.J.", na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z [...] stycznia 2020 r. w przedmiocie specjalnego zasiłku opiekuńczego. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyła strona skarżąca, zaskarżając to rozstrzygnięcie w całości i wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Dodatkowo strona skarżąca zrzekła się rozpoznania skargi kasacyjnej na rozprawie. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucono naruszenie: 1) przepisów prawa procesowego: a) art. 6, art. 7, art. 77 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, dalej: kpa, w zw. z art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, dalej: ppsa, przez uznanie obu decyzji za prawidłowe, pomimo że zostały one wydane z naruszeniem zasady prawdy obiektywnej na skutek nieprzeprowadzenia przez organy właściwego postępowania dowodowego, mającego na celu pełne i wszechstronne wyjaśnienie sprawy, przez niedostrzeżenie, że organ prowadził postępowanie dowodowe w sposób subiektywny i dowolny, co doprowadziło do błędnych ustaleń ile osób i kto wchodzi w skład gospodarstwa domowego skarżącego oraz jaki dochód przypada w przeliczeniu na jedną osobę, b) art. 134 i art. 151 ppsa przejawiające się w tym, że Sąd pierwszej instancji nie dokonał prawidłowej kontroli legalności decyzji organu przez to, że nie zastosował prawidłowo art. 134 ppsa i ograniczył się tylko do skontrolowania wydanej interpretacji w kontekście podniesionych przez skarżącego zarzutów, co spowodowało nieprawidłowe wyjaśnienie sposobu obliczeń kwoty dochodu M.J. za 2018 r. w miesięcznej wysokości 2 719,30 zł oraz nieprawidłowe ustalenie ilości osób wchodzących w skład gospodarstwa domowego skarżącego oraz powodów uwzględniania dochodu M.J. na potrzeby ustalenia sytuacji materialnej skarżącego, w sytuacji konsekwentnego podnoszenia przez stronę, że prowadzi ona samodzielne gospodarstwo domowe. 2) przepisów prawa materialnego: a) art. 16a ust. 2 w zw. art. 3 pkt 16 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r. poz. 111), dalej: uśr, przez błędne jego zastosowanie polegające na: – ustaleniu, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z I.J. i M.J., w sytuacji, gdy prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, odrębne od gospodarstwa siostry i szwagra; – przyjęciu, że dochód M.J. wlicza się do dochodu skarżącego; b) art. 16a ust. 2 uśr przez błędne jego zastosowanie, polegające na przyjęciu, że skarżący nie spełnia przesłanek do przyznania zasiłku opiekuńczego, c) art. 16a ust. 2 uśr przez błędne jego zastosowanie polegające na przyjęciu, że dochód rodziny skarżącego w przeliczeniu na osobę przekracza kwotę 906,63 zł. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 183 § 1 ppsa Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 ustawy, przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Dlatego też, przy rozpoznawaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej. Biorąc pod uwagę tak uregulowany zakres kontroli instancyjnej sprawowanej przez Naczelny Sąd Administracyjny, stwierdzić należy, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Istota rozpoznawanej sprawy sprowadza się do rozstrzygnięcia kwestii prawidłowości zaliczenia M.J. do osób, których dochód uwzględnia się, ustalając, czy zachowany został próg dochodowy określony w art. 5 ust. 2 uśr. Mając powyższe na uwadze, należy wskazać, że stosownie do treści art. 16a ust. 2 uśr specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje, jeżeli łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty, o której mowa w art. 5 ust. 2. Jednocześnie w myśl art. 3 pkt 16 uśr przez rodzinę rozumie się odpowiednio następujących członków rodziny: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz pozostające na utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25. roku życia, a także dziecko, które ukończyło 25. rok życia legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością przysługuje świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz.U. z 2017 r. poz. 2092 oraz z 2019 r. poz. 1818); do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim, a także pełnoletniego dziecka posiadającego własne dziecko. Przenosząc treść powyższych przepisów na grunt rozpoznawanej sprawy, należy wskazać, że do kryterium dowodowego, zgodnie z zacytowanym powyżej art. 16a ust. 2 uśr, należało zaliczyć ewentualny dochód J.S., jako osoby wymagającej opieki, I.J., jako opiekuna J.S. oraz M.J., jako małżonka (rodziny) opiekuna J.S. Zauważyć przy tym należy, że żaden z przytoczonych przepisów nie posługuje się kryterium obowiązku alimentacyjnego jako kryterium, na którego podstawie następuje zaliczenie dochodu celem zbadania czy nie został przekroczony próg dochodowy określony w art. 5 ust. 2 uśr. Kryterium obowiązku alimentacyjnego jest bowiem zgodnie z art. 16a ust. 1 uśr wyłącznie przesłanką przyznania zasiłku specjalnego opiekunowi (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 29 listopada 2017 r., sygn. akt I OSK 586/17). W konsekwencji powyższego należało stwierdzić, że Sąd pierwszej instancji zasadnie uznał, że organy nie naruszyły zasad postępowania wyjaśniającego, ustalając, że dochód M.J. powinien być doliczony do dochodu J.S. i I.J. Jego dochód, jako dochód członka rodziny opiekuna, był bowiem istotny prawnie z punktu widzenia art. 16a ust. 2 uśr. Sąd pierwszej instancji kierując się treścią przywołanego przepisu, prawidłowo uznał, że dochód M.J. powinien być zaliczony do kwoty, na której podstawie ustala się kryterium dochodowe na członka rodziny. W konsekwencji powyższego, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, zarzuty naruszenia art. 6, art. 7, art. 77 i art. 80 oraz art. 134 i art. 151 ppsa należało uznać za nieuzasadnione. Rozpoznając zarzut naruszenia art. 16a ust. 2 w zw. z art. 3 pkt 16 uśr wskazać należy, że przepis art. 16a ust. 2 uśr posługuje się pojęciem dochodu rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki, a nie gospodarstwa prowadzonego samodzielnie czy gospodarstwa rodzinnego. Bez znaczenia zatem dla możliwości przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego pozostaje okoliczność czy opiekun bądź osoba pozostająca pod jego opieką prowadzą wspólne gospodarstwo domowe i czy ewentualnie prowadzone jest ono jeszcze z innymi osobami. Dla przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego istotne są bowiem dochody osiągane przez członków rodziny opiekuna oraz osoby znajdującej się pod jego opieką. W rozpoznawanej sprawie doliczenie dochodów M.J. wynika z faktu, że jako małżonek opiekuna jest on członkiem jego rodziny w rozumieniu art. 3 pkt 16 uśr, przy czym bez znaczenia pozostają kwestie stopnia pokrewieństwa i powinowactwa pomiędzy nim a J.S., a także zakres ciążących na nim obowiązków alimentacyjnych. Zauważyć bowiem w tym miejscu należy, że specjalny zasiłek opiekuńczy należny jest opiekunowi osób wymienionych w art. 16a ust. 1 uśr, w związku z czym dla przyznania tego zasiłku i obliczenia progu dochodowego istotne są dochody członków rodziny tego opiekuna. Tym samym niezasadny okazał się zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 16a ust. 2 w zw. z art. 3 pkt 16 uśr. Skoro zatem w ramach dochodu, o którym mowa w art. 5 ust. 2 uśr, należało uwzględnić dochód M.J. jako małżonka opiekuna, w związku z czym dochód liczony na osobę przekroczył wartość uprawniającą do przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego, brak było podstaw do uznania za uzasadniony zarzut naruszenia art. 16a ust. 2 uśr. Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 ppsa, orzekł jak w pkt 2 sentencji. Jednocześnie w pkt 1 sentencji Naczelny Sąd Administracyjny sprostował orzeczenie Sądu I instancji, jako że stosownie do treści art. 16a ust. 1 uśr specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których ciąży obowiązek alimentacyjny, a nie osobom wymagającym stałej opieki. Decyzje organów obu instancji zostały skierowane do I.J. a nie do J.S. Z tych też względów uznano, że autorem skargi kasacyjnej jest I.J. reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika. W myśl art. 182 § 2 ppsa Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, ponieważ strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a druga strona, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia odpisu skargi kasacyjnej, nie zażądała przeprowadzenia rozprawy.