I OSK 528/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Piotr Niczyporuk po rozpoznaniu w dniu 20 maja 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej R. N. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 28 listopada 2024 r., sygn. akt III SA/Gd 483/24 o odrzuceniu skargi E. N. w sprawie ze skarg E. N. i Wspólnoty Mieszkaniowej Nieruchomości przy ul. [...] w [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 18 lipca 2024 r. nr SKO Gd/6948/23 w przedmiocie umorzenia postępowania rozgraniczeniowego postanawia: oddalić skargę kasacyjną. Postanowieniem z 28 listopada 2024 r., sygn. akt III SA/Gd 483/24 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku (dalej: "Sąd I instancji") w sprawie ze skarg E. N. i Wspólnoty Mieszkaniowej Nieruchomości przy ul. [...] w [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z 18 lipca 2024 r. nr SKO Gd/6948/23 w przedmiocie umorzenia postępowania rozgraniczeniowego, na podstawie art. 58 § 1 pkt 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935, dalej: "p.p.s.a."), odrzucił skargę E. N. (dalej: "Skarżąca"). W uzasadnieniu Sąd I instancji podał, że skarga E. N. nadana została w urzędzie pocztowym 5 września 2024 r., natomiast z nadesłanego do akt sądowych sprawy aktu zgonu E. N. wynika, że zmarła ona 4 września 2024 r. Wobec powyższego, zdaniem Sądu I instancji, w chwili wniesienia skargi - Skarżąca już nie żyła, a zatem nie posiadała zdolności sądowej, a brak ten ma charakter nieusuwalny. Skargę kasacyjną od powyższego postanowienia wniósł mąż zmarłej – R. N. (dalej: "Skarżący kasacyjnie"). Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie: 1. przepisów prawa materialnego przez ich niewłaściwą wykładnię oraz nieprawidłowe zastosowanie, tj.: art. 50 § 1 w zw. z art. 51 p.p.s.a. w zw. z art. 25 § 1 p.p.s.a. poprzez przyjęcie przez Sąd I instancji, że Skarżący kasacyjnie jako współwłaściciel nieruchomości nie był stroną i skarżącym na równi z E. N., a następnie uznanie, że brak było skargi uprawnionego podmiotu, mimo braku wezwania do uzupełnienia braku formalnego poprzez doprecyzowanie czy skarga pochodziła tylko od E. N., czy również od Skarżącego kasacyjnie. "Jednocześnie błędne było wcześniejsze postępowanie Kolegium poprzez brak uznania Skarżącego kasacyjnie za stronę postępowania, mimo, że"; 2. przepisów prawa procesowego, w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 58 § 1 pkt 5 p.p.s.a. w zw. z art. 49 p.p.s.a. przez niewłaściwe zastosowanie polegające na odrzuceniu skargi, bez wcześniejszego wezwania strony do samodzielnego podpisania skargi lub niewezwaniu strony do wskazania czy skargę jako drugi współwłaściciel i strona postępowania popiera. Jednocześnie, zdaniem pełnomocnika Skarżącego kasacyjnie zaskakujące jest rzekome uznanie, że E. N. nie miała statusu Skarżącej z uwagi na swój zgon - przy braku uwzględnienia Skarżącego kasacyjnie za uczestnika postępowania lub stronę skarżącą na równi z małżonką (współwłaścicielką nieruchomości), po czym już po odrzuceniu skargi bez wskazania na jakiej podstawie – Skarżący kasacyjnie został uznany za stronę uprawnioną. W ocenie pełnomocnika Skarżącego kasacyjnie, wydaje się zasadne albo konsekwentne odmawianie statusu strony z uwagi na zgon E. N. przed nadaniem skargi lub wysłanie wezwania do uzupełnienia braków poprzez samodzielne podpisanie przez drugiego współwłaściciela – Skarżącego kasacyjnie lub wskazanie czy skargę popiera jako własną. Wskazał ponadto, że w piśmie z 18 października 2024 r. Skarżący kasacyjnie wskazywał, że w rzeczywistości skarga była popierana przez oboje małżonków, oboje dążyli do podważenia decyzji, a jedynie jako osoby nie będące profesjonalnymi pełnomocnikami stwierdzili, że wystarczające i prawidłowe jest podpisanie skargi przez jednego małżonka; 3. art. 25 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 49 p.p.s.a, w zw. z art. 50 § 1 i art. 51 p.p.s.a. poprzez niezasadne przyjęcie braku zdolności sądowej po stronie Skarżącej mimo, że działając prawidłowo Sąd I instancji powinien był zastosować art. 19 p.p.s.a. wobec brzmienia przepisów art. 50 § 1 i art. 51 p.p.s.a., z uwagi na to, że Skarżący kasacyjnie również posiadał status strony postępowania i popierał skargę, a żadne wezwanie tego rodzaju nie zostało wystosowane, podobnie nie ustalono ewentualnych spadkobierców po E. N.; 4. art. 45 Konstytucji RP poprzez zablokowanie prawa do sądu stronie skarżącej z uwagi na brak wezwania do samodzielnego podpisania. Jednocześnie pełnomocnik Skarżącego kasacyjnie wskazał, że z informacji uzyskanych od Skarżącego kasacyjnie (który również powinien być uznany od początku przez Sąd I instancji za stronę postępowania) wynika, że podpisana skarga i koperta były gotowe jeszcze za życia Skarżącej, natomiast z uwagi na tragiczny przebieg wypadków - nie zdążyła wysłać skargi samodzielnie, prosząc członków rodziny o wysłanie skargi w jej imieniu. Dodał, że strona skarżąca nie będąc profesjonalnym pełnomocnikiem nie zdawała sobie sprawy z ewentualnego znaczenia formalnego różnicy między datą podpisania, a nadania listu poleconego w placówce pocztowej. Jednocześnie pełnomocnik Skarżącego kasacyjnie wskazał, że w jego ocenie doszło do nieważności postępowania. Mianowicie pozbawiono Skarżącą, a ostatecznie Skarżącego kasacyjnie prawa do sądu, mimo statusu współwłaściciela nieruchomości, a zatem strony bezpośrednio zainteresowanej i uprawnionej do wniesienia skargi. Wobec powyższego wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. Nadto, wniósł o rozpoznanie sprawy na rozprawie oraz o zasądzenie kosztów postępowania. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Wspólnota Mieszkaniowa przy ul. Mokwy 14 w Sopocie wniosła o jej oddalenie oraz o zasądzenie kosztów postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie wskazać należy, że w świetle art. 182 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny może rozpoznać na posiedzeniu niejawnym skargę kasacyjną od postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego kończącego postępowanie w sprawie. Zgodnie z art. 182 § 3 p.p.s.a., rozpoznając tego rodzaju sprawę na posiedzeniu niejawnym orzeka w składzie jednego sędziego. Ponadto, stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. i nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną postanowienia. W tych okolicznościach w sprawie badaniu podlegały wyłącznie zarzuty podniesione w skardze kasacyjnej. Na wstępie zaznaczyć należy, że z akt administracyjnych sprawy wynika, że stronami postępowania administracyjnego dotyczącego umorzenia postępowania rozgraniczeniowego była zarówno E. N., jak i jej mąż R. N., jako współwłaściciele działki o nr [...] oraz pozostałe strony postępowania. W szczególności do ww. skierowano postanowienie Prezydenta Miasta [...] z 28 marca 2023 r., wszczynające postępowanie w sprawie. Ww. byli też adresatami decyzji Prezydenta Miasta [...] z 2 listopada 2023 r. nr G.6830.1.2023.GK, jak i utrzymanej nią w mocy decyzji Kolegium z 18 lipca 2024 r. nr SKO Gd/6948/23. Przechodząc dalej dodać należy, że z akt sądowych sprawy wynika, że stronami postępowania sądowego była zarówno E. N., jako wnosząca skargę oraz R. N., jako uczestnik postępowania, drugi skarżący - Wspólnota Mieszkaniowa Nieruchomości przy ul. [..] w [...], organ oraz pozostałe strony postępowania. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, złożona skarga, wbrew twierdzeniom Skarżącego kasacyjnie nie nasuwała żadnych wątpliwości interpretacyjnych, w zakresie tego, kto wniósł skargę na decyzję Kolegium z 18 lipca 2024 r. Z jej treści (napisanie jej w pierwszej osobie) oraz z podpisu pod nią (czytelny podpis) wynika bezsprzecznie, że złożyła ją tylko E. N. W związku z tym, że złożona skarga nie nasuwała żadnych wątpliwości, co do tego kto ją wniósł – Sąd I instancji nie miał obowiązku ani powodów wzywać do jej sprecyzowania, czy też podpisania przez Skarżącego kasacyjnie. Jeśli Skarżący kasacyjnie chciał również wnieść skargę na decyzję Kolegium to mógł się pod tą skargą podpisać, czego nie uczynił. To, że jest współwłaścicielem nieruchomości - nie oznacza, że wniesiona skarga przez drugiego współwłaściciela nieruchomości, jakim była jego żona - automatycznie oznacza, że jest wniesiona również przez niego i w związku z tym Sąd I instancji powinien wezwać go do jej podpisania, czy też sprecyzowania. Przechodząc dalej, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, w niniejszej sprawie kluczową kwestią, jest fakt, że Skarżąca w dniu wniesienia skargi nie mogła skutecznie jej wnieść, ponieważ w tym dniu już nie żyła. Na podstawie akt sprawy stwierdzić należy, że skarga do Sądu I instancji została wniesiona 5 września 2024 r. (jak wynika z treści zażalenia przez członka rodziny Skarżącej). Ze skróconego aktu zgonu, wynika że Skarżąca zmarła 4 września 2024 r., a zatem w chwili wniesienia skargi do Sądu I instancji - Skarżąca już nie żyła. Tym samym w momencie wniesienia skargi, Skarżąca nie posiadała zdolności sądowej, a brak ten ma charakter nieusuwalny. Skoro skarżąca zmarła przed wniesieniem skargi do sądu, to nie mogła zostać w jej imieniu skutecznie wniesiona skarga (zob. post. NSA z 23 marca 2021 r., sygn. akt I OSK 363/21 postanowienie dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, pod adresem internetowym http:/orzeczenia.nsa.gov.pl – dalej jako "CBOSA"). Zdolność sądowa podmiotów postępowania sądowoadministracyjnego jest bezwzględną przesłanką procesową (art. 25 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 64 § 1 k.p.c.). Cecha ta pozwala na skuteczne przeprowadzenie ważnego postępowania przed sądem administracyjnym z udziałem danego podmiotu w charakterze strony. Utrata zdolności sądowej przez osobę fizyczną następuje z chwilą śmierci (art. 8 § 1 k.c.). Zatem, w niniejszej sprawie brak zdolności sądowej Skarżącej w chwili wniesienia skargi, obligował Sąd I instancji do jej odrzucenia na podstawie art. 58 § 1 pkt 5 p.p.s.a. Zgodnie bowiem z brzemieniem art. 58 § 1 pkt 5 p.p.s.a. sąd odrzuca skargę, jeżeli jedna ze stron nie ma zdolności sądowej albo jeżeli skarżący nie ma zdolności procesowej, a nie działa za niego przedstawiciel ustawowy albo jeżeli w składzie organów jednostki organizacyjnej będącej stroną skarżącą zachodzą braki uniemożliwiające jej działanie. Dodać należy, że Sąd I instancji na tym etapie nie musiał ustalać następców prawnych zmarłej Skarżącej, gdyż nie zmarła ona na etapie postępowania sądowego, a przed jego wszczęciem, które jak już wskazano nie mogła skutecznie zainicjować, gdyż w dacie wniesienia skargi już nie żyła. Jednakże, ze względu na fakt, że do rozpoznania pozostała skarga wniesiona przez Wspólnotę Mieszkaniową Nieruchomości przy ul. [...] w [...], to Sąd I instancji niewątpliwie dążąc do jej rozpoznania będzie musiał ustalić następców prawnych zmarłej, którzy po ich ustaleniu będą uczestnikami postępowania sądowego. W tym stanie rzeczy, Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną za nieusprawiedliwioną i na podstawie art. 184 w zw. z art. 182 § 1 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekał o kosztach postępowania, bowiem przepisy art. 203 i art. 204 p.p.s.a. nie mają zastosowania, gdy przedmiotem skargi kasacyjnej jest postanowienie sądu I instancji kończące postępowanie w sprawie.