I OSK 550/22

WyrokNaczelny Sąd Administracyjny2025-03-06

Skład orzekający: Jolanta Rudnicka, Monika Nowicka, Agnieszka Miernik

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy brak przeprowadzenia rozprawy administracyjnej w postępowaniu o ustalenie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość, prowadzonego na podstawie ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, stanowi rażące naruszenie prawa skutkujące nieważnością decyzji?
Ratio decidendi
Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że brak przeprowadzenia rozprawy administracyjnej w postępowaniu o ustalenie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość, prowadzonego na podstawie art. 53 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, nie stanowi rażącego naruszenia prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Brak ten nie miał wpływu na wysokość odszkodowania, które zostało ustalone na podstawie opinii rzeczoznawców, a wątpliwości interpretacyjne dotyczące stosowania przepisów proceduralnych nie mogą być podstawą do stwierdzenia nieważności decyzji.
Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła odmowy stwierdzenia nieważności decyzji z 1975 r. ustalającej odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość. Skarżąca zarzucała rażące naruszenie prawa materialnego i przepisów postępowania, w tym brak przeprowadzenia rozprawy z udziałem biegłych oraz naruszenie zasady czynnego udziału strony i prawidłowego doręczenia decyzji. Organy administracji i Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzyły się rażącego naruszenia prawa, uznając m.in. że decyzja została doręczona na adres wskazany przez stronę, a brak rozprawy nie stanowił rażącego naruszenia prawa w kontekście art. 53 ustawy wywłaszczeniowej.
Rozstrzygnięcie
Oddala skargę kasacyjną.

Pełny tekst orzeczenia

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jolanta Rudnicka (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Monika Nowicka sędzia del. WSA Agnieszka Miernik Protokolant starszy asystent sędziego Wojciech Maciołek po rozpoznaniu w dniu 6 marca 2025 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 lutego 2021 r. sygn. akt I SA/Wa 2591/20 w sprawie ze skargi M. K. na decyzję Ministra Rozwoju z dnia 1 października 2020 r. nr DO3.7611.489.2019.OC w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę kasacyjną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 22 lutego 2021 r., sygn. akt I Sa/Wa 2591/20 oddalił skargę M. K. na decyzję Ministra Rozwoju z 1 października 2020 r., nr DO3.7611.489.2019.OC utrzymującą w mocy decyzję Wojewody Mazowieckiego z 29 kwietnia 2016 r., nr 1768/2016 o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Dzielnicy W. z 18 kwietnia 1975 r., nr T.V/632/715/75/TM, ustalającej odszkodowanie za nieruchomość położoną w [...] przy ul. [...], uregulowaną w księdze wieczystej pn. hip. "[...], jako działka nr [...]. Od powyższego wyroku skargę kasacyjną złożyła M. K., zaskarżając powyższy wyrok w całości na podstawie art. 173 i art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej jako: p.p.s.a) i zarzucając: I. naruszenie przepisu prawa materialnego tj.: - art. 22 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 kpa poprzez uznanie, że nie stanowi rażącego naruszenia prawa niewyznaczenie przez organ rozprawy administracyjnej, na której powinni zostać wysłuchani biegli, II. naruszenie przepisów postępowania, mające istoty wpływ na wynik sprawy: 1. art. 3 § 1 p.p.s.a., art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. poprzez nieuwzględnienie skargi pomimo naruszenia przez organ w toku postępowania administracyjnego art. 7 oraz 77 kpa poprzez dokonanie nieprawidłowej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, polegającego na: a) bezpodstawnym przyjęciu, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, iż poprzedni właściciel został pozbawiony użytkowania nieruchomości po dniu 05 kwietnia 1958 r. w sytuacji, gdy materiał dowodowy nie wskazuje w żaden sposób na tę okoliczność; b) bezpodstawnym przyjęciu, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że nieruchomość kwalifikuje się do wypłaty odszkodowania w trybie art. 53 ustawy wywłaszczeniowej z dnia 12 marca 1958 r. w sytuacji, gdy materiał dowodowy nie wskazuje w żaden sposób na tę okoliczność; c) braku ustalenia obszaru przejętej nieruchomości, stosownie do treści decyzji Ministra Infrastruktury i Rozwoju z 22 lipca 2014 r. wydanej w sprawie niniejszej; 2. art. 3 § 1 p.p.s.a., art. 145 § 1 pkt 1 lit, a i c p.p.s.a poprzez nieuwzględnienie skargi pomimo naruszenia przez organ w toku postępowania administracyjnego art. 10 § 1 kpa (w okresie istotnym dla sprawy art. 8 § 1 kpa) poprzez uznanie, że pomimo uniemożliwienia stronie wypowiedzenia się co do treści zebranego materiału dowodowego bezpośrednio przed wydaniem decyzji, została zachowana zasada zapewnienia stronie czynnego udziału w postępowaniu; 3. art. 3 § 1 p.p.s.a., art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a poprzez nieuwzględnienie skargi pomimo naruszenia przez organ w toku postępowania administracyjnego art. 109 kpa w zw. z art. 39 kpa (w okresie istotnym dla sprawy odpowiednio- art. 101 § 1 kpa w zw. z art. 36 kpa) poprzez bezpodstawne uznanie, że za prawidłowo doręczoną może zostać uznana decyzja administracyjna wysłana na adres niewskazany przez stronę jako adres do korespondencji. Wskazując na powyższe zarzuty: na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, na podstawie art. 203 pkt 1 p.p.s.a. zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania według norm przepisanych. Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. w niniejszej sprawie nie występują. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez Naczelny Sąd Administracyjny, który w odróżnieniu od Sądu I instancji nie bada całokształtu sprawy, lecz tylko weryfikuje zasadność zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej. Przed odniesieniem się do zarzutów skargi kasacyjnej przypomnieć należy, że przedmiotem kontroli legalności w postępowaniu przed Sądem I instancji była decyzja Ministra Rozwoju z 1 października 2020 r., utrzymującą w mocy decyzję Wojewody Mazowieckiego z 29 kwietnia 2016 r., odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Dzielnicy W. z 18 kwietnia 1975 r. o ustaleniu odszkodowania za nieruchomość położoną w [...] przy ul. [...], uregulowaną w księdze wieczystej pn. hip. "[...], jako działka nr [...]. Podstawą prawną wskazaną w kwestionowanej decyzji z 1975 r. były przepisy ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. W decyzji z 18 kwietnia 1975 r. Naczelnik Dzielnicy W. ustalił odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość w łącznej kwocie 146.632,00 zł, w tym za grunt w kwocie 44.860,00 zł, za zabudowania w kwocie 89.077,00 zł i za rośliny w kwocie 12.695,00 zł. Jednocześnie w decyzji określono, że kwota 73.316,00 zł. została przyznana na rzecz spadkobierców J. P., a kwota 73.316,00 zł spadkobiercom W. P.. Decyzja została skierowana m.in. do S. P. oraz Z. G. We wniosku z dnia 20 grudnia 2011 r. o stwierdzenie nieważności powyższej decyzji z 1975 r. syn S. P. – A. P. wskazywał, że doszło do rażącego naruszenia art.109 w zw. z art.39 k.p.a, gdyż decyzja o odszkodowaniu nie została doręczona S. P. Ponadto rażące naruszenie art.10 k.p.a. przez niezapewnienie stronie czynnego udziału w postępowaniu. Organy administracji obu instancji nie dopatrzyły się rażącego naruszenia prawa, wskazując że w aktach własnościowych nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...] znajduje się oświadczenie z 13 stycznia 1975 r. (k. 54 akt własnościowych) podpisane przez S. P., w którym wskazano adres zamieszkania jako ul. [...] m. [...]. Oświadczenie to zostało złożone w ramach prowadzonego postępowania administracyjnego w przedmiocie ustalenia odszkodowania za nieruchomość położoną przy ul. [...]. Naczelnik Dzielnicy W. mógł, opierając się na danych zawartych w przedmiotowym oświadczeniu, a uzyskanych od strony postępowania, doręczyć S. P. decyzję z dnia 18 kwietnia 1975 r. na adres zamieszkania wskazany w przedmiotowym oświadczeniu a składający oświadczenie winien spodziewać się, że decyzja ustalająca odszkodowanie zostanie skierowana na podany przez niego adres. Zgodnie z art. 38 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 kodeksu postępowania administracyjnego (Dz. U. nr 30, poz. 168 ze zm. w brzmieniu z dnia 18 kwietnia 1975 r.) w toku postępowania strony oraz ich przedstawiciele i pełnomocnicy mają obowiązek zawiadomić organ administracji państwowej o każdej zmianie swego adresu. Przepis ten nie przewidywał żadnej szczególnej formy w jakiej miałoby zawiadomienie o zmianie adresu nastąpić, nie wprowadzał również wzoru oświadczenia o zmianie adresu. Organy administracji uznały, że S. P. w piśmie złożonym 13 stycznia 1975 r. skutecznie poinformował organ o swoim adresie zamieszkania, organ nie był zobowiązany do weryfikacji wskazanego przez stronę adresu zamieszkania. Organy administracji w obu instancjach uznały, że spełnione zostały przesłanki z art. 53 ust.1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (tj. Dz. U. 1974 r. nr 10, poz. 64), dalej "ustawa wywłaszczeniowa" i nie doszło do rażącego naruszenia wskazanego przepisu. Następcy prawni poprzednich właścicieli tej nieruchomości, zostali pozbawieni użytkowania przedmiotowej nieruchomości po wejściu w życie ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, tj. po dniu 5 kwietnia 1958 r., a tym samym spełniona została kolejna przesłanka wymagana dla przyznania odszkodowania. Ponadto nieruchomość stanowi jedną działkę, która przed dniem wejścia w życie dekretu była zabudowana domem jednorodzinnym. W ocenie organów nadzoru nie ma też podstaw, aby ze względu na ograniczony zakres stosowania ustawy do spraw określonych w art. 53 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, z zastrzeżeniem odpowiedniego stosowania części jej przepisów, brak rozprawy przewidzianej w toku procedury wywłaszczeniowej traktować jako rażące naruszenie prawa, skoro wątpliwości budzi w ogóle obowiązek jej przeprowadzenia i zakres odesłania. Brak przeprowadzenia rozprawy nie mógł wpłynąć na końcowy wynik sprawy, mając na uwadze odpowiednie zastosowanie przepisów, organy stwierdziły że nie można uznać, aby organ odszkodowawczy, który ustalał odszkodowanie w powyższych okolicznościach rażąco naruszył prawo. Stanowisko to w pełni zaakceptował Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, podzielając także rozstrzygnięcie organów administracji w zakresie dotyczącym pozostałych zarzutów. W skardze kasacyjnej podniesiono zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego, jak również naruszenia przepisów postępowania. W ramach zarzutów naruszenia prawa materialnego wskazano na naruszenie art.22 ustawy z 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości w zw. z art.156 § pkt 2 k.p.a. wywodząc, że brak przeprowadzenia rozprawy stanowi rażące naruszenie prawa. Skarżący wskazał, że skoro Naczelny Sąd Administracyjny we wskazanych w skardze kasacyjnej wyrokach uznał, że nieobecność biegłych na rozprawie może skutkować nieważnością postępowania, to tym bardziej nieważność postępowania występuje w przypadku zaniechania przeprowadzenia rozprawy przez organ. Przed odniesieniem się do tak określonego zarzutu zaznaczyć należy, że skonstruowany w prawidłowy sposób zarzut powinien uwzględniać art. 53 ustawy z 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, gdyż wprawdzie nie został wskazany w skardze kasacyjnej w kontekście rażącego naruszenia art. 22 ustawy z 1958 r., to jednak stanowił wskazaną w decyzji o odszkodowaniu z 1975 r. podstawę prawną. Wykładni art. 22 omawianej ustawy nie można dokonywać w oderwaniu od art.53 tej ustawy. A ten przepis stanowił, że: " 1. Przepisy niniejszej ustawy dotyczące odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości stosuje się odpowiednio do odszkodowania za gospodarstwa rolne, sadownicze i warzywnicze na gruntach, które na podstawie dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (Dz. U. z 1945 r. Nr 50, poz. 279, z 1950 r. Nr 14, poz. 130 i Nr 58, poz. 529, z 1958 r. Nr 17, poz. 70 i z 1961 r. Nr 32, poz. 159) przeszły na własność Państwa, jeżeli ich poprzedni właściciele lub następcy prawni tych osób, prowadzący wymienione gospodarstwa, pozbawieni zostaną użytkowania wspomnianych gruntów po wejściu w życie niniejszej ustawy. 2. Przepisy niniejszej ustawy dotyczące odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości stosuje się odpowiednio do domów jednorodzinnych i jednej działki budowlanej pod budowę domu jednorodzinnego, które przejdą po wejściu w życie niniejszej ustawy na własność Państwa na podstawie dekretu powołanego w ust. 1". Z przepisu tego wynika, że: po pierwsze - ustalenie odszkodowania na podstawie art. 53 wymienionej ustawy nie miało swej podstawy w decyzjach wywłaszczeniowych, ustawa ta była regulacją, która wprowadziła pierwsze istotne zmiany w statusie prawnym byłych właścicieli gruntów warszawskich. Ustawodawca w drodze tej ustawy rozpoczął proces regulacji zastępczych, które ostatecznie utworzyły autonomiczny zespół norm stanowiących pewien postęp w stosunku do aktów nacjonalizacyjnych. Zmiany te dotyczyły skomunalizowanych dekretem warszawskim gospodarstw rolnych, sadowniczych i warzywniczych oraz domów jednorodzinnych i jednej działki budowlanej pod budowę domu jednorodzinnego. Po drugie - można przyjąć, że w sprawie odszkodowawczej powinny mieć zastosowanie, odnoszące się do odszkodowania, przepisy materialne z Rozdziału 2 oraz przepisy proceduralne zawarte w Rozdziale 3 ustawy. Za tym stanowiskiem mogło przemawiać to, że przejęcie z mocy prawa na własność Państwa gruntów warszawskich miało charakter wywłaszczeniowy sensu largo, a więc przy orzekaniu o odszkodowaniu winny być stosowane wszystkie przepisy ogólnego prawa wywłaszczeniowego, zawarte w ustawie. Możliwa jest jednak i taka interpretacja art. 53 ust. 1 ustawy, która zakłada, że do spraw o odszkodowanie za przejęcie z mocy prawa na własność Państwa gruntów warszawskich znajdowały zastosowanie tylko i wyłącznie przepisy materialne z Rozdziału 2 ustawy. Za przyjęciem tej wykładni wspomnianego wyżej przepisu może przemawiać to, że przejęcie gruntu w trybie dekretu nie miało charakteru klasycznego wywłaszczenia. Ten tryb nabycia mienia charakteryzował się istotnymi odmiennościami w stosunku do wywłaszczenia na zasadach ogólnych. Przejęcie terenu następowało w sposób uproszczony - z mocy samego prawa, z dniem wejścia w życie dekretu (art. 1 dekretu). W tym przypadku nie była wydawana decyzja wywłaszczeniowa o charakterze konstytutywnym, po przeprowadzeniu znacznie sformalizowanego postępowania wywłaszczeniowego, uregulowanego w ustawie o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, w szczególności po przeprowadzeniu obligatoryjnej rozprawy (art. 20 i art. 21 ustawy). W sprawie odszkodowawczej była wydawana odrębna decyzja ustalająca odszkodowanie, inaczej niż przy wywłaszczeniu na zasadach ogólnych, gdzie - co do zasady - wydawana była decyzja o wywłaszczeniu, po przeprowadzeniu postępowania wywłaszczeniowego, zawierająca m.in. rozstrzygnięcie o odszkodowaniu, terminie jego zapłaty i osobach uprawnionych do odszkodowania (art. 22 ust. 1 ustawy). Ponadto art. 53 ust. 1 ustawy nawiązywał jedynie do przepisów dotyczących odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości, tj. zasad ustalania i wypłaty odszkodowania, a nie do przepisów regulujących tryb postępowania wywłaszczeniowego (Rozdział 3 ustawy). Po trzecie - dokonując wykładni wyżej przytoczonych przepisów art. 53 i art. 22 ustawy wywłaszczeniowej z 1958 r. w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego niejednokrotnie wskazywano, że w przypadku gdy postępowanie administracyjne miało być prowadzone wyłącznie w zakresie ustalenia należnego odszkodowania bez przeprowadzenia postępowania wywłaszczeniowego, brak było jednoznacznych przesłanek do przeprowadzenia rozprawy administracyjnej, a przepisy te mogły być zastosowane odpowiednio, tj. przez określenie zakresu stanu faktycznego sprawy i metod jego ustalenia, który powinien zostać uwzględniony w toku określenia wysokości należnego odszkodowania. Tym samym brak jest podstaw do uznania, że odczytanie na podstawie art. 53 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości normy nakazującej zastosowanie w toku postępowania odszkodowawczego wyłącznie przepisów materialnych o odszkodowaniu i odstąpienie od obowiązku przeprowadzania rozprawy administracyjnej stanowiło rażące naruszenie przepisów prawa. O takim naruszeniu można bowiem mówić wyłącznie w sytuacji, gdy postępowanie organu i jego wynik stoi w oczywistej sprzeczności z jasną normą wynikającą z obowiązującego przepisu ( por. przykładowo: wyroki NSA z: 17 września 2017 r., I OSK 2746/18; 29 kwietnia 2020 r., I OSK 4393/18; 24 października 2023 r., I OSK 2192/19; 20 września 2023 r., I OSK 2190/19; z 26 czerwca 2024, sygn. akt I OSK 840/21, publ. www.nsa.gov.pl). Po czwarte - o rażącym naruszeniu prawa można mówić w przypadku norm prawnych nie budzących wątpliwości interpretacyjnych. Spór co do wykładni przepisu prawa materialnego nie może stanowić przesłanki do uznania, że decyzja ostateczna została wydana z rażącym naruszeniem prawa i stwierdzenia nieważności tej decyzji na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę w pełni podziela poglądy wyrażane w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, zgodnie z którymi brak udziału biegłych w rozprawie w postępowaniu o odszkodowanie prowadzonym na zasadzie ustawy wywłaszczeniowej, nie stanowi rażącego naruszenia prawa, w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Zaniechanie przeprowadzenia rozprawy i wysłuchania na niej opinii rzeczoznawców nie miało wpływu na wysokość odszkodowania, ustalonego w decyzji, albowiem odszkodowanie orzeczone zostało na podstawie właściwie uzasadnionych opinii rzeczoznawców ( które są w aktach sprawy) a z którymi to opiniami zapoznał się S. P., co potwierdził własnoręcznym podpisem. Zasady i stawki istotne dla tego szacunku były wówczas sztywno ustalone w przepisach. Podkreślić należy, że sposób wyliczenia odszkodowania w decyzji wydanej 50 lat temu, pomimo upływu znacznego czasu od daty wydania decyzji, nie był przez strony kwestionowany w drodze postępowania odwoławczego. Wskazane w skardze kasacyjnej orzeczenia NSA zapadły przed wydaniem przez Trybunał Konstytucyjny wyroku z dnia 12 maja 2015 r., sygn. akt P 46/13 - który w istotny sposób zmienił interpretację art. 156 § 1 pkt 2 w związku z art. 156 § 2 k.p.a. w odniesieniu do oceny decyzji wydanych wiele lat temu. Dlatego przywołanych w skardze kasacyjnej wyroków nie można traktować jako kształtujących aktualną linię orzecznictwa. Mając powyższe na względzie nie jest zasadny zarzut naruszenia art. 22 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 kpa. Odnośnie natomiast wskazanych w skardze kasacyjnej zarzutów naruszenia przepisów postępowania, to daje się zauważyć brak uwzględnienia, że postępowanie prowadzone jest w nadzwyczajnym trybie kontroli legalności decyzji. Część zarzutów procesowych została sformułowana w skardze kasacyjnej w sposób negujący prawidłowe i niewyczerpujące ustalenie stanu faktycznego (poprzedni właściciel został pozbawiony użytkowania nieruchomości po dniu 05 kwietnia 1958 r.; bezpodstawne przyjęcie, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że nieruchomość kwalifikuje się do wypłaty odszkodowania w trybie art. 53 ustawy wywłaszczeniowej z dnia 12 marca 1958 r., brak ustalenia obszaru przejętej nieruchomości). Podnosząc zarzuty procesowe autor skargi kasacyjnej nie dostrzega, że niniejsze postępowanie jest postępowaniem nadzwyczajnym mającym własny przedmiot, inny niż w postępowaniu zwykłym. Nie jest to postępowanie odwoławcze. Zatem nie ma ono na celu rozpoznania zakończonej sprawy w jej całokształcie, lecz wyjaśnienie jej ewentualnej kwalifikowanej niezgodności z prawem. Ugruntowane jest stanowisko orzecznictwa, że oceny legalności decyzji ostatecznej dokonuje się w zasadzie na podstawie materiałów zgromadzonych w postępowaniu zwykłym zakończonym jej wydaniem (por. np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 stycznia 2016 r., II OSK 1161/14 oraz 12 lutego 2013 r., sygn. akt I OSK 1717/11, publ. www.nsa.gov.pl). W orzecznictwie przyjmuje się, że o rażącym naruszeniu art. 7 i 77 § 1 k.p.a. można ewentualnie i wyjątkowo mówić wyłącznie w przypadku, gdyby organ wydał decyzję nie przeprowadzając w ogóle żadnego postępowania wyjaśniającego (por. np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 maja 2013 r., II OSK 73/12). Należy podnieść, że wady z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. to przede wszystkim wady o charakterze materialnoprawnym. Przyczyną stwierdzenia nieważności może być również wyjątkowo naruszenie szczególnie istotnych przepisów procesowych, jednak tylko w sytuacji, gdy naruszenie przepisów procesowych ma charakter rażący i pozostaje w związku przyczynowym z ostatecznym rozstrzygnięciem sprawy (por. np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 maja 2016 r., I OSK 2321/15 oraz 23 października 2015 r., I OSK 127/14 ). Wzruszeniu decyzji na podstawie wskazanej w skardze kasacyjnej ( niedoręczenie decyzji, brak udziału w postępowaniu zakończonym wydaniem decyzji) służą przepisy o wznowieniu postępowania, nie zaś tryb stwierdzenia nieważności decyzji. W orzecznictwie i piśmiennictwie wielokrotnie wskazywano, że stwierdzenie nieważności decyzji i wznowienie postępowania są względem siebie niekonkurencyjne i nie można dowolnie zamieniać podstaw prawnych przewidzianych dla uruchomienia każdego z nich. Biorąc pod uwagę powyższe Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw i jako taka podlega oddaleniu na podstawie art.184 p.p.s.a.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 18.07.2026. · Źródło