I OSK 604/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Krzysztof Sobieralski Sędziowie: sędzia NSA Elżbieta Kremer sędzia del. WSA Maria Grzymisławska-Cybulska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 26 marca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej W.N. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 13 grudnia 2023 r. sygn. akt II SA/Gd 274/23 w sprawie ze skargi W.N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 12 stycznia 2023 r. nr SKO Gd/4613/22 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gdańsku; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku na rzecz W.N. kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyrokiem z dnia 13 grudnia 2023 r. sygn. akt II SA/Gd 274/23 oddalił skargę W.N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 12 stycznia 2023 r. nr SKO Gd/4613/22 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu wyroku wskazano, że skarżący ma aktualnie 58 lat. Jest kawalerem. Zamieszkuje w R. wraz z matką – H.N. Posiada prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego od 2016 r., lecz jest gotowy z niego zrezygnować w przypadku ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Matka skarżącego legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności i wymaga stałej pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Natomiast sporne w sprawie są okoliczności spełnienia przez skarżącego przesłanki niepodejmowania zatrudnienia w celu sprawowania opieki, określone w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Podkreślono, że w badanym przypadku sam skarżący oświadczył, że mógłby podjąć zatrudnienie w niepełnym wymiarze, jednakże nikt nie chce go zatrudnić. Zatem nie konieczność opieki nad matką jest przyczyną niepodejmowania przez skarżącego zatrudnienia, a to że nie może on znaleźć pracy w swoim zawodzie. Skargę kasacyjną od wyroku wywiódł W.N. zarzucając Sądowi pierwszej instancji: I. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie skutkujące uznaniem, iż zakres sprawowanej przez stronę skarżącą opieki nie uniemożliwia jej podjęcia zatrudnienia oraz że między rezygnacją lub niepodejmowaniem przez stronę skarżącą zatrudnienia nie występuje zawiązek przyczynowy. II. zaskarżonemu wyrokowi zarzucono również naruszenie prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie w sprawie, tj.: 1.art. 135 ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez niewzięcie pod uwagę całości materiału dowodowego w sprawie, czego skutkiem było niesłuszne oddalenie skargi na podstawie art. 151 p.p.s.a. oraz uznanie, iż zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa; 2. art. 135 ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez nieuwzględnienie przy orzekaniu całości okoliczności faktycznych w przedmiotowej sprawie w postaci niewzięcia pod uwagę faktu, iż strona skarżąca od 6 lat pobierała specjalny zasiłek opiekuńczy w związku z rezygnacją z zatrudnienia i sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną. Żądaniem skargi kasacyjnej objęto uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi na podstawie art. 188 p.p.s.a.; ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi I instancji na podstawie 185 § 1 p.p.s.a. oraz zasądzenie na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Jednocześnie, stosownie do art. 176 § 2 p.p.s.a. złożono oświadczenie, że skarżący kasacyjnie zrzeka się przeprowadzenia rozprawy w sprawie z niniejsze skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2024, poz. 935 ze zm.; dalej: "p.p.s.a."), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod uwagę wyłącznie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a., wobec czego rozpoznanie sprawy nastąpiło w granicach zgłoszonych podstaw i zarzutów skargi kasacyjnej. Analiza przywołanych w niniejszej sprawie podstaw skargi kasacyjnej prowadzi do wniosku, że złożona skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem sporu jest ocena legalności wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 13 grudnia 2023 r., sygn. akt II SA/Gd 274/23, którym oddalono skargę W.N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 12 stycznia 2023 r., nr SKO Gd/4613/22, dotyczącą odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Zarzut naruszenia prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 390 ze zm.), dalej jako "u.ś.r.", poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie jest zasadny. W świetle dokumentacji akt sprawy nie jest jasne dlaczego organy uznały, co zaakceptował Wojewódzki Sąd Administracyjny, że brak jest związku przyczynowo-skutkowego między rezygnacją lub niepodejmowaniem przez skarżącego zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad osobą legitymującą się znacznym stopniem niepełnosprawności. Przepis art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. jednoznacznie wskazuje, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobie, która rezygnuje lub nie podejmuje pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad członkiem rodziny wymagającym stałej lub długotrwałej opieki. Bezspornie, istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest rekompensowanie straty dochodów wynikających z konieczności osobistego sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, co powinno być oceniane na moment złożenia wniosku o świadczenie. W badanym przypadku - w postępowaniu dotyczącym przyznania świadczenia pielęgnacyjnego - zakwestionowano istnienie związku pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącego zatrudnienia a charakterem sprawowanej przez niego nad matką opieki, pomimo, że jak wynika z uzasadnienia zaskarżonego wyroku skarżący "posiada prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego od 2016 r." i "jest gotowy z niego zrezygnować w przypadku ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego". Zasadnie w tej sytuacji skarga kasacyjna stawia zarzut naruszenia art. 135 p.p.s.a. argumentując, że nie wzięto pod uwagę całości materiału dowodowego. W szczególności Sąd pierwszej instancji nie uwzględnił istotnego faktu, a mianowicie, że jak wynika z akt sprawy, skarżący od 2016 r. pobiera specjalny zasiłek opiekuńczy na podstawie art. 16a u.ś.r., który jest świadczeniem, którego przyznanie następuje w drodze decyzji administracyjnej, m.in. w oparciu o przesłankę tożsamą z przesłanką warunkującą przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, tj. w razie rezygnacji z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, akceptując stanowisko organów w przedmiocie braku spełnienia przesłanki związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia a opieką sprawowaną przez skarżącego nad matką, tę okoliczność całkowicie pominął. Tymczasem, zakres świadczeń specjalnego zasiłku opiekuńczego oraz świadczenia pielęgnacyjnego jest zbieżny. Fakt pobierania przez skarżącego specjalnego zasiłku opiekuńczego został udokumentowany zaświadczeniem Wójta Gminy Ł. z dnia 9 sierpnia 2022 r. z którego wynika, że z tytułu opieki nad matką H.N. skarżący pobierał specjalny zasiłek opiekuńczy od 01 lutego 2016 r. i stan ten trwał również w dniu wydawania zaświadczenia. We wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego skarżący oświadczył, że zrzeka się specjalnego zasiłku opiekuńczego, w przypadku wydania mu decyzji przyznającej świadczenie pielęgnacyjne. Wojewódzki Sąd Administracyjny nie wyjaśnił, dlaczego przy identycznych przesłankach materialnoprawnych faktycznie istniejące i prawomocnie ustalone okoliczności sprawy zostały ocenione diametralnie odmiennie. Uchybia to zasadzie zaufania do organów władzy publicznej wyrażonej w art. 8 § 1 k.p.a., która obliguje organy do działania w sposób budzący zaufanie obywateli oraz respektujący zasadę proporcjonalności i równości. Brak analizy i wyjaśnienia przyczyn odmiennej oceny tych samych przesłanek materialnoprawnych narusza również art. 107 § 3 k.p.a., stanowiący wymóg należytego uzasadniania decyzji administracyjnych. Podnoszone w skardze kasacyjnej naruszenie art. 135 p.p.s.a. w zakresie nieuwzględnienia przy orzekaniu całości okoliczności faktycznych sprawy, w tym faktu pobierania przez skarżącego specjalnego zasiłku opiekuńczego od 2016 r., jest zasadne i mogło mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a., uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gdańsku. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku winien odnieść się szczegółowo do kwestii pobierania przez skarżącego specjalnego zasiłku opiekuńczego, ocenić czy zmieniły się okoliczności faktyczne uzasadniające odmienną ocenę istnienia związku przyczynowego i ewentualnie, w razie konieczności, zwrócić się do Samorządowego Kolegium Odwoławczego o nadesłanie akt dotyczących postępowania w przedmiocie specjalnego zasiłku opiekuńczego. Dopiero po dokonaniu tych ustaleń Sąd pierwszej instancji będzie mógł właściwie ocenić legalność decyzji administracyjnej w świetle przepisów prawa materialnego oraz zasad postępowania administracyjnego. O kosztach postępowania kasacyjnego rozstrzygnięto na podstawie art. 203 pkt 1 p.p.s.a.