I OSK 610/06

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Runge - Lissowska, Sędziowie NSA Barbara Adamiak /spr./, Jolanta Sikorska, Protokolant Kamil Wertyński, po rozpoznaniu w dniu 3 października 2006 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Centralnej Komisji do Spraw Stopni i Tytułów od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 grudnia 2005 r. sygn. akt I SA/Wa 1965/04 w sprawie ze skargi P. K. na decyzję Centralnej Komisji do Spraw Stopni i Tytułów z dnia [...] nr [...] w przedmiocie nadania stopnia doktora habilitowanego 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie 2. zasądza od P. K. na rzecz Centralnej Komisji do Spraw Stopni i Tytułów kwotę 280 (dwieście osiemdziesiąt) zł. tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Centralna Komisja do Spraw Stopni i Tytułów decyzją nr [...] z dnia [...], utrzymała w mocy swoją decyzję z dnia [...] odmawiającą zatwierdzenia uchwały Rady Wydziału [...] z dnia [...] o uznaniu dyplomu Wydziału [...] Uniwersytetu [...] w [...], wydanego 16 lipca 2003 r. dr P. K., jako równorzędnego stopniowi naukowemu doktora habilitowanego nauk humanistycznych w dyscyplinie historia nadawanemu w Rzeczypospolitej Polskiej. W uzasadnieniu decyzji wskazano, iż rozpatrywana uchwała Rady Wydziału w przedmiocie nostryfikacji podjęta została z naruszeniem obowiązującego prawa, gdyż przedmiotem uznania w Polsce za równorzędny stopniowi naukowemu może być jedynie dyplom świadczący o uzyskaniu za granicą równorzędnego stopnia naukowego. Powołano art. 6 umowy między Rządem Rzeczypospolitej Polskiej, a Rządem Republiki Federalnej Niemiec o uznaniu ekwiwalencji w szkolnictwie wyższym z dnia 23 lipca 1997 r. (Dz. U. 1998 r. Nr 92, poz. 584), w którym zawarty jest schemat ekwiwalencyjny i wymienia się dwa odrębne stopnie naukowe, tj. doktor i doktor habilitowany. Podkreślono, że przedłożony przez skarżącego do nostryfikacji dyplom odpowiada w swej treści ściśle systemowi z jednym stopniem naukowym doktora, bo stanowi wyłącznie o wąsko zakreślonym zakresie przedmiotowym prawa do nauczania w szkole wyższej. Następnie zaś, jako jedną z konsekwencji przyznanego uprawnienia do nauczania w dyplomie dodaje się petitem informacyjnie dwie klauzule, tj. uprawnienie do dołączenia do już posiadanego stopnia doktora określenia "habilitatus" oraz do używania nazwy "Privatdozent", wskazującej na posiadane uprawnienie do wykładania w szkole wyższej. Centralna Komisja podkreśliła również, iż w tej szczególnej sytuacji, gdy dr P. K. jest doktorem historii, filologii klasycznej, teologii oraz filozofii nie sprecyzowano, którego ze stopni doktora uzupełniające określenie "habilitatus" ma dotyczyć. Ponadto z treści dyplomu w pełni odpowiadającej systemowi jednego stopnia naukowego (doktor) oraz celowi postępowania habilitacyjnego prowadzonego wyłącznie co do nadania prawa do nauczania a nie do nadania wyższego stopnia naukowego, zgodnie z ustawą o uniwersytecie kraju związkowego Nadrenia – Palatynat z dnia 23 maja 1995 r., przyznano dr P. K. prawo nauczania w szkole wyższej (rodzaj uprawnienia zawodowego). Uzasadniając zaskarżoną decyzję organ powołał się na art. 5 ust. 6 i 7 wskazanej wyżej umowy między Rządem Rzeczypospolitej Polskiej a Rządem Republiki Federalnej Niemiec, który to przepis stanowi, iż używanie w Polsce stopni i tytułów naukowych wymaga nostryfikacji, która musi prowadzić do rzeczywistej ekwiwalencji. Zdaniem organu w przedmiotowej sprawie taka ekwiwalencja nie zachodzi z uwagi na zakres i cel postępowania habilitacyjnego, prowadzonego na Uniwersytecie [...] w [...] oraz w sytuacji obowiązywania jednego stopnia naukowego, odmiennego od obowiązującego w Polsce systemu dwóch stopni naukowych, z których stopień wyższy jest nadawany w wyniku prowadzonego na innych zasadach i w innym celu postępowania habilitacyjnego. W ocenie organu zbieżność brzmienia określeń "habilitowany" ma charakter wyłącznie zewnętrzny w tradycyjnym systemie niemieckim można dodać do nazwy stopnia określenie "habilitowany", zaś w polskim systemie oznacza wyższy stopień naukowy, co nie daje żadnych podstaw do stwierdzenia rzeczywistej ekwiwalencji. Zatem żaden dyplom wydany w kraju, w którym nadaje się tylko jeden stopień naukowy doktora, nie może być uznany jako dowód uzyskania tam innego, wyższego stopnia naukowego – doktora habilitowanego. Zaskarżona decyzja została podjęta przez Prezydium Centralnej Komisji w trybie § 13 Statutu Komisji, tj. bez merytorycznej oceny dokonywanej przez recenzentów i sekcję wobec stwierdzenia, że uchwała Rady Wydziału będąca przedmiotem postępowania zatwierdzającego, została podjęta z naruszeniem obowiązującego prawa. Na powyższą decyzję Centralnej Komisji do Spraw Stopni i Tytułów oraz poprzedzającą ją decyzję tej Komisji z dnia [...] wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego dr P. K., zarzucając jej naruszenie art. 7, 11, 77, 80 i 107 § 3 kodeksu postępowania administracyjnego. W dniu 17 grudnia 2004 r. pełnomocnik skarżącego wniósł pismo uzupełniające skargę wskazując, że organ oprócz wyżej wymienionych przepisów kodeksu postępowania administracyjnego, naruszył również art. 6 w zw. z art. 5 ust. 1 i art. 3 ust. 5 umowy między Rządem Rzeczypospolitej Polskiej, a Rządem Republiki Federalnej Niemiec o uznaniu ekwiwalencji w szkolnictwie wyższym. Skarżący wnosił o uchylenie zaskarżonych decyzji i zasądzenie kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi pełnomocnik skarżącego podniósł, że organ bezpodstawnie przyjął, iż w Nadrenii – Palatynacie, kraju związkowym Republiki Federalnej Niemiec, w którym znajduje się Uniwersytet [...] w [...], nadaje się tylko jeden stopień naukowy, zaś dyplom stanowi jedynie o prawie do nauczania w szkole wyższej. Stanowisko to, zdaniem pełnomocnika skarżącego jest błędne, gdyż według § 28 ust. 5 ustawy z 23 maja 1995 r. o uniwersytecie kraju związkowego Nadrenia – Palatynat, stopień "doktor habilitowany" jest stopniem naukowym wyższym niż "doktor". W uzupełnieniu skargi pełnomocnik skarżącego powołał się na pismo Przewodniczącego Komisji Habilitacyjnej Dziekana Wydziału [...] Uniwersytetu [...] w [...] z dnia 29.04.2004 r., w którym wyjaśnia się, iż przewód habilitacyjny skarżącego przeprowadzono w oparciu o regulamin obowiązujący na Wydziale [...] [...] w [...], który ostatecznie wszedł w życie 17.06.2003 r., a przyznany tytuł "habilitatus" oznacza również przyznanie wyższego stopnia naukowego. Załączono również Regulamin habilitacyjny Wydziału [...] Uniwersytetu [...] w [...] z dnia 1 lipca 1982 r., określający procedurę uzyskania habilitacji oraz pismo Ministerstwa Nauki, Kształcenia, Badań Naukowych i Kultury Nadrenii Palatynat, w którym podkreślono, że z paragrafu 4 regulaminu habilitacyjnego wynika, iż warunkiem dopuszczenia do habilitacji jest posiadany stopień doktora w dziedzinie, w której kandydat ubiega się o habilitację względnie kwalifikacje do nauczania. Skoro w dyplomie habilitacyjnym osoba habilitowana uzyskuje prawo dodania do posiadanego stopnia "haibilitatus", to stwierdzenie to odnosi się do stopnia doktora stanowiącego podstawę uzyskania habilitacji. W piśmie Ministerstwa wskazano również, że stała komisja ekspertów zainicjowała na posiedzeniu w 2000 r. wprowadzenie zmian w umowie między rządami obu państwa z dnia 23 lipca 1997 r., które jednak nie weszły jeszcze w życie. W odpowiedzi na skargę Centralna Komisja do Spraw Stopni i Tytułów podtrzymała dotychczasowe stanowisko zajęte w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z 7 grudnia 2005 r. sygn. akt ISA/Wa 1965/04, po rozpoznaniu sprawy ze skargi P. K. na decyzję Centralnej Komisji do Spraw Stopni i Tytułów z [...] nr [...] w przedmiocie nadania stopnia doktora habilitowanego, uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Centralnej Komisji do Spraw Stopni i Tytułów Naukowych z [...] nr [...]. W uzasadnieniu Sąd wywodził, że zagadnienie stopni i tytułów naukowych reguluje ustawa z dnia 14 marca 2004 r. "o stopniach i tytule naukowym oraz stopniach i tytule w zakresie sztuki" (Dz. U. 2003 r., Nr 65, poz. 505), a zasady uznawania stopni naukowych i stopni w zakresie sztuki nadanym za granicą za równorzędne ze stopniami nadanymi w kraju unormowane są w art. 24 tej ustawy. Przepis ten w ust. 1 stanowi, iż zasady uznawania stopni naukowych i stopni w zakresie sztuki nadanych za granicą za równorzędne ze stopniami, o których mowa w ustawie, określają umowy międzynarodowe. Z tego względu sprawę należy rozpatrywać w oparciu o umowę między Rządem Rzeczypospolitej Polskiej, a Rządem Republiki Federalnej Niemiec o uznaniu ekwiwalencji w szkolnictwie wyższym z dnia 23 lipca 1997 r. (Dz. U. 1998 r. Nr 92, poz. 584). Zgodnie z art. 8 powyższej umowy została ona zawarta na okres pięciu lat, a następnie okres ten przedłuża się automatycznie o kolejne dwa lata, jeżeli żadna z umawiających się stron nie wypowie jej na piśmie w terminie 6 miesięcy. Stosownie do Oświadczenia Rządowego z dnia 26 marca 1998 r. umowa weszła w życie 14 stycznia 1998 r. i jest aktualnie obowiązującym źródłem prawa regulującym zasady uznania ekwiwalencji w szkolnictwie wyższym. W sprawie skarżący domagał się uznania stopnia doktora habilitowanego w dziedzinie nauk humanistycznych, w dyscyplinie historia, w specjalności historia Kościoła w starożytności i patrologia, uzyskanego w Uniwersytecie [...] w [...] w dniu 16 lipca 2003 r., za równorzędny ze stopniem nadanym w kraju. Bezsporne jest, iż Uniwersytet [...] należy do uznanych przez Państwo szkół wyższych z prawem nadania stopnia doktora (załącznik nr 3 do wyżej opisanej umowy). Z kolei według art. 5 ust. 1 umowy tytułami i stopniami naukowymi w rozumieniu umowy są: każdy tytuł, którego nazwa zawiera człon "dyplomowany", tytuł magistra, licencjata oraz stopień doktora i doktora habilitowanego, przyznany przez niemiecka szkołę wyższą, określoną w art. 1 ust. 1"czyli jedną ze szkół wymienionych w załączniku nr 1 i załączniku nr 3 umowy. Również w art. 6 umowy wymienia się niemiecki stopień "Dr habil.", jako odpowiednik polskiego stopnia "doktor habilitowany". W tym kontekście ustalenie Centralnej Komisji do Spraw Stopni i Tytułów, że w Republice Federalnej Niemiec nie ma stopnia "doktor habilitowany" nie daje się pogodzić z zapisami umowy międzyrządowej. Organ ustalił, że system niemiecki jest jednostopniowy bez odniesienia się do postanowień powyższej umowy. Tej sprzeczności nie wyjaśnia też pismo Biura Uznawalności Wykształcenia i Wymiany Międzynarodowej. W sytuacji zaistnienia wątpliwości co do treści umowy międzynarodowej organ mógł zwrócić się o wyjaśnienie do Ministerstwa Sprawiedliwości. Organ wydający zaskarżoną decyzję nie ustosunkował się do złożonych przez skarżącego pism: Przewodniczącego Komisji Habilitacyjnej – Dziekana Uniwersytetu [...] w [...], przedstawiającego stanowisko Komisji Habilitacyjnej Wydziału [...] z dnia 29.04.2004 r., Działu prawnego Uniwersytetu w [...] z dnia 14.06.2004 r., Ministerstwa Nauki, Kształcenia, Badań Naukowych i Kultury, Rektora Uniwersytetu w [...], z których jednoznacznie wynika, że w Uniwersytecie [...] w [...] przyznawany jest drugi wyższy stopień naukowy doktora habilitowanego. Niewskazanie przez organ przyczyn, dla których powyższym dokumentom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, skutkuje uznaniem, że organ naruszył art. 107 § 3 kpa. W aspekcie złożonego przez skarżącego "Regulaminu habilitacyjnego Wydziału [...] Uniwersytetu [...] w [...]" z dnia 1 lipca 1982 r., zmienionego na mocy rozporządzenia z dnia 15 listopada 1999 r., nie można podzielić stanowiska organu, że brak rzeczywistej ekwiwalencji wynika z innych zasad przewodu habilitacyjnego w obu krajach. Przy rozpoznawaniu niniejszej sprawy nie można też pominąć przepisów ustawy z dnia 23 maja 1995 r. "o uniwersytecie kraju związkowego Nadrenia – Palatynat", a w szczególności zapisu § 28 ust. 5 ustawy, z którego wynika, że uczelnia ma prawo nadawania stopni akademickich na podstawie uchwalonych regulaminów, a ponadto może nadawać inne stopnie niż wymienione w § 28 ust. 1 na podstawie umowy z uczelnią zagraniczną za zgodą odpowiedniego do specjalności ministerstwa (§ 28 ust. 2 ww. ustawy). Nie zostało wyjaśnione przez organ wydający zaskarżoną decyzję, czy oba uniwersytety ([...] Uniwersytet [...] i [...] w [...]) nie zawarły umowy stosownie do § 28 ust. 1 powołanej wyżej ustawy. Z uwagi na powyższe Sąd doszedł do przekonania, że wobec niewyjaśnienia wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia okoliczności sprawy, zaskarżona decyzja narusza przepisy postępowania administracyjnego, tj. art. 7 kpa, art. 77 kpa, art. 80 kpa oraz art. 107 kpa, a także przepisy prawa materialnego, tj. art. 5 ust. 1 i art. 6 Umowy między Rządem Rzeczypospolitej Polskiej a Rządem Republiki Federalnej Niemiec o uznaniu ekwiwalencji w szkolnictwie wyższym. Centralna Komisja do Spraw Stopni i Tytułów wniosła skargę kasacyjną, zaskarżając wyrok w całości. Skargę kasacyjną oparto na zarzucie: - naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, tj. na przesłance z art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), polegającym w szczególności na przeprowadzeniu błędnej wykładni art. 5 ust. 6 i 7 umowy z dnia 23 lipca 1997 r. między Rządem Rzeczypospolitej Polskiej a Rządem Republiki Federalnej Niemiec o uznaniu ekwiwalencji w szkolnictwie wyższym (Dz. U. z 1998 r. Nr 92, poz. 584). Na tych podstawach wnosiła o: 1) uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, 2) zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wywodzono, że wyrok został wydany z naruszeniem obowiązujących przepisów prawa. Z przepisów umowy z dnia 23 lipca 1997 r. między Rządem Rzeczypospolitej Polskiej a Rządem Republiki Federalnej Niemiec o uznaniu ekwiwalencji w szkolnictwie wyższym (Dz. U. z 1998 r. Nr 92, poz. 584), która stosownie do Oświadczenia rządowego z dnia 26 marca 1998 r. (Dz. U. Nr 92, poz. 585) weszła w życie z dniem 14 stycznia 1998 r. wynika, że używanie w Polsce tytułów i stopni naukowych wymaga nostryfikacji, która musi prowadzić do ustalenia rzeczywistej ekwiwalencji (art. 5 ust. 6 i 7 umowy). W sprawie nie ma takiej rzeczywistej ekwiwalencji z uwagi na zakres i cel postępowania habilitacyjnego prowadzonego w Uniwersytecie [...] w Niemczech w sytuacji obowiązywania systemu jednego stopnia naukowego odmiennego od obowiązującego w Polsce systemu dwóch stopni naukowych, z których stopień wyższy nadawany jest w wyniku prowadzonego na innych zasadach i w innym celu przewodu habilitacyjnego (art. 1 ust. 1, art. 16 -19 ustawy). Zbieżność brzmienia określeń, która ma charakter wyłącznie zewnętrzny, a nie dotyczy rzeczywistej ekwiwalencji podstaw i warunków, w jakich w tradycyjnym systemie niemieckim można dodać do nazwy stopnia określenie "habilitowany" z racji na prawo nauczania, z nazwą wyższego stopnia naukowego w dwustopniowym systemie polskim, nie daje żadnych podstaw do stwierdzenia rzeczywistej ekwiwalencji. Uchwała z dnia 12 listopada 2003 r. Rady Wydziału Nauk Humanistycznych [...] w sprawie odstąpienia od nostryfikacji i uznania, że dr P. K. uzyskał za granicą wyższy stopień naukowy, chociaż w świetle prawa niemieckiego nabył tylko uprawnienie do nauczania w bardzo ściśle określonym zakresie przedmiotowym, który ma być równorzędny nadawanemu w Polsce stopniowi doktora habilitowanego w dziedzinie nauk humanistycznych (w dyscyplinie naukowej historia, ze specjalnością historia kościoła w starożytności i patrologia), nie kwalifikuje się do jej zatwierdzenia przez Centralną Komisję do Spraw Stopni i Tytułów. P. K. wnosił o oddalenie skargi kasacyjnej i zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu przy rozpoznaniu sprawy Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej. Skarga kasacyjna oparta jest na usprawiedliwionych podstawach. Zgodnie z art. 24 ust. 1 ustawy z dnia 14 marca 2003 r. o stopniach naukowych i tytule naukowym oraz o stopniach i tytule w zakresie sztuki (Dz. U. Nr 65, poz. 595 ze zm.), zasady uznawania stopni naukowych i stopni w zakresie sztuki za granicą za równorzędne ze stopniami, o których mowa w ustawie, określają umowy międzynarodowe. Zasady uznawania stopni naukowych przyznanych przez niemiecką szkołę wyższą reguluje umowa między Rządem Rzeczypospolitej Polskiej a Rządem Republiki Federalnej Niemiec o uznawaniu ekwiwalencji w szkolnictwie wyższym (Dz. U. 1998 r. Nr 92, poz. 584). Zasady uznawania stopni naukowych reguluje art. 5 powołanej umowy, a w szczególności art. 5 ust. 6 i ust. 7. Według art. 5 ust. 6 powołanej umowy "Bez zmian pozostają istniejące możliwości zmiany lub nostryfikacji tytułów i stopni naukowych zgodnie z odpowiednimi przepisami prawnymi, jeżeli zachodzi ich rzeczywista ekwiwalencja". Zgodnie z art. 5 ust. 7 powołanej umowy "W Rzeczypospolitej Polskiej uprawnienie do używania tytułów i stopni naukowych wymienionych w ustępie 1, zachodzi po przeprowadzeniu nostryfikacji dokonanej zgodnie z obowiązującymi przepisami. Uregulowania niniejszej umowy zostaną uwzględnione przy podejmowaniu decyzji odnośnie do zwolnienia z postępowania nostryfikacyjnego bądź z części postępowania nostryfikacyjnego". Jedną z podstawowych zasad wykładni przepisów prawa jest zasada, że nie jest dopuszczalna wykładnia normy prawnej w oderwaniu od całości przepisu prawa, w którym jest zawarta. Ta reguła wykładni została naruszona przez sąd w zaskarżonym wyroku. Sąd dokonał ustalenia ekwiwalencji w zakresie stopni naukowych opierając się na art. 5 ust. 1 i art. 6 umowy między Rządem Rzeczypospolitej Polskiej a Rządem Republiki Federalnej Niemiec o uznaniu ekwiwalencji w szkolnictwie wyższym. W powołanym art. 5 ust. 1 i art. 6 unormowano wyłącznie ustalenia tytułów i stopni w rozumieniu umowy oraz przyjęty w tym zakresie schemat. Zasady nadania uprawnienia do używania stopni naukowych reguluje art. 5 ust. 6 i ust. 7 powołanej umowy, który przyjmuje przesłankę rzeczywistej ekwiwalencji oraz procedurę nostryfikacji z dopuszczeniem wyjątków. Pominięcie zatem w dokonanej wykładni materialnoprawnej regulacji art. 5 ust. 6 i ust. 7 powołanej umowy stanowi naruszenie prawa materialnego przez jego niewłaściwe zastosowanie. Dokonanie wykładni w oderwaniu od zasadniczej regulacji materialnoprawnej doprowadziło do wadliwości oceny co do dopuszczalności odstąpienia od procedury nostryfikacji. Wartym podkreślenia jest, że w piśmie Ministerstwa Nauki, Kształcenia, Badań Naukowych i Kultury Nadrenii Palatynat, wskazuje się na prace Stałej Komisji Ekspertów co do zmiany umowy między Rządem Rzeczypospolitej Polskiej a Rządem Republiki Federalnej Niemiec o uznaniu ekwiwalencji w szkolnictwie wyższym w zakresie uznawania stopnia naukowego doktora habilitowanego, które jednak nie weszły w życie przez zmianę w tym zakresie umowy. W tym stanie rzeczy, skoro skarga kasacyjna została oparta na usprawiedliwionej podstawie, na mocy art. 185 § 1 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji. O kosztach orzeczono na podstawie art. 203 pkt 2 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.