I OSK 746/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Ewa Dzbeńska, Sędzia NSA Małgorzata Pocztarek, Sędzia del. WSA Czesława Nowak-Kolczyńska (spr.), Protokolant starszy asystent sędziego Maciej Kozłowski, po rozpoznaniu w dniu 30 lipca 2014 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej S. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 10 stycznia 2013 r. sygn. akt II SA/Lu 800/12 w sprawie ze skargi S. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia [...] czerwca 2012 r. nr [...] w przedmiocie specjalnego zasiłku celowego oddala skargę kasacyjną. Wyrokiem z dnia 10 stycznia 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę S. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia [...] czerwca 2012 r. w przedmiocie specjalnego zasiłku celowego. W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji przyjął następujące okoliczności faktyczne i prawne: Decyzją z dnia [...] marca 2012 r. Kierownik Filii nr 3 Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Lublinie, działający z upoważnienia Prezydenta Miasta Lublin, przyznał S. P. specjalny zasiłek celowy na pokrycie w części kosztów zakupu leków i leczenia w marcu 2012 r. w kwocie 400 zł. W odwołaniu od powyższej decyzji S. P. podniósł, że według przedstawionej przez niego wyceny koszt zakupu niezbędnych leków wynosi 721,94 zł i wniósł o przyznanie całej potrzebnej na ten cel kwoty, podkreślając, że zasiłek w kwocie 400 zł uniemożliwia właściwe leczenie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie decyzją z dnia [...] czerwca 2012 r., po rozpatrzeniu odwołania S. P., uchyliło w całości decyzję organu I instancji i przyznało S. P. specjalny zasiłek celowy na pokrycie w części kosztów zakupu leków i leczenia w marcu 2012 r. w kwocie 477 zł. Kolegium wyjaśniło, że S. P. nie spełnia kryterium dochodowego uprawniającego do zasiłku celowego z pomocy społecznej, zatem zastosowanie znajdzie przepis art. 41 ustawy o pomocy społecznej, który umożliwia przyznanie specjalnego zasiłku celowego. Organ odwoławczy zwrócił przy tym uwagę, że decyzjami z dnia [...] marca 2012 r. udzielono także odwołującemu pomocy w ramach programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" przez przyznanie nieodpłatnie w okresie od dnia 1 kwietnia 2012 r. do dnia 30 czerwca 2012 r. jednego gorącego posiłku dziennie o wartości 10,90 zł oraz przyznanie świadczenia pieniężnego na zakup posiłku lub żywności w kwietniu i maju 2012 r. w kwocie 120 zł miesięcznie. Analiza całokształtu sytuacji odwołującego, a w szczególności trudności wynikających z braku możliwości podjęcia pracy z uwagi na niepełnosprawność oraz faktu ponoszenia dużych kosztów na leczenie, przemawiały za udzieleniem odwołującemu większej pomocy na zakup leków, w maksymalnej wysokości przewidzianej w art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, to jest w kwocie 477 zł – odpowiadającej wysokości kryterium dochodowego dla osoby samotnie gospodarującej. Organ zauważył ponadto, że zwiększenie zakresu pomocy uzasadnia upływ czasu i konieczność stałego stosowania leków wymienionych na receptach przedstawionych przez odwołującego, przypisanych w ilościach wystarczających na około trzy miesiące. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie S. P. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i przyznania zasiłku celowego na zakup leków w wysokości 721,94 zł. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i podkreślając, że zasiłek został przyznany skarżącemu w maksymalnej wysokości przewidzianej przepisem art. 41 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Ubocznie Kolegium wskazało na możliwość ubiegania się przez skarżącego o pomoc na kolejne zakupy leków, o ile nadal zachodziłyby obiektywne okoliczności uzasadniające przyznanie pomocy w formie specjalnego zasiłku celowego. Rozpoznając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie stwierdził w pierwszej kolejności, że Kolegium właściwie ustaliło wysokość dochodu skarżącego, a w konsekwencji prawidłowo stwierdziło, że skarżący, którego miesięczny dochód przekracza kryterium dochodowe nie jest uprawniony do uzyskania świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej w postaci zasiłku celowego przewidzianego w przepisach art. 36 pkt 1 lit. c oraz art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej. Słusznie natomiast uznano, że sytuacja skarżącego odpowiada pojęciu szczególnie uzasadnionego przypadku, o którym mowa w art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, zgodnie z którym w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Zaskarżoną decyzją Kolegium przyznało S. P. specjalny zasiłek celowy w kwocie 477 zł, a zatem w wysokości odpowiadającej obowiązującemu w dniu wydania decyzji kryterium dochodowemu dla osoby samotnie gospodarującej, określonemu w § 1 pkt 1 lit. a) rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 lipca 2009 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Kwota ta w świetle art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej była kwotą maksymalną specjalnego zasiłku celowego. Reasumując Sąd I instancji wskazał, że nieskuteczne są zarzuty skargi zmierzające do podważenia legalności decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z uwagi na nieuwzględnienie pełnego kosztu przypisanych skarżącemu leków, skoro skarżącemu nie mógł być przyznany specjalny zasiłek celowy w większej wysokości, niż określona w ustawie o pomocy społecznej. W skardze kasacyjnej skierowanej do Naczelnego Sądu Administracyjnego, S. P., reprezentowany przez pełnomocnika z urzędu w osobie adwokata, podniósł zarzut naruszenia prawa materialnego, tj.: 1. art. 69 Konstytucji poprzez nieuwzględnienie zapisu dotyczącego osób niepełnosprawnych, wobec których władze publiczne zobowiązane są do zapewnienia pomocy w zabezpieczeniu egzystencji, przysposobieniu do pracy, komunikacji społecznej; 2. art. 2 ustawy o pomocy społecznej poprzez nieuwzględnienie podstawowego celu pomocy społecznej, związanego z umożliwianiem osobom i ich rodzinom przezwyciężenia trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie pokonać przy wykorzystaniu własnych uprawnień, zasobów i możliwości; 3. art. 3 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej poprzez nieuwzględnienie zadań pomocy społecznej polegających na wspieraniu osób w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwienia im życia w warunkach godności człowieka; 4. art. 3 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej poprzez nieuwzględnienie, że rodzaj, rozmiar i forma pomocy powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej jej autor wskazał, że w zaskarżonym orzeczeniu nie uwzględniono podstawowych celów instytucji polityki społecznej państwa określonych w ustawie o pomocy społecznej. Możliwości zarobkowe skarżącego są ograniczone, a jedyną możliwością pokrycia kosztów związanych z codzienną egzystencją jest pomoc ze strony władzy publicznej, która winna być adekwatna do sytuacji faktycznej i realnych potrzeb uprawnionego do świadczeń. Świadczenie w kwocie 477 zł nie wystarcza na zaspokojenie potrzeb związanych z niezbędnym leczeniem, którego koszty zostały wycenione na kwotę 721,94 zł w związku z czym leczenie skarżącego w dużym zakresie zostało uniemożliwione. Powołując takie zarzuty w ramach podstawy kasacyjnej skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd I instancji, a także o zasądzenie na rzecz pełnomocnika kosztów pomocy prawnej świadczonej z urzędu według norm prawem przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionej podstawy. Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz.U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.) - zwanej dalej p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie żadna z przesłanek wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a. nie wystąpiła, stąd też kontrola instancyjna ograniczała się jedynie do zbadania zasadności zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej, a poza kontrolą pozostawała natomiast zgodność orzeczenia z innymi przepisami prawa. Skarga kasacyjna oparta została na zarzutach naruszenia art. 69 Konstytucji RP oraz art. 2 i art. 3 ust. 1 i ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, z których żaden nie może wywołać zamierzonego rezultatu w postaci uchylenia zaskarżonego wyroku. W pierwszej kolejności wyjaśnienia wymaga, iż zaskarżona do sądu administracyjnego decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie oparta została na podstawie art. 41 ustawy o pomocy społecznej. Przepis art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej w sposób jednoznaczny przesądza o wyjątkowym charakterze specjalnego zasiłku celowego. O możliwości jego przyznania nie decyduje bowiem dochód strony, a sytuacja życiowa, w której się ona znalazła. Nie można z tej formy pomocy społecznej wyprowadzać wniosku, iż przyznanie takiego zasiłku jest obowiązkiem organu - tak jak czyni się to w odniesieniu do osób spełniających kryteria dochodowe. Zatem przyznanie bądź odmowa przyznania tego świadczenia uzależniona jest nie tylko od tego, w jakim stopniu podstawowe potrzeby wnioskodawcy mogą zostać zaspokojone z jego własnych środków, ale przede wszystkim od wystąpienia szczególnych okoliczności, w związku z którymi konieczne jest udzielenie wsparcia mimo przekroczenia przez wnioskodawcę kryterium dochodowego. Jako zgodne z celami pomocy społecznej określonymi w art. 2 i art. 3 ustawy o pomocy społecznej oraz art. 69 Konstytucji należy uznać działanie organów administracji, polegające na tym, że w sytuacji gdy dochód skarżącego nie uprawniał go do przyznania świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej w oparciu o kryterium dochodowe, rozważona została możliwość przyznania specjalnego zasiłku celowego, o jakim mowa w art. 41 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej i zasiłek ten został przyznany w maksymalnej przewidzianej przez ustawę wysokości. Faktu tego skarga kasacyjna nie kwestionuje, gdyż brak w niej zarzutu naruszenia art. 41 ustawy o pomocy społecznej, co daje podstawę do stwierdzenia, że decyzji będącej przedmiotem badania przez Sąd I instancji również skarżący kasacyjnie nie stawia zarzutu wydania z naruszeniem prawa. Reasumując, powoływanie się w skardze kasacyjnej na ogólne założenia polityki społecznej i cele pomocy społecznej w kontekście tego, że przyznana skarżącemu pomoc w formie pieniężnej nie pokrywa całości kosztów zakupów leków nie wskazuje na naruszenie przepisów, które leżą u podstaw decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie. Podkreślenia natomiast wymaga, że nie może przynieść skutków kwestionowanie rozmiarów przyznawanej skarżącemu pomocy pieniężnej w drodze zarzutów stawianych decyzji w przedmiocie specjalnego zasiłku celowego, przyznanego w maksymalnej wysokości. Tym samym należy uznać, że skarga kasacyjna nie zawiera uzasadnionych zarzutów i podlega oddaleniu. Mając to na względzie, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku, na podstawie art. 184 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł w wyroku o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącego kasacyjnie wynagrodzenia za udzieloną pomoc prawną, gdyż przepisy art. 209 i 210 p.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Natomiast wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.) przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 p.p.s.a. Stosownie do § 20 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu (j.t. Dz. U. z 2013 r., poz. 461), pełnomocnik skarżącego kasacyjnie powinien złożyć w wojewódzkim sądzie administracyjnym stosowne oświadczenie, o jakim mowa w tym przepisie.