I OSK 788/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Piotr Niczyporuk Sędziowie: sędzia NSA Maciej Dybowski sędzia del. WSA Maria Grzymisławska-Cybulska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 20 września 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej K. C. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 lipca 2022 r., sygn. akt I SA/Wa 2328/21 w sprawie ze skargi K. C. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 16 lipca 2021 r. nr DAP-WOSRFR-7280-46/2021/KB w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od K. C. na rzecz Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 15 lipca 2022 r. sygn. akt I SA/Wa 2328/21 oddalił skargę K.C. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 16 lipca 2021 r. nr DAP-WOSRFR-7280-46/2021/KB w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiodła K.C., zarzucając Sądowi pierwszej instancji: 1. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, to jest art. 7 kpa i art. 77 § 1 kpa w zw. z art. 80 kpa polegające na tym, że Sąd dokonał jednostkowej oceny poszczególnych dowodów, przez co nie rozpatrzył w sposób kompleksowy i wyczerpujący całości materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, wskutek czego powielił błędny wniosek organów administracji o braku dowodów na potwierdzenie prawa własności poprzedników prawnych skarżącej do nieruchomości pozostawionej przez nich poza obecnymi granicami Rzeczpospolitej Polskiej; 2. błędną ocenę materiału dowodowego, która skutkowała naruszeniem prawa materialnego, to jest art. 2 i 6 ust. 4 Ustawy z dnia 8 maja 2005r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej sprowadzającym się do błędnej interpretacji wskazanych przepisów polegającym na uznaniu, że w sprawie brak jest dowodów na pozostawienie przez poprzedników prawnych skarżącej mienia poza granicami RP, a przedstawione przez skarżącą dowody nie są wystarczające do uwzględnienia wniosku, podczas gdy prawidłowa i kompleksowa ocena prezentowanych dowodów w postaci dokumentów urzędowych, zeznań strony oraz uzupełniających te dowody oświadczeń świadków winna prowadzić do wniosku odmiennego. Żądaniem skargi kasacyjnej objęto uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie oraz o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na rzecz skarżącej. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wniósł o odrzucenie skargi kasacyjnej w całości, a z ostrożności procesowej o oddalenie skargi kasacyjnej w całości oraz zasądzenie od skarżącej na jego rzecz kosztów postępowania według norm prawem przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. Przepis art. 193 zdanie drugie ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz.U. 2024, poz. 935 – dalej jako: "p.p.s.a." wyłącza odpowiednie stosowanie do postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym wymogów dotyczących koniecznych elementów uzasadnienia wyroku, które przewidziano w art. 141 § 4 w zw. z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny nie przedstawia więc w uzasadnieniu wyroku oddalającego skargę kasacyjną opisu ustaleń faktycznych i argumentacji prawnej podawanej przez organy administracji i Sąd I instancji. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę tylko w granicach skargi kasacyjnej (art. 183 § 1 p.p.s.a.), z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania, co oznacza związanie przytoczonymi w skardze kasacyjnej jej podstawami, określonymi w art. 174 p.p.s.a. Wobec niestwierdzenia zaistnienia przesłanek nieważności postępowania, oceniając wyrok Sądu I instancji w ramach zarzutów zgłoszonych w skardze kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny uznał te zarzuty za niezasadne. Niesłusznie Sądowi pierwszej instancji zarzucono naruszenie art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. Odnosząc się do tego zarzutu należy poczynić w pierwszej kolejności zastrzeżenie. Skarga kasacyjna formułując zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji przepisów "k.p.a." jednocześnie nie definiuje użytego skrótu. Analiza treści złożonej skargi kasacyjnej doprowadziła Sąd do wniosku, że zarzuty te dotyczą ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r., poz. 735 z późn. zm. - dalej jako: "k.p.a.") i w tak wytyczonym zakresie Sąd skargę kasacyjną rozpoznał. Rolą organu w toku postępowania administracyjnego jest: podjęcie czynności w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 7 k.p.a.) oraz udokumentowanie poczynionych ustaleń w aktach sprawy (art. 77 § 1 k.p.a.). Zaakcentować trzeba, że jakkolwiek skarga kasacyjna zarzuca naruszenie art. 7, oraz art. 77 § 1 k.p.a., to w istocie podniesione w niej argumenty sprowadzają się do polemiki z oceną materiału dowodowego dokonaną przez organ i zaaprobowaną przez Sąd pierwszej instancji. Skarga kasacyjna akcentuje, że oceniając dowody przedstawione przez skarżącą Sąd Wojewódzki uznał, że nie dają one podstaw do wskazania prawa własności M.R. i M.R.1 na datę 1939r., podczas gdy - w ocenie skarżącej kasacyjnie - analiza tychże dokumentów winna prowadzić do odmiennego wniosku. Kwestionując prawidłowość oceny materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, skarga kasacyjna powołuje się przede wszystkim na treść zaświadczenia [...] Rady Wiejskiej z 17 listopada 2008 r. stwierdzając, że jest to dokument "zaświadczający wprost o prawie własności". Analiza wskazanego dokumentu prowadzi jednak do wniosku, że prawidłowej jego oceny dokonały organy, a Sąd pierwszej instancji słusznie ocenę te zaakceptował. Z dokumentu tego wynika jedynie, że M.R. mieszkał z rodziną w miejscowości [...], chutor [...] i prowadził prywatne gospodarstwo rolne od 1922 r. do listopada 1939 r. W jego skład wchodził budynek mieszkalny, zabudowania gospodarcze, pole orne, las i kamieniołom. Jakkolwiek, skarga kasacyjna we wskazanym zaświadczeniu (potwierdzającym prowadzenie gospodarstwa rolnego od 1922r.) upatruje dowodu na potwierdzenie przysługującego M.R. tytułu prawnego do - jak wskazuje - przekazanego mu przez ojca gospodarstwa rolnego, to jednocześnie powołuje się na zeznania świadka z których wynika, że J.R. sam kupił majątek dopiero w 1925 r. Mając na uwadze całokształt materiału dowodowego i pełen kontekst badanej sprawy zasadnie organy przyjęły, a Sąd pierwszej instancji stanowisko to zaaprobował, że sam fakt prowadzenia gospodarstwa nie może być utożsamiany z potwierdzeniem tytułu własności. Zgodzić się należy również z organami, że tytułu prawnego do nieruchomości nie potwierdzają również wcześniejsze dokumenty, tj. orzeczenie Ministra Reform Rolnych z dnia 15 marca 1924 r. oraz postanowienie Okręgowego Urzędu Ziemskiego we Lwowie z dnia 8 listopada 1923 r. W kwestii oceny zeznań świadków, należy wskazać, że co do zasady, wspomniane oświadczenia, tak jak każdy inny dowód w sprawie, podlegają ocenie zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, wyrażoną w art. 80 k.p.a., który to przepis stanowi, że organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została uprawdopodobniona. Sąd odwoławczy w pełni podziela prezentowane w orzecznictwie sądowoadministracyjnym stanowisko, że należy uznać za niewiarygodne takie zeznania dzieci i osób bardzo młodych, co do których wiedza i doświadczenie życiowe podpowiadają, że nie mogą mieć te osoby wiedzy o szczegółach prawa własności, powierzchni gruntów, gabarytów domu, wielkości budynków gospodarczych itp., z tej przyczyny, że niemożliwe wręcz jest odnotowanie w pamięci dziecka ilości hektarów mających stanowić własność rodziców ich szkolnych kolegów lub drobiazgowe wskazanie na istnienie w domu kolegów szkolnych 5 pokoi mieszkalnych, z kuchnią, korytarzem, spiżarnią, strychem, piwnicą, z zaznaczeniem, że odtworzenie powyższego następuje, jak w niniejszej sprawie, po blisko 70 latach (zob. wyroki: NSA z dnia 7 grudnia 2018 r. sygn. I OSK 1458/18; dnia 18 czerwca 2020 r. sygn. I OSK 2456/19, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych - orzeczenia.nsa.gov.pl). Skuteczne zarzucenie naruszenia przepisu art. 80 k.p.a. wymaga wykazania, że uchybiono zasadom logicznego rozumowania lub doświadczenia życiowego. Jedynie to, bowiem może być przeciwstawione uprawnieniu do dokonywania swobodnej oceny dowodów. Nie jest natomiast wystarczające przekonanie o innej niż przyjęta doniosłości poszczególnych dowodów i ich odmiennej ocenie. Dokonana ocena materiału dowodowego może być, bowiem skutecznie podważona tylko w przypadku, gdy brak jest logiki w wiązaniu wniosków z zebranymi dowodami, lub gdy rozumowanie wykracza poza reguły logiki albo, wbrew zasadom doświadczenia życiowego, nie uwzględnia związku przyczynowo-skutkowego. Taka sytuacja nie ma jednak miejsca w niniejszej sprawie. Wziąwszy pod uwagę powyższe, oczekiwanego rezultatu przynieść nie mógł też zarzut naruszenia prawa materialnego. Przekonanie o zasadności naruszenia wskazanych w skardze przepisów prawa materialnego znajduje swoje źródło w odmiennej od przyjętej przez organy i zaaprobowanej przez Sąd pierwszej instancji ocenie materiału dowodowego. Zważywszy na fakt, że prawidłowości tej oceny skarga kasacyjna nie podważyła, zarzut ten nie mógł przynieść pożądanego rezultatu. Powyższe, nieuzasadnionymi czyni zarzuty dotyczące naruszenia - prawa materialnego opisane w pkt 2 skargi kasacyjnej, poprzez które skarga kasacyjna usiłuje w istocie zwalczać sferę ustaleń faktycznych. Zasadność zarzutu naruszenia prawa materialnego nie może, bowiem zostać skutecznie wykazana na podstawie stanu faktycznego, który sama tylko strona skarżąca uznaje za prawidłowy. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna jest niezasadna i dlatego na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł o jej oddaleniu (pkt 1). W pkt 2 wyroku orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c oraz pkt 2 lit. b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j.: Dz. U. z 2023 r., poz. 1935), przy uwzględnieniu stanowiska Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażonego w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 19 listopada 2012 r. sygn. akt II FPS 4/12, że radcy prawnemu (adwokatowi) za sporządzenie i wniesienie w terminie odpowiedzi na skargę kasacyjną (art. 179 p.p.s.a.) przysługuje opłata (stawka minimalna) jak za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej.