I OSK 814/07

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Barbara Adamiak po rozpoznaniu w dniu 14 czerwca 2007 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Z. P. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 marca 2007 r., sygn. akt II SAB/Wa 211/06 o odrzuceniu skargi Z. P. na bezczynność Ministra Obrony Narodowej w przedmiocie rozpatrzenia wniosku o uchylenie orzeczeń Rejonowej Wojskowej Komisji Lekarskiej w K.: 1) nr [...] z dnia [...] 2) nr [...] z dnia [...] 3) nr [...] z dnia [...], orzeczenia Rejonowej Wojskowej Komisji Lekarskiej w S. nr [...] z dnia [...] oraz orzeczenia Rejonowej Wojskowej Komisji Lekarskiej w B. nr [...] z dnia [...] postanawia oddalić skargę kasacyjną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 13 marca 2007 r. odrzucił skargę Z. P. na bezczynność Ministra Obrony Narodowej w zakresie rozpatrzenia jego wniosku z dnia 12 września 2006 r. o uchylenie orzeczeń rejonowych wojskowych komisji lekarskich w K., w S. i w B.. W uzasadnieniu wskazał, że zaskarżenie bezczynności organu administracji publicznej jest dopuszczalne wyłącznie w takim zakresie, w jakim dopuszczalne jest zaskarżanie decyzji, postanowień oraz innych aktów lub czynności. O bezczynności organu administracji można mówić wtedy, gdy prawnie ustalonym terminie nie podjął on żadnych czynności w sprawie lub prowadząc postępowanie nie zakończył go wydaniem decyzji, postanowienia lub innego aktu albo czynności. W pierwszej kolejności należy zatem ustalić, czy na organie ciążył obowiązek podjęcia czynności w sprawie, której dotyczy skarga. Sąd I instancji, powołując się na postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 września 1998 r., sygn. akt I SAB 155/97 oraz z dnia 17 października 2003 r., sygn. akt I SAB 36/03, uznał, że skarga Z. P. w zakresie dotyczącym orzeczeń wydanych w dniu 24 grudnia 1985 r. i 6 lipca 1988 r. nie podlega kognicji sądów administracyjnych. Obowiązujący w dniu wydania wskazanych orzeczeń art. 3 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 1980 r. Nr 9, poz. 26, ze zm. - dalej kpa) wyłączał bowiem stosowanie przepisów kpa m.in. w sprawach należących do właściwości wojskowych organów administracji państwowej. Tym samym orzeczenia te zostały wyłączone spod kontroli sądowoadministracyjnej. Powyższa teza ma również zastosowanie w stosunku do postępowań nadzorczych dotyczących powyższych orzeczeń, bowiem również do nich nie miały zastosowania przepisy kpa. W konsekwencji sprawa wszczęta wnioskiem Z. P. nie podlegała rozstrzygnięciu w formach przewidzianych w art. 3 § 2 pkt 1-4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm. - dalej ustawa P.p.s.a.), a zatem nie podlegała kontroli w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Natomiast odnosząc się do skargi Z. P. w części dotyczącej orzeczeń Rejonowej Wojskowej Komisji Lekarskiej w K. z dnia [...], nr [...], oraz Rejonowej Wojskowej Komisji Lekarskiej w B. z dnia [...], nr [...], które zostały wydane po zmianie art. 3 § 2 kpa, polegającej na skreśleniu przepisu wyłączającego spod przepisów Kodeksu sprawy należące do właściwości wojskowych organów administracji państwowej, Sąd I instancji wyjaśnił, że również w tym zakresie skarga Z. P. jest niedopuszczalna. Sąd powołał się przy tym na uchwałę 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 27 października 1990 r., sygn. akt III ZP 9/99, w której Sąd ten uznał, że Naczelny Sąd Administracyjny nie jest właściwy w sprawie ze skargi żołnierza na orzeczenie wojskowej komisji lekarskiej w przedmiocie związku choroby (inwalidztwa) ze służbą wojskową (OSNP z 2000 r., Nr 5, poz. 167). W związku z tym Sąd I instancji uznał, że skoro kontrola powyższych orzeczeń nie należy do właściwości sądów administracyjnych, wyłączona jest także kontrola tych sądów w stosunku do dotyczących ich postępowań nadzorczych. Jednocześnie Sąd I instancji wskazał, że kontrolę orzeczeń wojskowych komisji lekarskich wydanych w sprawach dotyczących związku choroby ze służbą wojskową w ujęciu przepisów o zabezpieczeniu społecznym ustawodawca skierował na drogę sądową właściwą dla rozstrzygania spraw z zakresu ubezpieczeń społecznych tj. do sądów powszechnych - sądów pracy i ubezpieczeń społecznych. Skargę kasacyjną od powyższego postanowienia złożył Z. P., reprezentowany przez radcę prawnego, wnosząc o "usunięcie skutków naruszonego prawa i zachodzącej nieważności postępowania sądowoadministracyjnego przez uchylenie w całości z mocą ex tunc zaskarżonego postanowienia i przekazanie skargi na bezczynność do ponownego merytorycznego rozpoznania jako uzasadnionej i dopuszczalnej", jak również o "zasądzenie, przyznanie na rzecz skarżącego od Skarbu Państwa kosztów postępowania sądowego według norm przepisanych w zakresie udzielenia skarżącemu pomocy prawnej i zastępstwa procesowego". Skarżący wniósł również o "uwzględnienie w postępowaniu sądowym ze skargi kasacyjnej załączonej dokumentacji na okoliczność ustalenia, przyjęcia, uwzględnienia, uznania rzeczywistego prawdziwego stanu faktycznego okoliczności sprawy". Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił naruszenie: 1) norm prawa materialnego: art. 2, art. 32 ust. 1 i ust. 2, art. 45 ust. 1, art. 77 ust. 2, art. 91 ust. 1, art. 175 ust. 1, art. 178 ust. 1, art. 184 w związku z art. 7, art. 8 ust. 2, art. 9, art. 68 ust. 1, art. 87 ust. 1 oraz art. 93 ust. 1 i ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, poprzez "odmowę, zaniechanie, zastosowanie uwzględnienia, przyjęcia, uznania". Skarżący zarzucił Sądowi I instancji m.in. łamanie praw człowieka i pozbawienie go prawa do sądu administracyjnego, jak również błędne uznanie, że Minister Obrony Narodowej nie jest wojskowym organem administracji państwowej, 2) przepisów prawa materialnego: art. 5 ust. 1 i ust. 8 pkt 3, art. 4, art. 5, art. 8 ust. 1 w związku z art. 122 ust. 1, art. 189, art. 190 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. z 2003 r. Nr 179, poz. 1750, ze zm.) oraz § 35 ust. 1 w związku z § 1, § 36 i § 37 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 10 maja 2004 r. w sprawie orzekania o zdolności do zawodowej służby wojskowej oraz właściwości i trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach (Dz. U. Nr 133, poz. 1422, ze zm.), poprzez odmowę uznania, że wojskowa komisja lekarska ustala zdolność do pełnienia służby wojskowej decyzją administracyjną, którą Minister Obrony Narodowej może w trybie nadzoru uchylić, 3) "norm prawnych przepisów prawa materialnego postępowania sądowoadministracyjnego": art. 1, art. 2, art. 3 § 1 i § 2 pkt 4 i art. 8 i § 3, art. 10, art. 13 § 1 i 2, art. 50 § 1, art. 58 § 1 pkt 1 i 6, art. 134 § 2, art. 141 § 4, art. 149, art. 171 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) oraz art. 1 § 1 i 2 i art. 4 ustawy z dnia 20 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269, ze zm.), poprzez "odmowę zastosowania, uwzględnienia, błędną niewłaściwą interpretację, nadinterpretację, błędne niewłaściwe zastosowanie przez odmowę sprawowania wymiaru sprawiedliwości", jak również "bezpodstawne, bezprawne odrzucenie skargi administracyjnej na uzasadnioną bezczynność wojskowego naczelnego organu administracji publicznej". Z uzasadnienia skargi kasacyjnej wynika, że skarżący nie zgadza się z orzeczeniami wojskowych komisji lekarskich i uważa je za wydane z naruszeniem przepisów o właściwości. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Minister Obrony Narodowej wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Skarga Z. P. podlegała bowiem odrzuceniu z uwagi na zaistniałą w sprawie powagę rzeczy osądzonej. Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 17 października 2003 r., sygn. akt I SAB 36/03, odrzucił skargę Z. P. na bezczynność Ministra Obrony Narodowej w sprawie wydania decyzji w postępowaniu nadzorczym dotyczącym orzeczeń Rejonowej Wojskowej Komisji Lekarskiej w K. nr [...] z dnia [...], nr [...] z dnia [...], nr [...] z dnia [...], Rejonowej Wojskowej Komisji Lekarskiej w S. nr [...] z dnia [...] oraz Rejonowej Wojskowej Komisji Lekarskiej w B. nr [...] z dnia [...] Powodem takiego rozstrzygnięcia był stwierdzony przez skład orzekający brak kognicji Naczelnego Sądu Administracyjnego wobec orzeczeń lekarskich stanowiących podstawę do ustalenia prawa do zaopatrzenia emerytalno-rentowego, wydanych w wyniku skierowania żołnierza na badania przez wojskowe organy emerytalno-rentowe. W konsekwencji Sąd uznał, iż nie jest właściwy również w sprawach dotyczących postępowań nadzorczych związanych z tymi orzeczeniami. Wskazał, że sprawy te podlegają kontroli sądów powszechnych. Stanowisko to zostało podtrzymane przez Naczelny Sąd Administracyjny, który wyrokiem z dnia 26 stycznia 2004 r., sygn. akt OSK 336/04, oddalił wniesioną przez Z. P. skargę kasacyjną od postanowienia z dnia 17 października 2003 r. Co do zasady odrzucenie skargi nie powoduje zaistnienia powagi rzeczy osądzonej, nie można bowiem stwierdzić, że sprawa została prawomocnie osądzona, jeżeli sąd odrzucił skargę bez jej merytorycznego rozpoznania. Jednak w niniejszym przypadku za prawomocne należy uznać stanowisko NSA dotyczące wyłączenia jego kognicji w sprawach wskazanych wyżej orzeczeń lekarskich oraz związanego z nimi postępowania nadzorczego. Stanowisko to zachowuje aktualność mimo reformy sądownictwa administracyjnego, co wynika z porównania art. 16 ust. 1 pkt 1-4 i art. 17 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz. U. Nr 74, poz. 368, ze zm. - stan na dzień 17 października 2003 r.) oraz art. 3 § 2 pkt 1-4 i 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm. - dalej ustawa P.p.s.a.), określających zakres właściwości sądów administracyjnych. Między odrzuconą postanowieniem z dnia 17 października 2003 r. skargą a skargą rozpoznawaną w niniejszym postępowaniu zachodzi tożsamość podmiotowa i przedmiotowa. Skarżącym w oby przypadkach jest Z. P., zaś skargi dotyczą bezczynności Ministra Obrony Narodowej w zakresie rozpoznania wniosku skarżącego o wydanie w trybie nadzorczym decyzji odnośnie tych samym orzeczeń wojskowych komisji lekarskich. W tej sytuacji nie ma znaczenia, iż w każdym przypadku zarzucana bezczynność Ministra Obrony Narodowej dotyczyła rozpoznania innego wniosku Z. P. o uchylenie orzeczeń w trybie nadzoru (wniosku z dnia 7 listopada 2002 r. i wniosku z dnia 12 września 2006 r. w niniejszej sprawie). Powaga rzeczy osądzonej obejmuje bowiem generalne uznanie niewłaściwości sądów administracyjnych w sprawach związanych z orzeczeniami Rejonowej Wojskowej Komisji Lekarskiej w K. nr [...] z dnia [...], nr [...] z dnia [...], nr [...] z dnia [...], Rejonowej Wojskowej Komisji Lekarskiej w S. nr [...] z dnia [...] oraz Rejonowej Wojskowej Komisji Lekarskiej w B. nr [...] z dnia [...] Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że w tym kontekście zarzuty skargi kasacyjnej nie mogą odnieść zamierzonego skutku. Sąd I instancji obowiązany był odrzucić skargę na podstawie art. 58 § 1 pkt 4 ustawy P.p.s.a. Odrzucenie skargi było zatem prawidłowe, mimo oparcia zaskarżonego postanowienia na art. 58 § 1 pkt 1 i 6 ustawy P.p.s.a. oraz powtórzenia argumentacji zawartej w uzasadnieniu postanowienia NSA z dnia 17 października 2003 r., w miejsce powołania się na powagę rzeczy osądzonej. Z uwagi na to bezprzedmiotowe są zarzuty naruszenia przez Sąd I instancji licznych przepisów ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych i wydanych do niej przepisów wykonawczych, jak również wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów ustawy P.p.s.a. oraz Prawa o ustroju sądów administracyjnych. Na uwzględnienie nie zasługują również zarzuty naruszenia przepisów Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, poprzez pozbawienie prawa do sądu. Sprawa Z. P. podlega bowiem rozpoznaniu przez sąd powszechny. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 ustawy P.p.s.a., orzekł jak w sentencji. Sąd nie znalazł podstaw do zasądzenia kosztów powstępowania na rzecz którejkolwiek ze stron, z uwagi na brzmienie art. 204 pkt 2 ustawy P.p.s.a., stanowiącego, iż w razie oddalenia skargi kasacyjnej strona, która wniosła skargę kasacyjną, obowiązana jest zwrócić niezbędne koszty postępowania kasacyjnego poniesione przez organ, jeżeli zaskarżono skargą kasacyjną wyrok sądu I instancji oddalający skargę. W niniejszej sprawie skarga kasacyjna złożona została zaś od postanowienia odrzucającego skargę.