I OSK 815/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jolanta Rudnicka sędzia NSA Monika Nowicka sędzia del. NSA Tomasz Zbrojewski (spr.) Protokolant starszy asystent sędziego Marta Sikorska po rozpoznaniu w dniu 24 lipca 2014 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M. O. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 grudnia 2012 r. sygn. akt I SA/Wa 1134/12 w sprawie ze skargi M.O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] kwietnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie usług opiekuńczych oraz odpłatności za te usługi oddala skargę kasacyjną. I OSK 815/13 U Z A S A D N I E N I E Wyrokiem z dnia 7 grudnia 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę M. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] kwietnia 2012 r. w przedmiocie odpłatności za usługi opiekuńcze. W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji przyjął następujące okoliczności faktyczne i prawne: Decyzją z dnia [...] lutego 2012 r. Prezydent Miasta C. zakwalifikował M. O. do przebywania i korzystania ze świadczeń w Środowiskowym Domu Samopomocy typu "A" i "B" w C. w okresie od dnia 20 lutego 2012 r. do dnia 31 grudnia 2012 r. na zasadach przewidzianych w regulaminie organizacyjnym Środowiskowego Domu Samopomocy i ustalił odpłatność za pobyt w placówce w wysokości 68,76 zł miesięcznie, tj. 5% kwoty dochodu osoby samotnie gospodarującej. Po rozpatrzeniu odwołania M. O. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. , decyzją z dnia [...] kwietnia 2012 r., utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. Kolegium wyjaśniło, że jak wynika z art. 51b ust. 1 i 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (j.t. Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 z późn. zm.) oraz z § 12 Regulaminu organizacyjnego placówki odpłatność miesięczna za usługi w ośrodkach wsparcia osobom z zaburzeniami psychicznymi ustala się wysokość 5% kwoty dochodu osoby samotnie gospodarującej lub kwoty dochodu na osobę w rodzinie, jeżeli dochód osoby samotnie gospodarującej lub dochód na osobę w rodzinie przekracza kwotę 250% odpowiedniego kryterium dochodowego, o którym mowa w art. 8 ust. 1 pkt 1 i 2 (tj. odpowiednio 477 zł i 351 zł). Przy czym, odpłatność ta nie może być wyższa niż średnia miesięczna dotacja na jednego uczestnika, o której mowa w art. 51c ust. 3 tej ustawy, wyliczona dla ośrodka, w którym zainteresowana osoba przebywa. Miesięczny dochód skarżącego przekracza wskaźnik 250% kryterium osoby samotnie gospodarującej, a zatem właściwie została ustalona odpłatność za usługi dla M. O. w wysokości 68,76 zł miesięcznie. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie M. O. podniósł brak ustalenia kluczowych dla sprawy faktów. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Rozpoznając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że nie zasługuje ona na uwzględnienie, ponieważ zarówno zaskarżona, jak również poprzedzająca ją decyzja, nie naruszają przepisów prawa. Sąd I instancji wskazał, że ze znajdującego się w aktach sprawy wywiadu środowiskowego wynika, że dochód M. O. wynosi miesięcznie 1.375,29 zł, a ze znajdującej się w aktach sprawy dokumentacji lekarskiej oraz ustaleń tegoż wywiadu środowiskowego wynika potrzeba i zasadność zakwalifikowania M. O. do korzystania z usług świadczonych przez Środowiskowy Dom Samopomocy. Skoro więc miesięczny dochód M. O. przekracza wskaźnik 250 % kryterium osoby samotnie gospodarującej, prawidłowo została ustalona odpłatność w wysokości 68,76 zł miesięcznie, tj. w wysokości 5 % kwoty miesięcznego dochodu M. O.. Odpłatność ta nie przekracza również średniej miesięcznej kwoty dotacji na jednego uczestnika, o której mowa w art. 51 c ust. 3 tej ustawy, wyliczonej dla ośrodka wsparcia, w którym osoba przebywa, czyli kwoty 980 zł - zgodnie z art. 51 b ust. 4 ustawy o pomocy społecznej. Ponadto Sąd uznał, iż postępowanie administracyjne zostało przeprowadzone wnikliwie, zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oceniony został właściwie, a mające zastosowanie w sprawie przepisy zostały prawidłowo zinterpretowane. W skardze kasacyjnej skierowanej do Naczelnego Sądu Administracyjnego M. O., reprezentowany przez pełnomocnika z urzędu w osobie radcy prawnego, podniósł zarzuty naruszenia przepisów postępowania: 1. art. 3 § 1 w zw. z art. 13 § 1 w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. poprzez nierozpoznanie przez Sąd I instancji istoty sprawy; 2. art. 141 § 4 w zw. z art. 3 § 1 p.p.s.a. poprzez błędne ustalenie przedstawionego stanu faktycznego sprawy i przyjęcie, że organ prawidłowo ustalił odpłatność za korzystanie z usług środowiskowego domu samopomocy, mimo że skarżący podnosił, iż na jego utrzymaniu pozostaje bezrobotna siostra, z którą prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, że ponosi znaczne wydatki na leki, które to wydatki znacznie pomniejszają jego dochody i plasują jego dochody na poziomie umożliwiającym korzystanie z domu samopomocy nieodpłatnie; 3. art. 8 ust. 1 pkt 1 i 2 i art. 51b ust. 1 ustawy o pomocy społecznej w zakresie braku ustaleń co do wysokości dochodów osiąganych przez skarżącego z uwzględnieniem kosztów utrzymania jego i jego siostry, mimo że z oświadczeń złożonych przez skarżącego wynika, że prowadzą oni wspólne gospodarstwo domowe oraz w zakresie braku postępowania dowodowego co do ustalenia wysokości dochodów przypadających na jedną osobę, arbitralnie przyjmując, iż każda z osób spokrewnionych zamieszkując razem, prowadzi oddzielne gospodarstwo domowe; 4. art. 7 w zw. z art. 77 § 1, art. 80 kpa poprzez "niezałatwienie sprawy naruszający słuszny interes skarżącego", uchylanie się organów od wszechstronnego i dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, pominięcie oświadczeń skarżącego i jego siostry, iż prowadzą oni wspólne gospodarstwo domowe. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej jej autor wskazał, że w przypadku uwzględnienia oświadczeń o prowadzeniu wspólnego gospodarstwa domowego przez skarżącego i jego siostrę, skarżący z pewnością zostałby zwolniony z ponoszenia kosztów pobytu w Środowiskowym Domu Samopomocy. Powołując takie argumenty w ramach podstawy kasacyjnej autor skargi kasacyjnej wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd I instancji, zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania oraz o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.) - zwanej dalej p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie żadna z przesłanek wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a. nie wystąpiła, stąd też kontrola instancyjna ograniczała się jedynie do zbadania zasadności zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej, a poza kontrolą pozostawała natomiast zgodność orzeczenia z innymi przepisami prawa. Rozpoznawana skarga kasacyjna oparta została na zarzutach naruszenia przepisów postępowania, których istota sprowadza się do tego, że ustalając odpłatność za korzystanie z usług świadczonych przez Środowiskowy Dom Samopomocy w C. oparto się na kryterium dochodowym przewidzianym dla osoby samotnie gospodarującej, podczas gdy skarżący pozostawał we wspólnym gospodarstwie domowym z bezrobotną siostrą, a uwzględnienie tego faktu skutkowałoby tym, iż skarżący zostałby zwolniony z ponoszenia kosztów pobytu w środowiskowym domu samopomocy. Tak sformułowane zarzuty nie mogą wywołać zamierzonego rezultatu w postaci uchylenia zaskarżonego wyroku, zwłaszcza jeśli zważyć na przebieg postępowania administracyjnego dotyczącego odpłatności za usługi świadczone przez Środowiskowy Dom Samopomocy w C. w okresie od 2 stycznia do 31 grudnia 2012 r. Punkt wyjścia do rozważań w rozpoznawanej sprawie stanowić musi treść art. 51b ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, zgodnie z którym odpłatność miesięczną za usługi świadczone w ośrodkach wsparcia osobom z zaburzeniami psychicznymi ustala się w wysokości 5% kwoty dochodu osoby samotnie gospodarującej lub kwoty dochodu na osobę w rodzinie, jeżeli dochód osoby samotnie gospodarującej lub dochód na osobę w rodzinie przekracza kwotę 250% odpowiedniego kryterium dochodowego, o którym mowa w art. 8 ust. 1 pkt 1 i 2 tej ustawy. Z powyższego przepisu wynika bezspornie, że wysokość odpłatności uzależniona jest od wysokości osiąganych przez świadczeniobiorcę dochodów, a kryterium dochodowe ustalane jest odrębnie w przypadku osób samotnie gospodarujących, jak i osób w rodzinie. Nie budzi wątpliwości Naczelnego Sądu Administracyjnego fakt, iż z przeprowadzonego w lutym 2012 r. na potrzeby przyznawanego świadczenia wywiadu środowiskowego wynika, że M. O., mimo wspólnego zamieszkiwania w jednym lokalu mieszkalnym z ojcem i siostrą, prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Prawidłowo zatem w stosunku do skarżącego zastosowane zostało kryterium dochodowe jak dla osoby samotnie gospodarującej. Podkreślenia przy tym wymaga, że ani w złożonym od decyzji Prezydenta Miasta C. z dnia [...] lutego 2012 r., ani w skardze do Sądu I instancji skarżący nie podnosił okoliczności związanych z prowadzeniem wspólnego gospodarstwa domowego z siostrą, koncentrując się na wysokości wydatków ponoszonych na utrzymanie i zakup leków. Pierwsza wzmianka o prowadzeniu wspólnego gospodarstwa znalazła się dopiero w piśmie procesowym skierowanym do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 9 lipca 2012 r. Podkreślenia jednakowoż wymaga, iż fakt prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego z siostrą i inne okoliczności mające wpływ na sytuację życiową skarżącego były brane pod uwagę przez organ administracji, gdyż w trakcie roku 2012 r. odpłatność za usługi ulegała zmianie w zależności od sytuacji życiowej skarżącego. Decyzja Prezydenta Miasta C. z dnia [...] lutego 2012 r. została bowiem zmieniona, na podstawie art. 106 ust. 1 i 5 ustawy o pomocy społecznej, decyzją z dnia 23 maja 2012 r., w ten sposób, że organ ustalił odpłatność od 1 kwietnia 2012 r. do 31 grudnia 2012 r. w wysokości 74,53 zł miesięcznie. Następnie decyzją z [...] sierpnia 2012 r. organ zmienił decyzję z dnia [...] lutego 2012 r. w ten sposób, że ustalił nieodpłatne przebywanie i korzystanie ze świadczeń Środowiskowego Domu Samopomocy (od września 2012 r.) z uwagi na prowadzenie wspólnego gospodarstwa domowe z siostrą, a decyzją z dnia [...] sierpnia 2012 r. skarżący został zwolniony z odpłatności za miesiąc kwiecień 2012 r. z uwagi na pobyt w szpitalu. Decyzją z dnia [...] listopada 2012 r. Prezydent Miasta C. ustalił odpłatność za pobyt i korzystanie ze świadczeń w Środowiskowym Domu Samopomocy w C. od dnia 1 grudnia 2012 r. do dnia 31 grudnia 2012 r. w wysokości 74,53 zł miesięcznie, tj. 5% dochodu osoby samotnie gospodarującej. Powyższe wskazuje, że wydając decyzję, która stała się przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w rozpoznawanej sprawie organ prawidłowo wziął pod uwagę sytuację życiową skarżącego ustaloną na skutek przeprowadzonego w lutym 2012 r. wywiadu środowiskowego. Mające miejsce późniejsze zmiany sytuacji wnioskodawcy skutkowały wydaniem odrębnych rozstrzygnięć, zmieniających decyzję z dnia [...] lutego 2012 r., a decyzje te stały się przedmiotem odrębnych postępowań w sprawach ze skarg do sądu administracyjnego. Reasumując, za nieuzasadnione i nieznajdujące odzwierciedlenia w aktach sprawy należy uznać zarzuty niewyjaśnienia stanu faktycznego. Odnosząc się natomiast do zarzutów skargi kasacyjnej dotyczących niewzięcia pod uwagę przy ustalaniu odpłatności za korzystanie z usług domu samopomocy wydatków ponoszonych przez skarżącego w życiu codziennym, wyjaśnienia wymaga, iż - jak to wynika z art. 51b ust. 1 ustawy o pomocy społecznej - przy ustalaniu odpłatności za usługi świadczone w ośrodkach wsparcia dla osób z zaburzeniami psychicznymi ustawodawca nakazał uwzględnienie jedynie kryterium dochodowego, abstrahując od realnie ponoszonych kosztów utrzymania. Stąd też zarzut nieuzwględnienia tych kosztów przy ustalaniu odpłatności za korzystanie z usług domu samopomocy jest nieuzasadniony, tym bardziej, że autor skargi kasacyjnej nie wskazał na żaden przepis, który przewidywałby obowiązek uwzględnienia takich kosztów. Mając zatem na uwadze, że skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o wynagrodzeniu za udzieloną pomoc prawną dla pełnomocnika skarżącego kasacyjnie ustanowionego z urzędu, bowiem należne od Skarbu Państwa wynagrodzenie przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 p.p.s.a.