I OSK 819/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Jolanta Rudnicka po rozpoznaniu w dniu 16 kwietnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej S. G. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 10 czerwca 2013 r., sygn. akt III SAB/Kr 30/13 w sprawie za skargi S. G. na bezczynność Dyrektora Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury w przedmiocie zwolnienia z opłaty za udział w konkursie na aplikację ogólną postanawia: oddalić skargę kasacyjną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie postanowieniem z dnia 10 czerwca 2013 r., sygn. akt III SAB/Kr 30/13 odrzucił skargę S. G. na bezczynność Dyrektora Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury w przedmiocie zwolnienia z opłaty za udział w konkursie na aplikację ogólną. W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że S. G. w dniu 4 lipca 2012 r. wniósł do Dyrektora Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury w Krakowie (dalej powoływany jako Dyrektor KSSiP) o dopuszczenie do udziału w konkursie na aplikację ogólną. Jednocześnie skarżący wniósł o zwolnienie go z opłaty egzaminacyjnej ze względu na trudną sytuację materialną, załączając do wniosku decyzję Burmistrza D. o przyznaniu mu z dniem 1 maja 2012 r. zasiłku okresowego w kwocie [...] zł. Przewodniczący Komisji Konkursowej pismem z dnia 25 lipca 2012 r. wezwał skarżącego do usunięcia braków formalnych zgłoszenia poprzez dołączenie w terminie 7 dni oryginału dowodu uiszczenia opłaty za udział w konkursie oraz trzech zdjęć. Poinformował skarżącego, że przepisy regulujące tryb przeprowadzania naboru na aplikacje ogólną to jest ustawa z dnia 23 stycznia 2009 r. o Krajowej Szkole Sadownictwa i Prokuratury (Dz.U.26.157 ze zm.) oraz rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 29 kwietnia 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przeprowadzania naboru dla kandydatów na aplikacje ogólną oraz trybu powoływania i działania zespołu konkursowego i komisji konkursowej (Dz.U.676.566 ze zm.) nie zawierają podstawy prawnej pozwalającej na zwolnienie kandydata z opłaty za udział w konkursie. Przewodniczący Komisji Konkursowej wyraził pogląd, że czynności wykonywane przez komisję konkursową są tzw. czynnościami materialno-technicznymi, do których nie mają zastosowania przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U.2000.98.1071 ze zm.). Skarżący odpowiedział na wezwanie organu, załączając wymagane fotografie. Przewodniczący Komisji Konkursowej pismem z dnia 6 września 2012 r. zawiadomił skarżącego o pozostawieniu bez rozpoznania zgłoszenia na konkurs na aplikację ogólną z uwagi na nieuzupełnienie braków formalnych (brak opłaty). Skarżący odwołał się od tego zawiadomienia do Ministra Sprawiedliwości, który postanowieniem z dnia 25 października 2012 r. stwierdził niedopuszczalność odwołania. Następnie pismem z dnia 4 marca 2013 r. S. G. wniósł skargę na bezczynność Dyrektora KSSiP, podnosząc, że organ ten był zobowiązany przepisami prawa do wydania decyzji w sprawie zwolnienia go z opłaty za udział w konkursie, nawet przyjąwszy, że kwestia opłat to czynność materialno-techniczna. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uznał, że przedmiotowa skarga jest niedopuszczalna. Zdaniem Sądu skarga podlegałaby jedynie wówczas rozpoznaniu, gdyby ustalone zostało na gruncie przepisów prawa regulujących tryb przyjęcia na aplikację ogólną, iż Dyrektor KSSiP posiada umocowanie do wypowiadania się w kwestii zwolnienia z opłaty za udział w egzaminie konkursowym na aplikację w formach przewidzianych w art. 3 § 2 pkt 1-4a p.p.s.a., co w rozpoznawanej sprawie nie miało miejsca. Sąd wskazał, że uiszczenie opłaty jest warunkiem formalnym przystąpienia do egzaminu na aplikacje ogólną, o czym stanowią przepisy art. 16 ust. 5 pkt 5 ustawy o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury w zw. z § 3 ust. 2 rozporządzenia w sprawie szczegółowych warunków i trybu przeprowadzania naboru dla kandydatów na aplikację ogólną oraz trybu powoływania i działania zespołu konkursowego i komisji konkursowej. Zgłoszenie do konkursu na aplikację ogólną musi więc zawierać dowód uiszczenia oryginału opłaty za udział w konkursie, a nieuiszczenie opłaty uzasadnia wezwanie kandydata do uzupełnienia tego braku formalnego z konsekwencjami pozostawienia bez rozpoznania zgłoszenia w razie jego nieuzupełnienia. Skoro przepisy prawa nie zobowiązują Dyrektora KSSiP do wydania rozstrzygnięcia w kwestii zwolnienia od przedmiotowej opłaty - wręcz nie przewidują takiej instytucji - to zdaniem Sądu - nie jest uzasadnione twierdzenie, że organ ten był bezczynny, co z kolei uprawnia do stwierdzenia, że skarga jest niedopuszczalna w rozumieniu przepisu art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a i podlega odrzuceniu, bez konieczności badania zachowania przez skarżącego trybu zaskarżenia. Skargę kasacyjną od powyższego postanowienia wniósł S.G. Zaskarżonemu postanowieniu skarżący kasacyjnie zarzucił naruszenie przepisów postępowania poprzez błędne zastosowanie art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. w zw. z art. 66 § 3 k.p.a. polegające na uznaniu skargi za niedopuszczalną w oparciu o stwierdzenie, że skoro żaden przepis prawa nie przewiduje kompetencji Dyrektora KSSiP do orzekania w przedmiocie zwolnienia z opłaty za udział w egzaminie konkursowym na aplikację ogólną, to organ ten nie ma obowiązku podjęcia jakiegokolwiek działania w związku ze złożeniem podania o zwolnienie, podczas gdy opisana sytuacja stanowi przypadek braku właściwości, o którym mowa w art. 66 § 3 k.p.a., co obligowało organ do wydania postanowienia o zwrocie podania. Wobec powyższego skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji oraz o zasądzenie na rzecz pełnomocnika z urzędy kosztów udzielonej pomocy prawnej. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że na gruncie przedmiotowego stanu faktycznego mamy do czynienia z sytuacją, o jakiej mowa w art. 66 § 3 k.p.a., to jest brakiem właściwości organu, do którego wniesiono podanie, a zarazem niemożnością ustalenia organu właściwego albo właściwością sądu powszechnego. Ponadto wydanie przez Dyrektora KSSiP postanowienia o zwrocie podania nie miałoby dla skarżącego charakteru czysto formalnego, bowiem formalne stwierdzenie braku właściwości organów administracji umożliwiłoby skarżącemu poddanie swoje sprawy pod ocenę sądu cywilnego, który zgodnie z art. 1991 k.p.c. nie mógłby w takiej sytuacji pozwu odrzucić. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna podlega oddaleniu. Stosownie do przepisu art. 183 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej p.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Ponieważ w niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki powodujące nieważność postępowania, Naczelny Sąd Administracyjny ograniczył się do oceny powołanych w skardze kasacyjnej zarzutów, które nie zasługują na uwzględnienie. Istota sporu w rozpoznawanej sprawie sprowadza się do ustalenia, czy Dyrektor KSSiP zobowiązany był do załatwienia wniesionego przez skarżącego wniosku o zwolnienie z opłaty za udział w konkursie na aplikację ogólną w sposób przewidziany w art. 3 § 2 pkt 1-4a p.p.s.a., a konkretnie – jak wskazano w skardze kasacyjnej – poprzez wydanie postanowienia o którym mowa w art. 66 § 3 k.p.a. Zgodnie z treścią powołanego artykułu, jeżeli podanie wniesiono do organu niewłaściwego, a organu właściwego nie można ustalić na podstawie danych podania, albo gdy z podania wynika, że właściwym w sprawie jest sąd powszechny, organ, do którego podanie wniesiono zwraca je wnoszącemu. Zwrot podania następuje w drodze postanowienia, na które służy zażalenie. Cytowany przepis normuje zatem dwa przypadki. Po pierwsze, gdy organ do którego podanie wniesiono stwierdził, że nie jest właściwy w sprawie, a ze względu na rozwiązanie prawne nie jest w stanie dokonać ustalenia organu administracji publicznej właściwego w sprawie. Po drugie, gdy organ administracji publicznej do którego wniesiono podanie ustalił, że właściwy w sprawie jest sąd powszechny. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego żadna z wyżej opisanych sytuacji nie miała miejsca w rozpoznawanej sprawie. Z akt sprawy wynika, że przedmiotowe podanie wniesione do Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury w Krakowie dotyczyło zwolnienia z opłaty egzaminacyjnej za udział w konkursie na aplikację ogólną. Po otrzymaniu podania Przewodniczący Komisji Konkursowej poinformował skarżącego, że w przepisach regulujących nabór na aplikację ogólną brak jest podstaw prawnych do uwzględniania wniosku o zwolnienie z opłaty oraz - na podstawie § 3 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie szczegółowych warunków i trybu przeprowadzania naboru dla kandydatów na aplikacje ogólną oraz trybu powoływania i działania zespołu konkursowego i komisji konkursowej w zw. z art. 16 ust. 5 ustawy o Krajowej Szkole Sadownictwa i Prokuratury - wezwał skarżącego do usunięcia braków formalnych zgłoszenia do konkursu na aplikację ogólną m in. poprzez dołączenie oryginału dowodu uiszczenia opłaty za udział w konkursie. Następnie wobec nieuzupełnienia powyższego braku, skarżący został poinformowany, że jego zgłoszenie pozostawia się bez rozpoznania. Mając na uwadze powyższe okoliczności, nie można uznać, aby spełnione zostały przesłanki, o których mowa w art. 66 § 3 k.p.a. obligujące Dyrektora KSSiP do zwrotu podania. Z treści podania jednoznacznie wynikało bowiem, że jest ono skierowane do organu przeprowadzającego nabór na aplikację ogólną i jednocześnie dotyczy kwestii zgłoszenia kandydata do konkursu na tę aplikację. Ponadto skarżący precyzyjnie sformułował swoje żądanie dotyczące zwolnienia go z opłaty od udziału w konkursie. Organ zaś zgodnie z obowiązującą procedurą w zakresie przeprowadzania naboru dla kandydatów na aplikację ogólną, stwierdzając brak podstaw prawnych do uwzględnienia wniosku skarżącego, wezwał go do uzupełniania braku formalnego zgłoszenia poprzez dołączenie do podania dowodu opłaty za udział w konkursie. W tej sytuacji, skoro organ odniósł się do przedmiotowego podania zgodnie z obowiązującymi przepisami, to nie można stwierdzić, jak tego chce skarżący kasacyjnie, że zobowiązany był zwrócić je skarżącemu z uwagi na brak właściwości organu przy jednoczesnej niemożności ustalenia organu właściwego lub właściwość sądu powszechnego. Czym innym jest bowiem stwierdzenie przez organ do którego podanie wniesiono, iż brak jest podstaw prawnych do pozytywnego załatwienia wniosku, a czym innym stwierdzenie, że nie jest on właściwy w sprawie (i brak jest możliwości ustalenia organu właściwego) lub że sprawa należy do właściwości sądu powszechnego. Zatem powołany przepis art. 66 § 3 k.p.a. nie mógł stanowić podstawy prawnej do wydania przez Dyrektora KSSiP rozstrzygnięcia, które pozwalałoby skutecznie wnieść skarżącemu skargę na bezczynność tego organu. Zobowiązania do wydania rozstrzygnięcia w kwestii zwolnienia z opłaty za udział w konkursie na aplikację ogólną w formie o jakiej mowa w art. 3 § 2 pkt 1-4a p.p.s.a. nie przewidują również inne przepisy prawa, co słusznie wywiódł Sąd w zaskarżonym postanowieniu. Konsekwencją powyższego jest uznanie, że skarga na bezczynność Dyrektora KSSiP w przedmiocie rozpoznania wniosku o zwolnienie z opłaty za udział w konkursie na aplikację ogólną jest niedopuszczalna, co czyni zasadnym jej odrzucenie przez Sąd pierwszej instancji. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 i art. 182 § 1 i 3 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącego wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną z urzędu, gdyż wynagrodzenie to przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 p.p.s.a.