I OSK 828/17

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Marek Stojanowski (spr.) sędzia NSA Maciej Dybowski sędzia del. WSA Arkadiusz Blewązka Protokolant asystent sędziego Łukasz Sielanko po rozpoznaniu w dniu 13 lutego 2019 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej P.W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 grudnia 2016 r., sygn. akt II SA/Wa 1151/16 w sprawie ze skargi P.W. na uchwałę Zarządu Dzielnicy [...] z dnia [...] kwietnia 2016 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przydzielenia oddzielnego lokalu socjalnego oddala skargę kasacyjną. Wyrokiem z dnia 15 grudnia 2016 r., sygn. akt II SA/Wa 1151/16, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę P.W. na uchwałę Zarządu [...] z dnia [...] kwietnia 2016 r., nr [...], w przedmiocie odmowy przydzielenia oddzielnego lokalu socjalnego. Powyższy wyrok zapadł w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych. P.W. złożyła do Wydziału Zasobów Lokalowych [...] wniosek o przydział oddzielnego lokalu socjalnego dla siebie i syna, z uwagi na konflikt z matką. Syn urodził się po wydaniu przez Sąd Rejonowy wyroku z dnia [...] lipca 2006 r. sygn. akt [...] nakazującego opróżnienie lokalu nr [...] przy ul. [...]. Zarząd [...] uchwałą nr [...] z dnia [...] kwietnia 2016 r. w sprawie zatwierdzenia sposobu zadysponowania mieszkaniowym zasobem m. st. Warszawy nie wyraził zgody na przydzielenie P.W. oddzielnego lokalu socjalnego. W uzasadnieniu wskazał, że w uchwale została umieszczona sprawa A.P. i małoletniego A.P. reprezentowanego przez A.P. oraz P.W., wobec których Sąd Rejonowy [...] wyrokiem z dnia [...] lipca 2006 r., sygn. akt [...], orzekł eksmisję z lokalu nr [...] przy [...] z jednoczesnym przyznaniem uprawnień do otrzymania lokalu socjalnego. P.W. wystąpiła o przydzielenie oddzielnego lokalu socjalnego z uwagi na fakt, iż urodziła dziecko i jest skonfliktowana z matką. Sprawa została zaopiniowana negatywnie przez Komisję Mieszkaniową, bowiem sąd w wyroku orzekł o prawie do jednego lokalu socjalnego. Wobec powyższego w ocenie organu zasadna jest odmowa realizacji wyroku poprzez wskazanie dwóch lokali socjalnych. P.W. pismem z 25 kwietnia 2016 r. wezwała Zarząd [...] do usunięcia naruszenia prawa, ten zaś w odpowiedzi z 27 maja 2016 r. podtrzymał dotychczasowe stanowisko. Skargę na przedmiotową uchwałę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła P.W., żądając jej uchylenia. W uzasadnieniu wskazała, że skierowanie niniejszej skargi stało się konieczne z uwagi na wyrok eksmisyjny z lokalu nr [...] przy ul. [...], w którym sąd orzekł o prawie do lokalu socjalnego. Skarżąca podniosła, że sąd nie orzekł o prawie do jednego lokalu socjalnego, lecz rozstrzygnął o prawie do lokalu socjalnego wszystkich osób wymienionych w punkcie 1 wyroku. Podała, iż pozostaje w konflikcie z matką i prowadzi oddzielne gospodarstwo domowe. Jej małoletni syn potrzebuje warunków do nauki, których obecnie nie ma. Zarząd [...] w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, wskazując, że sąd w wyroku eksmisyjnym orzekł o uprawnieniu do jednego lokalu socjalnego, nadto zajmowany lokal nr [...] przy ulicy [...] spełnia wymogi lokalu socjalnego dla czterech osób. Zarząd [...] kwietnia 2016 r. podjął uchwałę nr [...], którą przedmiotowy lokal został wpisany do ewidencji lokali socjalnych oraz uchwałę nr [...], w której wyraził zgodę na wydanie skierowania do zawarcia umowy najmu przedmiotowego lokalu socjalnego na rzecz A.P., P.W. oraz małoletniego A.P. reprezentowanego przez A.P., tj. osób którym uprawnienie do lokalu socjalnego przysługuje na mocy wyroku sądu. W skierowaniu jako osoba uprawniona do zamieszkiwania umieszczony został O.W., syn P.W. Reprezentujący skarżącą pełnomocnik z urzędu pismem z 9 listopada 2016 r. uzupełnił skargę o kolejne zarzuty. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie skargę oddalił. W uzasadnieniu przytoczył § 11 ust. 1 i § 14 ust. 1 pkt 3 Uchwały Nr [...] Rady m.st. Warszawy z dnia [...] lipca 2009 r. w sprawie zasad wynajmowania lokali wchodzących w skład mieszkaniowego zasobu miasta stołecznego Warszawy. Przywołał również treść wyroku Sądu Rejonowego [...] z dnia [...] lipca 2006 r. sygn. akt [...], w którym nakazano A.P., A.P. i P.W. opróżnienie i opuszczenie lokalu nr [...] przy ul. [...] i wydanie go na rzecz m.st. Warszawy oraz ustalono, iż ww. osobom przysługuje prawo do lokalu mieszkalnego. Sąd powołał się również na treść art. 14 ust. 1 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz. U. 2016 poz. 1610 z późn. zm.), wskazując, że w chwili orzekania przez Sąd Rejonowy o uprawnieniu do lokalu socjalnego, P.W. oraz A.P. byli osobami małoletnimi i w związku z tym nie ma wątpliwości co do tego, że w orzeczeniu eksmisyjnym orzeczono o ich uprawnieniu do jednego lokalu socjalnego. Jak wynika z akt sprawy, gmina zapewniła osobom wymienionym w punkcie 2 wyroku, a nadto później narodzonemu dziecku P.W., prawo do lokalu socjalnego. Przepis art. 14 ust. 2 powołanej wyżej ustawy stanowi: jeżeli w wyroku orzeczono o uprawnieniu, o którym mowa w ust. 1, dwóch lub więcej osób, gmina jest obowiązana zapewnić im co najmniej jeden lokal socjalny. Zdaniem Sądu I instancji nie można z tego przepisu wywodzić, iż gmina ma obowiązek zapewnienia większej liczby lokali socjalnych niż jeden. Okoliczność, że od daty wydania wyroku do dnia przedstawienia przez gminę oferty zawarcia umowy najmu lokalu socjalnego zaszły zmiany, albowiem skarżąca P.W. stała się osobą pełnoletnią oraz urodziła dziecko, nie tworzą automatycznie po jej stronie prawa do odrębnego (dla niej i dziecka) lokalu socjalnego. Zaskarżona uchwała nr [...], którą odmówiono przydzielenia P.W. odrębnego lokalu socjalnego, nie narusza zatem prawa. Odnosząc się do zarzutów naruszenia przepisów k.p.a. Sąd I instancji zauważył, że nie mają one zastosowania w sprawie. Zarząd nie naruszył także zasad rozpatrywania wniosków określonych w uchwale Rady m.st. Warszawy w sprawie zasad wynajmowania lokali wchodzących w skład mieszkaniowego zasobu miasta stołecznego Warszawy. W związku z podnoszoną przez skarżącą okolicznością konfliktu z matką oraz oświadczeniem w skardze o prowadzeniu odrębnego gospodarstwa domowego Sąd wskazał, że uchwała Rady m.st. Warszawy z dnia [...] lipca 2009 r. przewiduje w § 8 ust. 1 pkt 1 lit. e możliwość wystąpienia przez najemcę lokalu z wnioskiem o dokonanie zamiany na większą liczbę lokali z powodów rodzinnych lub społecznych. Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie skargę oddalił. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła P.W., reprezentowana przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu, domagając się uchylenia zaskarżonego orzeczenia w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz zasądzenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielnej z urzędu. Wyrokowi zarzucono: - naruszenie przepisów prawa materialnego tj: I. art. 14 ust. 1 w z w. z art 14 ust. 2 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz. U. 2016 poz. 1610 z późn. zm.) poprzez błędną wykładnię i uznanie, że przepis ten nie daje samodzielnej podstawy do wyprowadzenia obowiązku gminy do zapewnienia większej niż jeden liczby lokali socjalnych podczas gdy prawidłowa interpretacja przywołanego przepisu nie tylko daje taką możliwość ale wprost wprowadza obowiązek jego zastosowania w przypadkach gdy wyrok eksmisyjny orzeka przyznaje jeden lokal socjalny dla kilku zobowiązanych; II. art. 14 ust. 1 w zw z ust. 2 i 3 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz. U. 2016 poz. 1610 z późn. zm.) poprzez błędną wykładnię, która doprowadziła do wniosku, że zmiana okoliczności faktycznych w postaci uzyskania pełnoletniości przez jednego z uprawnionych do lokalu socjalnego oraz jego szczególnie trudnej sytuacji, rodzinnej, tj. pozostawanie w wieloletnim konflikcie z drugim z uprawnionych nie stanowi podstawy do przyznania odrębnego lokalu socjalnego. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej rozwinięto powyższe zarzuty. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302), dalej "P.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W przedmiotowej sprawie nie zachodzą przesłanki nieważności postępowania określone w art. 183 § 2 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny kontroluje więc zgodność zaskarżonego orzeczenia z prawem materialnym i procesowym w granicach skargi kasacyjnej. Skarga kasacyjna okazała się pozbawiona usprawiedliwionych podstaw. Zgodnie z art. 14 ust. 1 ustawy o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego, w wyroku nakazującym opróżnienie lokalu sąd orzeka o uprawnieniu do otrzymania lokalu socjalnego bądź o braku takiego uprawnienia wobec osób, których nakaz dotyczy. Obowiązek zapewnienia lokalu socjalnego ciąży na gminie właściwej ze względu na miejsce położenia lokalu podlegającego opróżnieniu. Jeżeli w wyroku orzeczono o uprawnieniu, o którym mowa w ust. 1, dwóch lub więcej osób, gmina jest obowiązana zapewnić im co najmniej jeden lokal socjalny (ust. 2). Sąd, badając z urzędu, czy zachodzą przesłanki do otrzymania lokalu socjalnego, orzeka o uprawnieniu osób, o których mowa w ust. 1, biorąc pod uwagę dotychczasowy sposób korzystania przez nie z lokalu oraz ich szczególną sytuację materialną i rodzinną (ust. 3). W tej sprawie, jak wynika ze zgromadzonych akt, Sąd Rejonowy wyrokiem z dnia [...] lipca 2006 r. orzekł m. in. o uprawnieniu do lokalu socjalnego dla A.P., P.W. oraz A.P. W chwili orzekania, P.W. i A.P. byli osobami małoletnimi, a zatem Sąd Rejonowy orzekł o uprawnieniu do otrzymania przez ww. osoby jednego lokalu socjalnego. Te ustalenia nie budzą wątpliwości. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, za prawidłowe należy ocenić stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, że okoliczność, że od daty wydania wyroku do dnia przedstawienia przez gminę oferty zawarcia umowy najmu lokalu socjalnego zaszły zmiany, albowiem skarżąca stała się osobą pełnoletnią oraz urodziła dziecko, nie tworzą automatycznie po jej stronie prawa do odrębnego (dla niej i dziecka) lokalu socjalnego. Sąd powszechny badając, czy zachodzą przesłanki do otrzymania lokalu socjalnego, orzeka o tym uprawnieniu, biorąc pod uwagę dotychczasowy sposób korzystania przez określone osoby z lokalu oraz ich szczególną sytuację materialną i rodzinną. Oznacza to, że rozstrzygnięcie o uprawnieniu do lokalu socjalnego jest skutkiem konkretnych ustaleń Sądu dotyczących przeszłości - "dotychczasowej" sytuacji określonych osób. Zmiana sytuacji faktycznej po wydaniu wyroku, nie może wpłynąć na sposób interpretacji rozstrzygnięcia o prawie do lokalu socjalnego, w ten sposób, że określonym w wyroku osobom przysługują dwa lub więcej lokali socjalnych. Tym samym rację ma Sąd I instancji, że zaskarżona uchwała nr [...], którą - po rozpoznaniu wniosku P.W. - nie wyrażono zgody na przydzielenie dwóch lokali socjalnych, odpowiada prawu. W tej sprawie nie naruszono art. 14 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego. W tej konkretnej sprawie, zaskarżenie uchwały nr [...] do sądu administracyjnego, nie może być środkiem do rozwiązania problemu skarżącej kasacyjnie. Jak słusznie zauważył Sąd I instancji uchwała Rady m.st. Warszawy nr [...] z dnia [...] lipca 2009 r. przewiduje w § 8 ust. 1 pkt 1 lit. e możliwość wystąpienia przez najemcę lokalu z wnioskiem o dokonanie zamiany na większą liczbę lokali z powodów rodzinnych lub społecznych. Z tych wszystkich względów, Naczelny Sąd Administracyjny, uznając skargę kasacyjną za pozbawioną usprawiedliwionych podstaw, oddalił ją na podstawie art. 184 P.p.s.a. Sąd nie orzekł o kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu kasacyjnie z urzędu, albowiem na podstawie art. 258-261 P.p.s.a. w tej materii wyłącznie właściwe są wojewódzkie sądy administracyjne.