I OW 116/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Mariola Kowalska (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Elżbieta Kremer Sędzia del. WSA Ewa Kręcichwost-Durchowska po rozpoznaniu w dniu 25 stycznia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Wójta Gminy R. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Wójtem Gminy G. a Wójtem Gminy R. w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpatrzenia wniosku J.Ś. o zapewnienie schronienia postanawia: wskazać Wójta Gminy R. jako organ właściwy w sprawie. Wójt Gminy R. pismem z [...] lipca 2021 r. wniósł się Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy tym organem a Wójtem Gminy G. w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpatrzenia wniosku J.Ś. o przyznanie pomocy w sprawie zapewnienia schronienia. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że pismem z [...] czerwca 2021 r. J.Ś. zwróciła się do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w G. w sprawie zapewnienia jej schronienia. J.Ś. przebywa w placówce dla bezdomnych [...] do którego została skierowana decyzją Wójta Gminy G. z [...] maja 2020 r. od dnia [...] grudnia 2020 r. do dnia [...] czerwca 2021 r. W związku ze złożonym [...] czerwca 2021 r. wnioskiem, Wójt Gminy G. pismem z [...] czerwca 2021 r. zawiadomił Wójta Gminy R. o przekazaniu sprawy według właściwości na zasadzie art. 65 § 1 KPA w zw. z art. 101 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (zwana dalej "UPS'), argumentując, że nie zachodzi szczególnie uzasadniona sytuacja osobista J.Ś., a wniosek nie dotyczy sytuacji niecierpiącej zwłoki, w związku z czym Wójt Gminy G. nie jest organem właściwym do skierowania J.Ś. do schroniska z uwagi [pic]na fakt, iż ww. jest zameldowana na pobyt stały pod adresem [...] [pic]R. Wójt Gminy R. stanął na stanowisku, że J.Ś. nie można uznać za osobę bezdomną w rozumieniu ustawy o pomocy społecznej z uwagi na treść oświadczenia złożonego przez M.Ś., syna J.Ś. Oświadczył on, że wnioskodawczyni "mogła mieszkać w [...]", ale "kilka lat temu z własnej decyzji sama wyprowadziła do swoich stron rodzinnych nie interesowała się nie kontaktowała jedynie żądała alimentów żeby prowadzić życie w powiecie grudziądzkim". Wobec tego, J.Ś. pomimo zameldowania na [pic]pobyt stały w [...], Gmina R., z własnej woli zdecydowała zamieszkiwać poza miejscem zameldowania. W konsekwencji, w ocenie organu, nie można uznać J.Ś. za osobę bezdomną w rozumieniu ustawy o pomocy społecznej, co powoduje, że organem właściwym miejscowo w niniejszej sprawie jest według Wójta Gminy R. - gmina miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się oświadczenie. Miejscem zamieszkania J.Ś. jest [...], jak wynika z jej oświadczenia z [...] czerwca 2021 r. Wójt Gminy G. w odpowiedzi na wniosek wniósł o wyłączenie w sprawie właściwości miejscowej Wójta Gminy G. Wójt Gminy G. nie podzielił stanowiska Wójta Gminy R. W opinii Wójta Gminy G. fakt, że J.Ś. mogła mieszkać w miejscu swojego stałego zameldowania, to jest w [...] w Gminie R., a zrezygnowała z tej możliwości nie przesądza o tym, że nie jest ona osobą bezdomną. Bezsporne jest, że ostatnim miejscem jej zameldowania na pobyt stały jest Gmina R. Bez znaczenia pozostaje[pic] przy tym fakt, że J.Ś. nie mieszka tam od wielu lat i nie utrzymuje żadnych związków z tą gminą. Te okoliczności nie należą do przesłanek podlegających badaniu przy ustaleniu właściwości organu, albowiem w sprawach pomocy społecznej przepis zakłada pewnego rodzaju fikcję prawną dla potrzeb tego rodzaju spraw, a to w celu zagwarantowania bezdomnemu, który z oczywistych powodów częściej niż inne osoby zmienia miejsce zamieszkania, łatwego dostępu do świadczeń pomocy społecznej. J.Ś. w opinii tut. Organu jest osobą bezdomną, której Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w G. udzielił pomocy w formie schronienia z uwagi na szczególnie uzasadnioną sytuację osobistą i sytuację niecierpiącą zwłoki zgodnie z art. 101 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej. W opinii Wójta Gminy G. obecnie nie zachodzą przesłanki uzasadniające dalsze udzielanie takiej [pic]pomocy, gdyż obecnie nie ma miejsca szczególnie uzasadniona sytuacja osobista wnioskodawczyni ani też jej ostatni wniosek o udzielenie schronienia nie dotyczy już sytuacji niecierpiącej zwłoki. Kluczowe jest w tym wypadku posiadanie przez J.Ś. miejsca stałego zameldowania - zgodnie z art. 101 ust 2 ustawy o pomocy społecznej; o którym mowa w art. 1 ust 1 pkt 4 ustawy z dnia 21 czerwca 2001r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu Cywilnego. Schronisko z założenia jest miejscem przeznaczonym do krótkotrwałego, tymczasowego pobytu osób. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 15 § 1 pkt 4 w związku z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej w skrócie "p.p.s.a."), Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Przez spór o właściwość, o którym mowa w art. 4 p.p.s.a., należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej, jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny). Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, niemającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny (art. 22 § 1 pkt 1 k.p.a.). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest właściwością Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a.). W niniejszej sprawie spór, jaki zaistniał pomiędzy Wójtem Gminy R. a Wójtem Gminy G. jest sporem negatywnym, gdyż żaden z tych organów nie uznaje się za właściwy w sprawie rozpoznania wniosku J.Ś. o przyznanie pomocy w formie udzielenia schronienia z wyżywieniem. Dla rozpoznania zaistniałego w niniejszej sprawie sporu o właściwość istotne znaczenie ma treść art. 101 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 1876 ze zm., dalej jako "ustawy o pomocy społecznej"). Zgodnie z tym przepisem właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie (ust. 1), a w przypadku osoby bezdomnej właściwą jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały (ust. 2). Pojęcie osoby bezdomnej, na potrzeby ustawy o pomocy społecznej definiuje art. 6 pkt 8 tej ustawy. Przepis ten stanowi, że bezdomnym jest osoba niezamieszkująca w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy oraz niezameldowana na pobyt stały w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności i dowodach osobistych, a także osoba niezamieszkała w lokalu mieszkalnym i zameldowana na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. Art. 6 pkt 8 ustawy o pomocy społecznej przewiduje zatem dwa odrębne stany faktyczne, pozwalające na uznanie osoby za bezdomną. Pierwszy z nich odnosi się do osoby, która nie mieszka w lokalu mieszkalnym i jednocześnie nie posiada stałego zameldowania. Natomiast drugi stan dotyczy osoby niezamieszkującej w lokalu mieszkalnym, posiadającej stałe zameldowanie w lokalu, w którym nie ma jednak możliwości zamieszkania. W przypadku każdego z tych stanów przewidziane w ustawie przesłanki muszą występować łącznie. W niniejszej sprawie poza sporem jest, że J.Ś. nie zamieszkuje obecnie w lokalu mieszkalnym (przebywa w schronisku dla osób bezdomnych). Bezsporne jest również, że posiada stały adres zameldowania ([...], gmina R.). Kluczowe pozostaje natomiast wskazanie, czy w lokalu, w którym jest zameldowana istnieje możliwość zamieszkiwania. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, okoliczności sprawy w tej mierze nie są jednoznaczne, niemniej z oświadczeń wnioskodawczyni oraz jej syna M. można wywieść, że zamieszkanie przez J.Ś. w miejscu zameldowania nie jest możliwe. Wprawdzie syn J.Ś. wyjaśnił, że jego matka sama opuściła miejsce zamieszkania i w każdej chwili może do niego wrócić, jednakże wyjaśnienia wnioskodawczyni temu zaprzeczają. Oświadczyła ona bowiem we wniosku o udzielenie jej pomocy ( aktualizacja wywiadu środowiskowego z dnia [...] maja 2020 r.) że nie ma gdzie mieszkać, nie ma też możliwości skorzystania z pomocy rodziny z którą jest skonfliktowana. Ponadto choruje przewlekle, leczy się psychiatrycznie z powodu depresji. W okolicznościach sprawy przyjąć zatem należy, że wnioskodawczyni nie ma możliwości zamieszkania w domu rodzinnym z powodu konfliktu, o czym świadczy również fakt, że przez długi okres zamieszkiwała ona u osób zaprzyjaźnionych, czasowo u swojej sąsiadki a także w schronisku dla bezdomnych. Z ustaleń organów nie wynika także by rodzina czyniła starania o jej powrót do miejsca zamieszkania. W związku z powyższym, przyjąć należy, iż obecna sytuacja "mieszkaniowa" J.Ś. nakazuje uznać ją za osobę bezdomną - w rozumieniu art. 6 pkt 8 ustawy o pomocy społecznej Organem właściwym do rozpatrzenia jej wniosku o przyznanie pomocy w formie schronienia z wyżywieniem jest więc w tym przypadku - zgodnie z art. 101 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej – organ gminy na terenie której zainteresowana posiada miejsce zameldowania, tj. Wójt Gminy R. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 4 w zw. z art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.