I OW 127/07

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Anna Lech (spr.) Sędziowie sędzia NSA Henryk Ożóg sędzia NSA Marek Stojanowski Protokolant Anna Harwas po rozpoznaniu w dniu 21 marca 2008 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej z wniosku Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego między Samorządowym Kolegium Odwoławczym w L. a Ministrem Rolnictwa i Rozwoju Wsi w przedmiocie wskazania organu właściwego do załatwienia sprawy zbadania legalności przejęcia na rzecz Skarbu Państwa gospodarstwa rolnego postanawia : oddalić wniosek Wnioskiem z dnia 16 czerwca 2007r. zatytułowanym "zażalenie", A. W. wniósł o zbadanie legalności przejęcia na rzecz Skarbu Państwa gospodarstwa rolnego położonego w kol. K., o powierzchni [...] ha oraz gospodarstwa rolnego położonego we wsi W. o powierzchni [...] ha, stanowiących byłą własność E. W., to jest nieruchomości przejętej na własność Państwa po jej opuszczeniu przez właścicieli przesiedlonych w ramach tzw. Akcji "Wisła" na podstawie decyzji właściwego wówczas organu administracji publicznej - prezydium powiatowej rady narodowej. Postanowieniem z dnia [...] października 2007 r., nr [...], Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi przekazał ten wniosek Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu w L. według właściwości, wskazując, że przejęcie nieruchomości pozostałych po przesiedlonych osobach regulował dekret z dnia 5 września 1947 r. o przejściu na własność Państwa mienia pozostałego po osobach przesiedlonych do ZSRR (Dz. U. Nr 59, poz. 318) oraz dekret z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich, położonych niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego (Dz.U. Nr 46, poz. 339). Podniesiono, że w myśl art. 157 § 1 k.p.a., organem właściwym do rozpoznania wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji jest organ wyższego stopnia, z wyłączeniem przypadków, gdy kontrolowana decyzja została wydana przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze. W rozpoznawanej sprawie, zdaniem ministra, nie można wprost ustalić właściwości organu wyższego stopnia, bowiem w związku z przeprowadzonymi reformami strukturalnymi w systemie organów administracji, nie ma prezydiów rad narodowych, a tym samym w obowiązującym systemie prawnym nie istnieje już organ, który wydal decyzje w tej sprawie. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wskazał, że powołane dekrety utraciły moc obowiązującą z chwilą wejścia w życie ustawy z dnia 26 października 1971r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 27, poz. 250 ze zm.), która to ustawa została następnie uchylona ustawą dnia 26 marca 1982r. o zmianie ustawy kodeks cywilny oraz uchyleniu ustawy o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 11, poz. 81 ze zm.). W ocenie organu wskazane przepisy nie zawierają żadnych uregulowań przesądzających o właściwości organów nadzorczych prowadzących postępowanie w odniesieniu do orzeczeń wydawanych na podstawie wskazanych dekretów, natomiast w obowiązującym systemie prawnym nie istnieją uregulowania pozwalające na przejmowanie przez Państwo gospodarstw rolnych z urzędu z mocy decyzji administracyjnych, w związku z czym należy przyjąć domniemanie kompetencji gminy wynikające z art. 1 ustawy z dnia 17 maja 1990 r. o podziale zadań i kompetencji określonych w ustawach szczególnych między organy gminy a organy administracji rządowej oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 34, poz. 198). Organ wskazał, ze w myśl art., 17 k.p.a., organami wyższego stopnia w stosunku do organów jednostek samorządu terytorialnego są samorządowe kolegia odwoławcze, natomiast w myśl art. 1 pkt 3 lit. b rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 listopada 2003r. w sprawie obszarów właściwości miejscowej samorządowych kolegiów odwoławczych (Dz. U. Nr 198, poz. 1925), organem właściwym w przedmiotowej sprawie jest Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L.. Wnioskiem z dnia 19 listopada 2007r., stanowiącym przedmiot rozpoznania w niniejszej sprawie, na podstawie art. 15 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. wniosło o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego między Samorządowym Kolegium Odwoławczym w L. a Ministrem Rolnictwa i Rozwoju Wsi i wskazania, który organ jest właściwy do załatwienia sprawy zbadania legalności przejęcia na rzecz Skarbu Państwa gospodarstwa rolnego położonego w kol. K., o powierzchni [...] ha oraz gospodarstwa rolnego położonego we wsi W. o powierzchni [...] ha, stanowiących byłą własność E. W.. Zdaniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. właściwość miejscową organu administracji publicznej w sprawach dotyczących nieruchomości ustala się według miejsca jej położenia (art.21 § 1 pkt 1 k.p.a.), zaś inne przepisy o mocy prawnej ustawy nie zmieniają wskazanej ogólnej reguły kodeksowej. W ocenie organu, nieruchomości, o których zwrot (odszkodowanie) ubiega się A. W., jest położona we wsi W. w Gminie D. K., Powiat P., więc zgodnie z § 1 pkt 3 lit. a rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 listopada 2003 r. w sprawie obszarów właściwości miejscowej samorządowych kolegiów odwoławczych (Dz.U. Nr 198, poz.1925), organem właściwym w przedmiotowej sprawie jest Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. P., nie zaś, jak utrzymuje Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L.. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek, a organami administracji rządowej, przy czym powołana ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w sposób wyraźny odróżnia i statuuje kompetencje sądu administracyjnego do rozstrzygania sporów kompetencyjnych i sporów o właściwość. Ze sporem kompetencyjnym mamy do czynienia wtedy, gdy przynajmniej dwa organy jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy - spór pozytywny, albo gdy każdy z nich uważa się za organ niewłaściwy do jej załatwienia - spór negatywny. Natomiast spór o właściwość związany jest ze sprawą indywidualną i kształtuje się na bazie rozbieżnych poglądów organów jednostek samorządu terytorialnego, bądź samorządowych kolegiów odwoławczych, co do zakresu ich działania. W związku z tym przyjąć należy, że spór o którym mowa w art. 4 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi pojawia się wtedy, gdy pojawiają się rozbieżne poglądy pomiędzy organami administracji publicznej w zakresie ich właściwości do załatwienia konkretnej sprawy administracyjnej. Wskazać należy, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalił się pogląd, zgodnie z którym, w obu rodzajach sporów rozstrzyganych przez sąd na mocy art. 4 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przedmiot sporu powinien być precyzyjnie określony, albowiem pozwala to nie tylko określić sprawę, która ma być rozpoznawana, a co za tym idzie daje możliwości ustalenia z jakim dokładnie rodzajem sporu mamy do czynienia, a także w następnej kolejności pozwala wskazać organ rzeczywiście właściwy do załatwienia konkretnej sprawy administracyjnej objętej wnioskiem. W rozpoznawanej sprawie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. wystąpiło z wnioskiem o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego, który zawisł pomiędzy nim, a Ministrem Rolnictwa i Rozwoju Wsi w sprawie A. W. o zbadanie legalności przejęcia nieruchomości, stanowiącej własność E. W., na rzecz Skarbu Państwa. Z treści tego wniosku wynika natomiast, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. w istocie wniosło o rozstrzygniecie sporu o właściwość pomiędzy nim a Samorządowym Kolegium Odwoławczym w B. P.. Pomimo tego jednak, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego uznać należy, że spór o właściwość pomiędzy tymi organami nie powstał, skoro Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. P. nie jest stroną tego postępowania i na temat takiego sporu nic nie wie. Podkreślić bowiem należy, że spór pomiędzy organami administracji publicznej powstaje dopiero wówczas, gdy organ, który uznał się za niewłaściwy do załatwienia danej sprawy, przekaże ją w odpowiedniej formie uregulowanej na mocy odrębnych przepisów, organowi, który według niego jest właściwy, zaś ten uznając się także niewłaściwym, wystąpi w stosownym trybie o rozstrzygnięcie zawisłego pomiędzy nimi sporu. W niniejszej sprawie nie mamy do czynienia z taką sytuacją, albowiem sprawa objęta przedmiotowym wnioskiem nie trafiła do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. P. w celu jej załatwienia, a tym samym organ ten nie mógł w żaden sposób ewentualnie się ustosunkować do zakresu swej właściwości. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że spór między Samorządowym Kolegium Odwoławczym w L. a Ministrem Rolnictwa i Rozwoju Wsi faktycznie nie istnieje, a także nie zaistniał jeszcze spór o właściwość między Samorządowym Kolegium Odwoławczym w L. a Samorządowym Kolegium Odwoławczym w B. P. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 15 § 2 oraz art. 64 § 3 w związku z art. 151 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowił jak w sentencji.