I OW 13/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Siegień Sędziowie: Sędzia NSA Marek Stojanowski (spr.) Sędzia NSA Jolanta Rudnicka po rozpoznaniu w dniu 22 maja 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Wójta Gminy L. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Wójtem Gminy L.a Wójtem Gminy R. przez wskazanie organu właściwego do rozpatrzenia wniosku o skierowanie do domu pomocy społecznej postanawia wskazać Wójta Gminy L. jako organ właściwy w sprawie. PISMEM Z 22 STYCZNIA 2025 R. WÓJT GMINY L. WYSTĄPIŁ DO NACZELNEGO SĄDU ADMINISTRACYJNEGO Z WNIOSKIEM O ROZSTRZYGNIĘCIE SPORU O WŁAŚCIWOŚĆ ZAISTNIAŁEGO MIĘDZY TYM ORGANEM A WÓJTEM GMINY R. W SPRAWIE WSKAZANIA ORGANU WŁAŚCIWEGO DO ROZPATRZENIA WNIOSKU H.S., DALEJ: ZAINTERESOWANA, O SKIEROWANIE DO DOMU POMOCY SPOŁECZNEJ BEZ ZGODY JEJ SIOSTRY. W uzasadnieniu organ wskazał, że zainteresowana wniosła o umieszczenie swojej siostry bez jej zgody z domu pomocy społecznej. We wniosku wyjaśniła, że z uwagi na swój wiek oraz brak umiejętności opieki nad osobą znajdującą się w złym stanie psychicznym nie może podjąć się opieki nad siostrą, którą przyjęła do swojego domu w R. gmina L. W toku postępowania wnioskodawca ustalił, że siostra zainteresowanej posiada adres zameldowania na pobyt stały w gminie R. gdzie zamieszkiwała całe życie i nadal opłaca koszty związane z utrzymaniem mieszkania. W ocenie wnioskodawcy świadczy to o tymczasowości pobytu na terenie gminy L. W odpowiedzi na wniosek Wójtem Gminy R. podtrzymał swoje stanowisko wskazujące, że nie jest organem właściwym w sprawie. Uzasadniając swoje stanowisko, podniósł, że siostra zainteresowanej w 2024 r. przeprowadziła się do niej celem wspólnego zamieszkania i zaopiekowania. Wskazał, że siostra zainteresowanej od trzeciego kwartału 2024 r. nie figuruje w ewidencji opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi, a od 2020 r. nie korzysta ze wsparcia miejscowego ośrodka pomocy społecznej. W ocenie organu zainteresowana spełnia przesłanki uznania jej za opiekuna faktycznego w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz.U. z 2024 r. poz. 581), dalej: u.p.p., a zatem miejsce zamieszkania siostry zainteresowanej pozostającej pod faktyczną opieką zainteresowanej decydujące o właściwości organu powinno być ustalane zgodnie z art. 27 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz.U. z 2024 r. poz. 1061, z późn. zm.), dalej: k.c. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 15 § 1 pkt 4 w zw. z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, dalej: p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Rozpoznając wniosek Wójta Gminy L. należy podkreślić, że ma on na celu rozstrzygnięcie negatywnego sporu o właściwość pomiędzy tym organem a Wójtem Gminy R. Obydwa organy uznają się bowiem za niewłaściwe do rozpatrzenia wniosku zainteresowanej o skierowanie do domu pomocy społecznej bez zgody jej siostry. Mając na uwadze przedmiot sporu, należy wskazać, że zgodnie z art. 59 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2024 r. poz. 1283, z późn. zm.), dalej: u.p.s., decyzję o skierowaniu do domu pomocy społecznej i decyzję ustalającą opłatę mieszkańca domu za jego pobyt w domu pomocy społecznej wydaje organ gminy właściwej dla tej osoby w dniu jej kierowania do domu pomocy społecznej. Właściwość gminy ustala się z kolei na podstawie art. 101 u.p.s., w myśl którego właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie (ust. 1). W przypadkach szczególnie uzasadnionych sytuacją osobistą osoby ubiegającej się o świadczenie, w sprawach niecierpiących zwłoki oraz w sprawach cudzoziemców i osób, którym udzielono zgody na pobyt ze względów humanitarnych lub zgody na pobyt tolerowany, i cudzoziemców i osób, o których mowa w art. 5a, właściwa miejscowo jest gmina miejsca pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie (ust. 3). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi konieczność ustalenia właściwości gminy na podstawie art. 101 ust. 3 u.p.s. Sytuacja zainteresowanej i jej siostry, choć poważna z uwagi na wiek i stan zdrowia nie różni się bowiem od sytuacji innych osób ubiegających się o skierowanie do domu pomocy społecznej w sposób tak dalece odbiegający, że należałoby ją uznać za przypadek szczególnie uzasadniony w rozumieniu tego przepisu. W konsekwencji powyższego przyjąć należy, że organem właściwym w sprawie zgodnie z art. 101 ust. 1 u.p.s. jest organ miejsca zamieszkania. Z ustalonego stanu faktycznego sprawy wynika, że siostra zainteresowanej do 2024 r. mieszkała na terenie gminy R. a następnie przeprowadziła się do zainteresowanej w celu wspólnego zamieszkania i zaopiekowania. Z uwagi na stan zdrowia i wiek siostry zainteresowanej należy przyjąć, że przeprowadzka ta nie miała charakteru tymczasowego. Przyjąć bowiem należy, że wraz z postępującym wiekiem i związanym z tym pogorszeniem stanu zdrowia – niezależnie od ujawnionych w późniejszym okresie zaburzeń psychicznych – siostra zainteresowanej będzie w stanie powrócić do dotychczasowego miejsca zamieszkania. Jednocześnie należy wskazać, że o miejscu zamieszkania nie decyduje dopełnienie bądź niedopełnienie obowiązku meldunkowego i posiadanie meldunku na pobyt stały w innej gminie. Miejsce zamieszkania powinno być – zgodnie z utrwalonym poglądem Naczelnego Sądu Administracyjnego prezentowanym w sprawach pomocy społecznej w związku z brakiem odrębnej definicji tego wyrażenia na gruncie ustawy o pomocy społecznej – ustalane w oparciu o przepisy Kodeksu cywilnego, a w szczególności na podstawie art. 25 tej ustawy. Zgodnie z tym przepisem miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. Ustalone w sprawie okoliczności a zwłaszcza powód przeprowadzki, wskazują, że to gmina L. powinna zostać uznana za miejsce zamieszkania zainteresowanej, a zatem to organ tej gminy jest właściwy do rozpatrzenia wniosku o skierowanie do domu pomocy społecznej. Na marginesie powyższego należy wskazać, że za nieprawidłowe należało uznać stanowisko Wójta Gminy R. wskazujące na konieczność określenia organu właściwego na podstawie art. 101 ust. 1 u.p.s. w zw. z art. 27 k.c. w zw. z art. 3 ust. 1 pkt 1 u.p.p. Zauważyć bowiem należy, że definicja opiekuna faktycznego wynikająca z ostatniego z przytoczonych przepisów powstała na potrzeby ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, w związku z czym nie można rozciągać jej skutków na pojęcie opiekuna funkcjonujące na gruncie prawa cywilnego i recypowane stamtąd na potrzeby świadczeń pomocy społecznej. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 oraz art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu.