I OW 138/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący : Sędzia NSA Zbigniew Ślusarczyk Sędziowie : Sędzia NSA Elżbieta Kremer Sędzia del. WSA Marzenna Glabas (spr.) po rozpoznaniu w dniu 20 września 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Prezydenta Miasta Jaworzna o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Prezydentem Miasta Jaworzna a Wójtem Gminy Drelów w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku H.S. o skierowanie do domu pomocy społecznej postanawia: wskazać Prezydenta Miasta Jaworzna jako organ właściwy w sprawie. Wnioskiem z dnia 22 czerwca 2016 r. Prezydent Miasta Jaworzna zwrócił się o rozstrzygnięcie negatywnego sporu o właściwość pomiędzy Prezydentem Miasta Jaworzna a Wójtem Gminy Drelów w przedmiocie wskazaniu organu właściwego do rozpoznania wniosku H.S. w sprawie skierowania do domu pomocy społecznej. W uzasadnieniu podniósł, że pismami z dnia 29 lutego 2016 r. H.S. zwrócił się równocześnie do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Jaworznie i do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Drelowie o przyznanie miejsca w domu pomocy społecznej, ponieważ obecnie przebywa w szpitalu, jest osobą bezdomną, pochodzi z Drelowa, a ostatnie 30 lat spędził w Jaworznie. MOPS w Jaworznie przekazał wniosek do GOPS w Drelowie jako miejscowo właściwego z uwagi na ostatnie miejsce zameldowania H.S. w Drelowie (obecnie osoby bezdomnej). Jednakże Ośrodek ten, po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, uznał się niewłaściwym do załatwienia sprawy i przekazał obydwa wnioski do MOPS w Jaworznie, wskazując, że osoba ubiegająca się o świadczenie z pomocy społecznej nie jest bezdomna, zatem zastosowanie w sprawie mają ogólne przepisy o właściwości organów przewidziane w art. 101 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej ( tekst jedn. Dz. U. z 2015 r., poz. 163 ze zm., powoływanej dalej jako "u.p.s.") Przedstawiając stan faktyczny Prezydent Miasta Jaworzna wskazał, że bezspornym w sprawie jest, iż ostatnie stałe miejsce zameldowania H.S. to Drelów ul. K. Z obydwu wniosków o skierowanie do domu pomocy społecznej wynika, że on sam określa się jako osoba bezdomna. Do protokołu z przesłuchania strony oświadczył, że wnioski te złożył w związku ze złym stanem zdrowia i bezdomnością, a do Jaworzna nie ma możliwości powrotu, gdyż w ostatnim miejscu pobytu przy ul. I. opiekował się domem w zamian za mieszkanie. W ocenie organu jest on zatem osobą bezdomną, w rozumieniu przepisów ustawy o pomocy społecznej, a fakt jego okresowego przebywania na terenie Jaworzna nie przesądza o jego zamieszkiwaniu w tej miejscowości, w rozumieniu art. 25 Kodeksu cywilnego. Powyższe okoliczności wskazują, że organem właściwym do załatwienia sprawy jest Wójt Gminy Drelów. W odpowiedzi na wniosek Wójt Gminy Drelów wniósł o wskazanie, że organem właściwym jest Prezydent Miasta Jaworzna. W uzasadnieniu podniósł, że nie ma sporu o właściwość miejscową między organami, a zaistniał między nimi spór dotyczący ustalenia, czy H.S. jest osobą bezdomną, co determinuje właściwość organu. Wskazał, że w jego ocenie taką osobą nie jest, ponieważ od około 30 lat zamieszkuje w Jaworznie. W Drelowie zameldowany był na pobyt stały do marca 2013 r., skąd osobiście się wymeldował. W okresie od grudnia 2000 r. do lipca 2002 r. zameldowany był na pobyt czasowy w Jaworznie przy ul. W., a w ciągu ostatnich trzech lat zamieszkiwał w lokalu mieszkalnym stanowiącym własność jego znajomej, położonym w Jaworznie przy ul. I. - w zamian za opiekę nad tym mieszkaniem. Jego świadczenie emerytalne przekazywane jest na konto właścicielki tego lokalu. Z tego mieszkania został także zabrany do szpitala. Poza dwutygodniowym pobytem w 2006 r. w noclegowni, nigdy nie przebywał w schronisku dla bezdomnych. Ostatnie 30 lat spędził w Jaworznie, gdzie był zarejestrowany jako bezrobotny i przez okres od 2 marca 2001 r. do 1 marca 2003 r. pobierał zasiłek dla bezrobotnych, do lekarza rodzinnego również jest zgłoszony w Jaworznie. Wszystkie te okoliczności wskazują że zamieszkuje on w Jaworznie, nie dopełnił jedynie obowiązku meldunkowego, a zatem właściwym miejscowo w sprawie na podstawie art. 101 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej jest Prezydent Miasta Jaworzna. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 15 § 1 pkt 4 w zw. z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., powoływanej dalej jako "p.p.s.a.") Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. W rozpoznawanej sprawie występuje negatywny spór o właściwość miejscową organu, ponieważ zarówno Prezydent Miasta Jaworzna, jak i Wójt Gminy Drelów uznali się za niewłaściwych do rozpoznania wniosku H.S. o skierowanie do domu pomocy społecznej. Zgodnie z art. 59 ust. 1 u.p.s. decyzję o skierowaniu do domu pomocy społecznej i decyzję ustalającą opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wydaje organ gminy właściwej dla tej osoby w dniu kierowania jej do domu pomocy społecznej. Przepisem określającym właściwość miejscową gmin w sprawach z zakresu pomocy społecznej jest art. 101 ust. 1 i 2 u.p.s., zgodnie z którym właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie (ust. 1), a w przypadku osoby bezdomnej, właściwą jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały (ust. 2). Ustawa o pomocy społecznej nie definiuje pojęcia "miejsce zamieszkania", jednakże w orzecznictwie utrwalone jest stanowisko, zgodnie z którym przez miejsce zamieszkania rozumie się miejscowość, w której dana osoba przebywa z zamiarem stałego pobytu. Pogląd ten nawiązuje do przepisów ogólnych Kodeksu cywilnego, a zwłaszcza do zawartej w art. 25 tego Kodeksu definicji miejsca zamieszkania. W związku z tym przyjmuje się, że na miejsce zamieszkania wskazują dwa elementy: zewnętrzny (corpus) – czyli faktyczne przebywanie i wewnętrzny (animus) – czyli zamiar stałego pobytu. Przy czym przez zamiaru stałego pobytu należy rozumieć wolę skoncentrowania w danej miejscowości istotnych dla egzystencji spraw, tak aby stanowiła ona centrum życiowej działalności. Pod pojęciem "zamiar" należy natomiast rozumieć nie wolę wewnętrzną, ale wolę dającą się określić na podstawie obiektywnych okoliczności. Wskazać także należy, że samo zameldowanie nie przesądza o miejscu zamieszkania w rozumieniu przepisów prawa cywilnego. Natomiast "osoba bezdomna", w myśl art. 6 pkt 8 u.p.s., to osoba niezamieszkująca w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i niezameldowana na pobyt stały, w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności i dowodach osobistych, a także osoba niezamieszkująca w lokalu mieszkalnym i zameldowana na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. Odnosząc powyższy stan prawny do stanu faktycznego rozpoznawanej sprawy, rozważyć zatem należało, czy wnioskujący o skierowanie do domu pomocy społecznie jest osobą posiadającą miejsce zamieszkania, czy też osobą bezdomną. Z akt rozpoznawanej sprawy wynika, że H.S. do 2013 r. zameldowany był na pobyt stały w Drelowie, choć od 30 lat przebywał w Jaworznie. Tam też przez pewien okres zameldowany był na pobyt czasowy, świadczył pracę, pobierał zasiłek dla bezrobotnych, pozostawał pod opieką lekarza rodzinnego, a przez ostatnie trzy lata zamieszkiwał bez zameldowania w lokalu przy ul. I., należącym do jego znajomej, w zamian za opiekę nad tym mieszkaniem. W ciągu tego wieloletniego pobytu w Jaworznie tylko przez okres dwóch tygodni (w 2006 r.) przebywał w noclegowni, nigdy nie korzystał z usług schroniska dla bezdomnych. Uwzględnienie powyższych faktów powoduje, że nie można go uznać za osobę bezdomną, w rozumieniu przepisów ustawy o pomocy społecznej, gdyż nie wskazują one, aby był osobą niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym. To, że na skutek znacznego pogorszenia stanu zdrowia i konieczności sprawowania nad nim opieki nie będzie mógł po opuszczeniu szpitala powrócić do poprzedniego miejsca zamieszkania, nie oznacza, że stał się w związku z tym osobą bezdomną, a jedynie że jest obecnie osobą wymagającą opieki. Właśnie dlatego ubiega się o skierowanie do domu pomocy społecznej. Przy czym nie znajduje oparcia w materiale dowodowym teza zawarta we wniosku Prezydenta Miasta Jaworzna, aby przebywanie H.S., w Jaworznie miało charakter okresowy. Przebywa on tam bowiem od 30 lat, a jego aktywność życiowa do momentu zabrania do szpitala w Jaworznie, skąd przetransportowano go do Beskidzkiego Zespołu Leczniczo – Rehabilitacyjnego w Jaworzu, była powiązana z Jaworznem. Wnioskowi temu nie przeczy brak zameldowania na terenie tego miasta. Miejscem, gdzie koncentrowały się jego sprawy życiowe było niewątpliwie Jaworzno, a przebywanie w tej miejscowości miało cechy założenia tam ośrodka jego osobistych interesów. Z uwagi na powyższe przyjąć należy, że przesłankę miejsca zamieszkania w rozumieniu art. 25 k.c. w odniesieniu do H.S. spełnia Jaworzno. Skoro H.S. nie jest osobą bezdomną, a właściwość miejscową gminy, zgodnie z art. 101 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie i miejscem tym w rozpoznawanej sprawie jest Jaworzno, to organem właściwym do rozpatrzenia wniosku o skierowanie do domu pomocy społecznej jest Prezydent Miasta Jaworzna. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 i art. 15 § 1 pkt 4 oraz § 2 p.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu.