I OW 196/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Jolanta Rudnicka, Sędziowie Sędzia NSA Monika Nowicka, Sędzia del. WSA Agnieszka Miernik (spr.), , po rozpoznaniu w dniu 18 stycznia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Prezydenta Miasta Jastrzębie-Zdrój z dnia 28 sierpnia 2023 r. nr PŚ.520.2.296.2023.PWW o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Prezydentem Miasta Jastrzębie-Zdrój a Wójtem Gminy Żmudź w przedmiocie rozpoznania wniosku A. A. o skierowanie do schroniska dla osób bezdomnych z usługami opiekuńczymi postanawia: wskazać Prezydenta Miasta Jastrzębie-Zdrój jako organ właściwy w sprawie. Prezydent Miasta Jastrzębie-Zdrój w piśmie z 28 sierpnia 2023 r. nr PŚ.520.2.296.2023.PWW wniósł o rozstrzygnięcie sporu o właściwość zaistniałego między tym organem a Wójtem Gminy Żmudź w przedmiocie rozpoznania wniosku A. A. o skierowanie do schroniska dla osób bezdomnych z usługami opiekuńczymi. Wnioskodawca wskazał, że A. A. we wniosku z 10 lipca 2023 r. zwrócił się o skierowanie go do schroniska dla osób bezdomnych z usługami opiekuńczymi. Zainteresowany, po opuszczeniu zakładu karnego, zamieszkał u znajomego na terenie Miasta Jastrzębie-Zdrój. Nie mógł tam pozostać, ponieważ znajomy został osadzony w więzieniu. W dniu 9 sierpnia 2023 r. A. A. trafił do noclegowni dla osób bezdomnych na terenie Miasta Jastrzębie-Zdrój. Zdaniem organu, jego stan zdrowia oraz fakt, że porusza się na wózku inwalidzkim wskazują, że wymaga on skierowania do schroniska dla osób bezdomnych z usługami opiekuńczymi. Ostatni stały meldunek A. A. to Żmudź [...]. Jak zaznaczył wnioskodawca, po uzyskaniu telefonicznej zgody pracownika socjalnego Ośrodka Pomocy Społecznej (dalej "OPS") w Żmudzi, skierowano A. A. do schroniska dla osób bezdomnych z usługami opiekuńczymi pod nazwą [...] w X., ul. [A]. Wywiad środowiskowy wraz z wnioskiem został przesłany do OPS w Żmudzi celem rozpoznania sprawy oraz wydania decyzji administracyjnej. Jak wyjaśnił Prezydent Miasta Jastrzębie-Zdrój, pismem z 9 sierpnia 2023 r. OPS w Żmudzi zwrócił dokumentację oraz poinformował, że nie wyraża zgody na finansowanie pobytu A. A. w schronisku, ponieważ nie posiada on stałego zamieszkania na terenie gminy Żmudź, a właściwość miejscową gminy ustala się na podstawie miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie, zgodnie z art. 101 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2023 r. poz. 901 ze zm.), powoływanej dalej jako "u.p.s.". Jak wskazał OPS w Żmudzi, A. A. od 16 lat przebywa na terenie Miasta Jastrzębie-Zdrój i nie ma zamiaru wrócić do gminy Żmudź. Zdaniem Prezydenta Miasta Jastrzębie-Zdrój, mieszkając na terenie schroniska z usługami opiekuńczymi, A. A. nie mieszka w lokalu służącym do zaspokojenia potrzeb mieszkaniowych zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 725.), powoływanej dalej jako "u.o.p.", a więc jest osobą bezdomną w rozumieniu art. 6 pkt 8 u.p.s. Dlatego też, w niniejszej sprawie właściwość miejscowa organu powinna być ustalona zgodnie z art. 101 ust. 2 u.p.s., co oznacza, że właściwa jest gmina ostatniego miejsca zameldowania danej osoby na pobyt stały. W odpowiedzi, Wójt Gminy Żmudź wniósł o uznanie Prezydenta Miasta Jastrzębie-Zdrój jako organ właściwy w sprawie. Wójt Gminy Żmudź wyjaśnił, że od ok 16 lat A. A. nie przebywa na terenie gminy. Zainteresowany mieszkał z partnerką (z którą ma 12 letniego syna) w miejscowości Jastrzębie-Zdrój pod adresem ul. [B] i nadal się posługuje tym adresem. Był zarejestrowany jako bezrobotny w Powiatowym Urzędzie Pracy w Jastrzębiu-Zdroju. W Jastrzębiu-Zdroju pracował zawodowo jako [...], wynajmując jednocześnie mieszkanie przy zakładzie pracy. W Zakładzie Karnym w Jastrzębiu-Zdroju przebywał z powodu [...] w latach 2014 – 2016 oraz 2022 – 2023. Po opuszczeniu Zakładu Karnego w czerwcu 2023 r. zamieszkiwał pod adresem ul. [C] w Jastrzębiu-Zdroju. Jak podkreślił Wójt Gminy Żmudź, o miejscu zamieszkania, zgodnie z art. 25 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2023 r. poz. 1610 ze zm.), powoływanej dalej jako "K.c.", decyduje faktyczne przebywanie przez daną osobę w określonym miejscu oraz wola przebywania przez tę osobę w sposób względnie trwały w tym miejscu. Dlatego też, całokształt okoliczności sprawy wskazuje, że miejscem zamieszkania A. A. jest Jastrzębie-Zdrój. Zaznaczył, że telefoniczne ustalenia z pracownikiem OPS w Żmudzi nie mogą mieć wpływu na rozstrzygnięcie sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.), powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Rozstrzyganie sporów, o których mowa w art. 4 P.p.s.a., objęte jest właściwością Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 15 § 1 pkt 4 P.p.s.a.). Przez spór o właściwość należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny). Jako spór o właściwość można określić obiektywnie istniejącą sytuację prawną, w której zachodzi rozbieżność poglądów między organami administracji publicznej co do zakresu ich działania, w tym przede wszystkim co do upoważnienia do rozpatrzenia i rozstrzygnięcia tej sprawy administracyjnej. Pozostające w sporze organy nie mają wspólnego organu wyższego stopnia (§ 1 pkt 12 lit. c i § 1 pkt 3 lit. b rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 listopada 2003 r. w sprawie obszarów właściwości samorządowych kolegiów odwoławczych, Dz. U. Nr 198, poz. 1925). Zatem, Naczelny Sąd Administracyjny był właściwy do rozstrzygnięcia negatywnego sporu o właściwość w sprawie określonej jako rozpoznanie wniosku A. A. o skierowanie do schroniska dla osób bezdomnych z usługami opiekuńczymi. Jak wynika z kwestionariusza rodzinnego wywiadu środowiskowego sporządzonego 10 lipca 2023 r., A. A. jako adres do korespondencji wskazał "ul. [A]". Posiada on 3 pełnoletnich dzieci, ale nie utrzymuje z nimi kontaktu i nie zna miejsca ich pobytu. Jego ojciec nie żyje, z matką nie ma kontaktu i nie zna miejsca jej pobytu. Nie może liczyć na pomoc rodziny w kwestii uzyskania schronienia. Jak wynika z notatki sporządzonej 7 sierpnia 2023 r. A. A. przebywał na terenie Miasta Jastrzębie-Zdrój od 2007 r. Najpierw mieszkał u byłej partnerki (z którą ma małoletniego syna) pod adresem, ul. [B]. Obecnie nie utrzymuje z partnerką kontaktów (prawdopodobnie wyjechała ona do Y.). A. A. był zarejestrowany w Urzędzie Pracy w Jastrzębiu-Zdroju w 2014 r. przez 1 miesiąc, po czym podjął zatrudnienie jako [...] na 2 lata. W czasie pracy w zakładzie [...] wynajmował mieszkanie. Jednocześnie, w tej samej notatce mowa o tym, że w latach 2014 – 2016 przebywał w Zakładzie Karnym Jastrzębie-Zdrój jako [...]. Organy nie wyjaśniły jednak tej sprzeczności w stanie faktycznym. Od 26 lipca 2022 r. do 23 czerwca 2023 r. A. A. przebywał ponownie w Zakładzie Karnym. Pomiędzy 2016 a 2022 rokiem przez około 2 lata przebywał za granicą. Po wykonaniu całości kary przebywał u znajomego w Jastrzębiu-Zdroju przy "[C]". Ponieważ źle się poczuł, wezwano karetkę, a po przebadaniu przez lekarza, przewieziono go do noclegowni. Z noclegowni 10 lipca 2023 r. A. A. został przewieziony do OPS w Jastrzębiu-Zdroju. Ostatnim miejscem zameldowania A. A. na pobyt stały była Gmina Żmudź (adres: Żmudź [...]), skąd został wymeldowany 10 maja 2007 r. Nie posiada więc on aktualnie adresu zameldowania na pobyt stały. Jak wynika z notatki sporządzonej przez pracownika OPS w Żmudzi 7 sierpnia 2023 r. po rozmowie telefonicznej z A. A., znajomi wspierali go zawsze "w formie mieszkaniowej i żywieniowej", więc zawsze miał gdzie mieszkać. Po opuszczeniu zakładu karnego prowadził "koczowniczy tryb życia". Zdaniem organu pomocy społecznej Miasta Jastrzębie-Zdrój (pismo z 16 sierpnia 2023 r.) A. A. jest osobą niezdolną do samodzielnego poruszania się i funkcjonowania. Z korespondencji kierowanej do OPS w Żmudzi wynikało więc, że zdaniem organu, pomocy należało udzielić zainteresowanemu niezwłocznie. Należy zatem przyjąć, że OPS w Jastrzębiu-Zdroju działał uznając, że sprawa A. A. była sprawą niecierpiącą zwłoki, a on sam znajdował się sytuacji osobistej, która uzasadniała przyznanie świadczenia. Brak uregulowanej sytuacji mieszkaniowej, powiązany z niedawnym opuszczeniem Zakładu Karnego, brak rodziny, do której mógł się zwrócić, a przede wszystkim pogarszający się stan zdrowia zainteresowanego, opisany jako "niezdolność do samodzielnego poruszania się i funkcjonowania", w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, odpowiadają dyspozycji art. 101 ust. 3 u.p.s. Niewątpliwie, nie można było uznać, że A. A. jest związany z miejscem ostatniego zameldowania na pobyt stały (Żmudź), ale jednocześnie jego związek z Miastem Jastrzębie-Zdrój nie był tego rodzaju, aby uznać, że w tym miejscu ześrodkował swoją aktywność życiową. A. A. nie pracuje w zawodzie, a pobyty w zakładzie karnym w Jastrzębiu-Zdroju wynikał z pozbawienia wolności. Zatem, przyjmując, że w sprawie znajdował zastosowanie art. 101 ust. 3 u.p.s., właściwa miejscowo będzie gmina miejsca pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie w momencie kierowania do schroniska dla osób bezdomnych z usługami opiekuńczymi. Zatem, w niniejszej sprawie należało wskazać Prezydenta Miasta Jastrzębie-Zdrój jako organ właściwy w sprawie. Z uwagi na powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 i art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.