I OW 200/23

Dnia 18 stycznia 2024 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jolanta Rudnicka Sędziowie Sędzia NSA Monika Nowicka (spr.) Sędzia del. WSA Joanna Skiba po rozpoznaniu w dniu 18 stycznia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Burmistrza Gminy [...] o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Burmistrzem Gminy [...] a Prezydentem Miasta [...] w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku I.L. o przyznanie zasiłku okresowego i zasiłku celowego postanawia: wskazać Burmistrza Gminy [...] jako organ właściwy w sprawie. Burmistrz Gminy [...] wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego z wnioskiem o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy tym organem a Prezydentem Miasta [...] w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku I. L. o przyznanie zasiłku okresowego i zasiłku celowego. W motywach wniosku organ podał, że w dniu 3 lipca 2023 r. I. L. zwróciła się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w [...] o przyznanie pomocy finansowej w formie zasiłku okresowego oraz zasiłku celowego na odzież. Zawiadomieniem z dnia 17 lipca 2023 r., Kierownik Filii Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w [...], Dział Pomocy Osobom Bezdomnym przekazał wniosek I. L. do Miejsko - Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...], uznając się niewłaściwym w sprawie. Wraz z wnioskiem przekazano dokumentację oraz część I wywiadu środowiskowego, przeprowadzonego z I.L. W uzasadnieniu swojego stanowiska Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w [...] wskazał, iż I. L. przebywa na terenie miasta [...], w miejscu które nie stanowi lokalu mieszkalnego - w rozumieniu ustawy o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy. Podano też, że zainteresowana jest osobą bezdomną - w rozumieniu art. 6 pkt 8 ustawy o pomocy społecznej - wobec czego w niniejszej sprawie ma zastosowanie art. 101 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie zaś z tym przepisem, w przypadku osoby bezdomnej właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały. Z uwagi zatem, że ostatnim miejscem zameldowania I. L. na pobyt stały była miejscowość [...], to organem właściwym w tym przypadku - zdaniem Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w [...] – winien być Ośrodek Pomocy Społecznej w [...]. W związku z powyższym Burmistrz [...] ustalił, iż I. L. ma 36 lat jest panną, nie pracuje, nie posiada żadnego dochodu, nie leczy się oraz nie posiada orzeczenia o niepełnosprawności. Obecnie przebywa na terenie miasta Poznania, gdzie ostatnie półtora roku mieszkała w wynajmowanym mieszkaniu. Od ponad miesiąca przebywa jednak na terenie dworca PKP na ul. [...] w namiocie wraz z trzema psami. Ww. jest przy tym zameldowana na pobyt stały pod adresem [...], gmina [...], gdzie znajduje się dom jej rodziców (dom jednorodzinny). Zainteresowana od ponad 16 lat nie przebywa jednak na terenie gminy [...] i nie ma również planów związanych z powrotem do tej miejscowości. Ponadto organ wnioskujący wskazał, że na podstawie oświadczenia matki I.L. z dnia 3 sierpnia 2023 r. ustalono, iż ma ona możliwość powrotu do domu rodzinnego, znajdującego się pod w/w adresem [...], ale ze względu na chorobę odmawia pomocy i rodzice nie mają wpływu na decyzję córki. W związku z tym - zdaniem organu wnioskującego – istnieje obiektywna możliwość powrotu strony do miejscowości [...] i zamieszkania w domu, w którym mieszkają jej rodzice i gdzie jednocześnie posiada ona adres stałego zameldowania. Możliwość zamieszkiwania w miejscu zameldowania na pobyt stały, uzależniona jest wyłącznie od woli I. L. Powyższe oznacza więc, że I. L. nie spełnia przesłanek definicji osoby bezdomnej w rozumieniu art. 6 pkt 8 ustawy o pomocy społecznej, a w związku z czym nie jest możliwe określenie w tym przypadku właściwości miejscowej na podstawie art. 101 ust. 2 ustawy. W ocenie Burmistrza Gminy [...], w niniejszej sprawie winien mieć zatem zastosowanie przepis art. 101 ust. 1 ustawy pomocy społecznej. I.L. bezsprzecznie bowiem - w dniu składania wniosku o przyznanie pomocy - przebywała na terenie miasta [...], w którym to mieście miała też zamiar stale przebywać. W związku z tym, Burmistrz Gminy [...] wnosił o wskazanie Prezydenta Miasta [...] jako organu właściwego w sprawie. W odpowiedzi na wniosek Prezydent Miasta [...] podnosił, że nie ulega wątpliwości, iż I. L. jest osobą bezdomną, bowiem w momencie składania wniosku składania przedmiotowego wniosku przebywała na terenie dworca PKP w [...] na ul. [...] w namiocie wraz ze swoimi trzema psami. Podczas wywiadu środowiskowego nie twierdziła przy tym, że miała możliwość powrotu do domu rodzinnego i tym samym miejsca swojego zameldowania. Tym samym, w ocenie organu uczestniczącego w postępowaniu, zainteresowana była osobą bezdomną, w rozumieniu art. 6 pkt 8 ustawy o pomocy społecznej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.; dalej jako "p.p.s.a."), sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, nie mającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny (art. 22 § 1 pkt 1 k.p.a.). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest właściwością Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a.). Przez spór o właściwość należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej, jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny). W niniejszej sprawie oba organy administracji uważają się za niewłaściwe w sprawie rozpoznania wniosku I. L. o przyznanie zasiłku okresowego i zasiłku celowego. Dla rozpoznania zaistniałego w niniejszej sprawie sporu o właściwość istotne znaczenie ma treść art. 101 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 901 ze zm., dalej jako "u.p.s."). Zgodnie z tym przepisem, właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie (ust. 1), a w przypadku osoby bezdomnej właściwą jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały (ust. 2). Kwestią wymagającą rozstrzygnięcia jest zaś ustalenie, czy I. L. jest osobą bezdomną. Pojęcie osoby bezdomnej, na potrzeby ustawy o pomocy społecznej, definiuje art. 6 pkt 8 tej ustawy. Przepis ten stanowi, że bezdomnym jest osoba niezamieszkująca w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy oraz niezameldowana na pobyt stały w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności i dowodach osobistych, a także osoba niezamieszkała w lokalu mieszkalnym i zameldowana na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. Art. 6 pkt 8 u.p.s. przewiduje zatem dwa odrębne stany faktyczne, pozwalające na uznanie osoby za bezdomną. Pierwszy z nich odnosi się do osoby, która nie mieszka w lokalu mieszkalnym i jednocześnie nie posiada stałego zameldowania. Natomiast drugi stan dotyczy osoby niezamieszkującej w lokalu mieszkalnym, posiadającej stałe zameldowanie w lokalu, w którym nie ma jednak możliwości zamieszkania. W przypadku każdego z tych stanów przewidziane w ustawie przesłanki muszą występować łącznie. W niniejszej sprawie nie ulega wątpliwości, że I. L. nie zamieszkuje w lokalu mieszkalnym - w rozumieniu przepisów ustawy o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy (przebywa bowiem w namiocie na dworcu PKP w [...]). Nie jest również sporne, że ww. posiada adres zameldowania na pobyt stały, tj. [...], gmina [...]. I.L. nie potwierdziła przy tym, aby miała możliwość zamieszkiwania pod adresem zameldowana, a wręcz przeciwnie z poczynionych ustaleń wynikało, że ze względu na chorobę takiej możliwości nie widzi. W związku z tym oświadczenie jej matki w tym zakresie nie mogło być traktowane za wystarczające do stwierdzenia, że taka możliwość faktycznie istnieje. Dodać też trzeba, że przebywanie w namiocie na stacji PKP nie mogło być utożsamiane z miejscem zamieszkania, jak sugeruje to wnioskujący o rozstrzygnięcie sporu organ, a zatem okoliczność ta wyklucza ustalenie właściwości organu w oparciu o art. 101 ust. 1 u.p.s. W rezultacie należało uznać, iż jest I. L. jest osobą bezdomną w rozumieniu art. 6 pkt 8 u.p.s. a zatem – stosownie do treści art. 101 ust. 2 u.p.s. - organem właściwym do rozpatrzenia jej wniosku o przyznanie świadczeń z pomocy społecznej jest Burmistrz Gminy [...]. Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 oraz art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.