I OW 243/19

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska (spr.), Sędzia NSA Jolanta Rudnicka, Sędzia WSA del. Jolanta Górska, po rozpoznaniu w dniu 21 lutego 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Miasta W. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Miastem W. a Powiatem K. w przedmiocie wskazania jednostki właściwej do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletniego M. K. postanawia: wskazać Powiat K. jako właściwy w sprawie. Miasto W. wnioskiem z dnia 30 września 2019 r. wystąpiło do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy tymże Miastem a Powiatem K. w sprawie ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletniego M. K. umieszczonego w rodzinie zastępczej. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że postanowieniem Sądu Rejonowego w K. III Wydział Rodzinny i Nieletnich z dnia [...] grudnia 2014 r. wydanym w sprawie o sygn. akt [...], "czasową pieczę" nad małoletnim M. K. powierzono jego babce I. D. zamieszkałej we W. przy ul. R. Następnie postanowieniem Sądu Rejonowego [...] we W. III Wydział Rodzinny i Nieletnich z dnia [...] stycznia 2019 r. zmieniono postanowienie Sądu Rejonowego w K. III Wydział Rodzinny i Nieletnich z dnia [...] grudnia 2014 r. w ten sposób, że rodzicom małoletniego M. K. ograniczono władzę rodzicielską przez umieszczenie małoletniego w rodzinnej pieczy zastępczej - rodzinie zastępczej u I. D. Jednocześnie Sąd ten ustalił miejsce zamieszkania małoletniego w miejscu zamieszkania rodziny zastępczej. Jak wynika z oświadczenia I. D., małoletni przed dniem [...] grudnia 2014 r. przebywał pod opieką matki, K. M. zamieszkałej w K. przy ul. S., gdzie również był i nadal jest zameldowany na pobyt stały. W ocenie wnioskodawcy, skoro małoletni przed umieszczeniem w pieczy zastępczej nie przebywał stale z żadnym z rodziców (od 2014 r.), a sąd opiekuńczy nie ustalił jego miejsca zamieszkania, to właściwość w tej sprawie należy ustalić w oparciu o art. 191 ust. 2 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, tj. według miejsca ostatniego zameldowania dziecka, co przesądza o właściwości Powiatu K. do ponoszenia wydatków na jego opiekę i utrzymanie w rodzinie zastępczej. W odpowiedzi na wniosek Starosta K. wskazał, że miejscem zamieszkania małoletniego w okresie poprzedzającym umieszczenie go w pieczy zastępczej było miejsce zamieszkania jego opiekuna we W. Powierzenie I. D. przez Sąd Rejonowy w K. bezpośredniej pieczy nad małoletnim jest jednoznaczne z ustaleniem dla tego dziecka miejsca jego zamieszkania u jego babki we W., która sprawowała nad nim opiekę przez cały okres aż do momentu umieszczenia tego małoletniego w rodzinie zastępczej na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego [...] we W. III Wydział Rodzinny i Nieletnich z dnia [...] stycznia 2019 r. Potwierdzeniem faktu zamieszkania M. K. na terenie Miasta W. jest to, iż od 1 września 2014 r. jest uczniem Szkoły Podstawowej nr [...] we W.. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 15 § 1 pkt 4 w związku z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., dalej jako "P.p.s.a."), Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Przez spór o właściwość, o którym mowa w art. 4 P.p.s.a., należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej uważają się za właściwe w sprawie (spór pozytywny), względnie dochodzi między tymi organami do sporu negatywnego, kiedy każdy z nich uważa się za niewłaściwy. Z takim właśnie sporem o właściwość w ujęciu negatywnym mamy do czynienia w niniejszej sprawie, bowiem żaden z organów nie uznaje swojej właściwości w sprawie ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletniego M. K. Właściwość jednostek organizacyjnych w przedmiocie ponoszenia powyższych wydatków określa art. 191 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2019 r., poz. 1111). Zgodnie z jego treścią, wydatki te ponosi powiat właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem go po raz pierwszy w pieczy zastępczej (ust. 1). Jeżeli nie można ustalić powiatu właściwego ze względu na miejsce zamieszkania dziecka, właściwy do ponoszenia wydatków jest powiat miejsca jego ostatniego zameldowania na pobyt stały (ust. 2). Natomiast jeżeli nie można ustalić miejsca ostatniego zameldowania dziecka na pobyt stały, właściwy do ponoszenia wydatków jest powiat miejsca siedziby sądu, który orzekł o umieszczeniu dziecka w pieczy zastępczej (ust. 3). W sprawach rozstrzygania sporów o właściwość powiatów oraz gmin obowiązanych do ponoszenia powyższych wydatków stosuje się przepisy K.p.a. (ust. 16). Należy także zauważyć, że powołana ustawa, posługując się w art. 191 ust. 1 pojęciem "miejsce zamieszkania dziecka", nie definiuje tego pojęcia, a to oznacza, że należy je rozumieć zgodnie z art. 26 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz.U. z 2019 r. poz. 1145 ze zm.), dalej przywoływanej jako "K.c.". Przepis ten wskazuje, że miejscem zamieszkania dziecka pozostającego pod władzą rodzicielską jest miejsce zamieszkania rodziców albo tego z rodziców, któremu wyłącznie przysługuje władza rodzicielska lub któremu zostało powierzone wykonywanie władzy rodzicielskiej. Zgodnie z § 2 tego przepisu, jeżeli władza rodzicielska przysługuje na równi obojgu rodzicom mającym osobne miejsce zamieszkania, miejsce zamieszkania dziecka jest u tego z rodziców, u którego dziecko stale przebywa. Jeżeli dziecko nie przebywa stale u żadnego z rodziców, jego miejsce zamieszkania określa sąd opiekuńczy. Ustalenie powiatu właściwego w sprawie ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie dziecka wymaga zatem wyjaśnienia dwóch kwestii – umieszczenia w pieczy zastępczej po raz pierwszy oraz miejsca zamieszkania dziecka przed tym umieszczeniem. W niniejszej sprawie M. K. został umieszczony w rodzinie zastępczej postanowieniem Sądu Rejonowego [...] we W. z dnia [...] stycznia 2019 r., sygn. akt [...]. Przed umieszczeniem w rodzinie zastępczej małoletni nie przebywał stale u żadnego z rodziców, ale u babci. Sąd opiekuńczy miejsce zamieszkania dziecka wskazał dopiero po umieszczeniu go w pieczy zastępczej. Przepis art. 26 § 1 i 2 K.c. nie znajdzie zatem zastosowania. Podobnie w sprawie nie znajdzie zastosowania art. 27 K.c., zgodnie z którym miejscem zamieszkania osoby pozostającej pod opieką jest miejsce zamieszkania opiekuna, ponieważ małoletni M. K. takiego opiekuna przed jego umieszczeniem w pieczy zastępczej nie posiadał. Powyższe oznacza, że nie jest możliwe ustalenie powiatu właściwego do ponoszenia wydatków związanych z umieszczeniem małoletniego w rodzinie zastępczej na podstawie art. 191 ust. 1 ustawy o wspieraniu rodziny i pieczy zastępczej. Możliwe jest natomiast wskazanie powiatu miejsca ostatniego zameldowania na pobyt stały, bowiem w aktach sprawy znajduje się zaświadczenie o zameldowaniu na pobyt stały M. K. pod adresem: K., ul. S. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 w zw. z art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 191 ust. 2 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, wskazał, że właściwym w sprawie jest Powiat K.