I OW 34/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Iwona Bogucka Sędziowie: sędzia NSA Karol Kiczka (spr.) sędzia del. WSA Joanna Skiba po rozpoznaniu w dniu 11 czerwca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Prezydenta Miasta Tychy o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Prezydentem Miasta Tychy a Burmistrzem Miasta Poręba przez wskazanie organu właściwego do rozpoznania wniosku [...] o przyznanie świadczeń z pomocy społecznej postanawia: wskazać Burmistrza Miasta Poręba jako organ właściwy w sprawie. Prezydenta Miasta Tychy wnioskiem z dnia 9 lutego 2024 r. wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość zaistniałego między tym organem, a Burmistrzem Miasta Poręba przez wskazanie organu właściwego do rozpoznania wniosku [...] o przyznanie świadczeń z pomocy społecznej. W uzasadnieniu wniosku Prezydenta Miasta Tychy - powołując się na art. 101 ustawy o pomocy społecznej, zgodnie z którym właściwą miejscowo jest gmina miejsca zamieszkania osoby - stwierdził, że organem właściwym do rozpatrzenia wniosku [...] jest Burmistrz Miasta Poręba, bowiem w Tychach przy ul. [...] - wnioskodawca posiada tylko meldunek, zamieszkał zaś w mieście Poręba u dziadków i wskazał, że tam zamierza mieszkać. Z wywiadu środowiskowego wynika, że ww. zajmuje jeden pokój w domu dziadków przy ul. [...] w Porębie, co pozwala mu na prowadzenie jednoosobowego gospodarstwa domowego i w miarę możliwości samodzielnego życia. Ponad to podstawowa opieka zdrowotna jest zapewniona przez Samodzielny Publiczny Zakład Opieki Zdrowotnej w Porębie. Z przedstawionej dokumentacji nie tylko wynika tylko to, że wnioskodawca fizycznie przebywa i zamieszkuje w Porębie, ale również jego zamiar pozostania w tej miejscowości, co zgodnie z art. 25 Kodeksu cywilnego definiuje miejsce zamieszkania. Centrum aktywności życiowej wnioskodawcy znajduje się w Porębie, to tam ma zapewnioną podstawową opiekę zdrowotną relacje z najbliższą rodziną wymaganą opiekę oraz odpowiednie warunki mieszkaniowe. Burmistrz Miasta Poręba odpowiadając na wezwanie do udzielenia odpowiedzi wskazał, że za właściwą miejscowo uznać należy gminę, na terenie której Pan [...] ma miejsce zamieszkania, a więc Tychy. Wnioskodawca zajmuje w domu dziadków jeden pokój, który posiada osobne wejście, jest również zobowiązany do ponoszenia kosztów związanych ze swoim utrzymaniem, takich jak rachunki, żywność oraz leki, posiada również w pokoju lodówkę. Taką sytuację można określić jako udzielenie przez członków rodziny pomocy w formie schronienia podczas pobytu Pana [...] w Porębie, nie natomiast jako rozwiązanie stałe. Nie można również zgodzić się z twierdzeniem Prezydenta Miasta Tychy, że [...] ma zapewnioną podstawową opiekę zdrowotną w Porębie, jako że regularnie leczy się w poradni zdrowia psychicznego znajdującej się w Mikołowie. [...], zapytany o swoje plany odnoszące się do miejsca zamieszkania odpowiedział, że jeżeli jego stan zdrowia będzie się poprawiał, przewiduje możliwość powrotu do Tychów, gdzie mieszkał sam. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z regulacją zawartą w przepisie art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm., dalej p.p.s.a.), sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek, a organami administracji rządowej. Spór o właściwość między jednostkami samorządu terytorialnego, które nie mają wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem rozstrzyganym przez sąd administracyjny - art. 22 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775, dalej: k.p.a.). Wedle brzmienia art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a. właściwy w tych sprawach jest Naczelny Sąd Administracyjny. Przez spór kompetencyjny, a także o właściwość należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej, jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia danej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny), zob. B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2022, s. 211–223. W niniejszej sprawie wniosek dotyczy Prezydenta Miasta Tychy, dla którego organem wyższego stopnia jest Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach oraz Burmistrza Miasta Poręba, dla którego organem wyższego stopnia jest Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Częstochowie - § 1 pkt 12 lit c i § 1 pkt 12 lit b rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 listopada 2003 r. w sprawie obszarów właściwości miejscowej samorządowych kolegiów odwoławczych (Dz.U. z 2003, nr 198, poz. 1925). Organy te nie mają wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, co oznacza, że wniosek jest dopuszczalny. W niniejszej sprawie mamy więc do czynienia z negatywnym sporem o właściwość pomiędzy Prezydentem Miasta Tychy i Burmistrzem Miasta Poręba w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku [...] o przyznanie świadczeń z pomocy społecznej. Właściwość miejscową organów z zakresu pomocy społecznej określa art. 101 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2023, poz. 901 ze zm., dalej u.p.s.). Właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie, a w przypadku osoby bezdomnej właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały (art. 101 ust. 2). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, właściwość organu do rozpoznania przedmiotowego wniosku należy ustalić w oparciu o zasadę z art. 101 ust. 1 u.p.s. Przepis ten w pkt 1 nie bez przyczyny wymienia miejsca zamieszkania (a nie zameldowania) osoby ubiegającej się o świadczenie. Okoliczności faktyczne sprawy wskazują, że wnioskodawca jest osobą chorą i choroba uniemożliwia mu samodzielne mieszkanie w mieszkaniu w Tychach, w którym jest zameldowany. O uznaniu konkretnej miejscowości za miejsce zamieszkania danej osoby decyduje takie przebywanie na danym terenie, które posiada cechy założenia tam aktualnego ośrodka jej osobistych i majątkowych interesów (zob. E. Gniewek, P. Machnikowski (red.), Zarys prawa cywilnego, Warszawa 2024, s. 38–39). Aktualnie wnioskodawca pomocy społecznej zamieszkuje u dziadków w miejscowości Poręba i tam aktualnie znajduje się jego centrum życiowe. Wnioskodawca we wniosku o przyznanie pomocy społecznej oznajmił, że od stycznia 2024 roku mieszka z dziadkami w miejscowości Poręba, w związku z tym faktem zrezygnował ze świadczeń na terenie miasta Tychy, gdzie uchylono decyzję z dnia 24.04.2023 przyznającą zasiłek stały. W dacie złożenia wniosku nie zamieszkiwał zatem w lokalu mieszkalnym, w którym jest zameldowany i świadomie przeniósł centrum swojego życia do Miasta Poręba do domu dziadków. Z podanych względów Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że organem właściwym do rozpoznania przedmiotowego wniosku o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej jest Burmistrz Miasta Poręba, w którym wnioskodawca zamieszkuje i prowadzi aktualne centrum życiowe, o czym postanowiono jak w sentencji w oparciu o art. 4 w zw. z art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a.