I OW 39/09

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Irena Kamińska Sędziowie NSA Joanna Runge-Lissowska del.WSA Arkadiusz Despot-Mładanowicz (spr.) Protokolant Edyta Pawlak po rozpoznaniu w dniu 7 lipca 2009 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Prezydenta Miasta Wrocławia o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Prezydentem Miasta Wrocławia a Burmistrzem Miasta Cieszyna w przedmiocie rozpoznania wniosku J. Ł. ubiegającego się o pomoc społeczną w formach: pokrycia kosztów pobytu w hostelu za IX, X, XI, XII/2008r., zasiłku celowego na wykupienie recept w okresie IX-XII 2008r., zasiłku celowego na okulary, bonów żywnościowych, przyspieszenia skierowania do DPS, opłacenia gorących posiłków, skierowania i opłacenia pobytu w Ośrodku dla Niepełnosprawnych w Kluczach postanawia: oddalić wniosek Prezydenta Miasta Wrocławia. Prezydent Miasta Wrocławia pismem z dnia 16 stycznia 2009 r. wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego pomiędzy nim a Burmistrzem Miasta Cieszyna przez wskazanie Burmistrza jako organu właściwego do rozpoznania sprawy J. Ł. ubiegającego się o pomoc społeczną w zakresie: - pokrycia kosztów pobytu w hostelu za IX, X, XI, XII/2008 r.; - zasiłku celowego na wykupienie recept w okresie IX-XII/2008 r.; - zasiłku celowego na okulary (2 pary); - bonów żywnościowych; - przyspieszenia skierowania do Domu Pomocy Społecznej; - opłacenia gorących posiłków; - skierowania i opłacenia pobytu w Ośrodku dla Niepełnosprawnych w Kluczach. Prezydent Miast powoła się na art. 4 w zw. z art. 15 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z ze zm.) –w skrócie p.p.s.a. W uzasadnieniu podniósł, że Burmistrz Miasta Cieszyna kolejnymi postanowieniami z dnia: [...] października 2008 r.; [...] i [...] listopada 2008 r.; [...] grudnia 2008 r.; [...] grudnia 2008 r. uznał, że nie jest właściwy do rozpoznania wniosków J. Ł. dotyczących określonych świadczeń z pomocy społecznej. W podstawie prawnej postanowień powołał art. 65 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego w związku z art. 101 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tj. z 2008 r. Dz. U. Nr 115, poz. 728 ze zm.). Uzasadniając rozstrzygnięcia organ stwierdził, że J. Ł. jest osobą bezdomną, a zatem - zgodnie z art. 101 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej - właściwą miejscowo jest gmina ostatniego zameldowania na pobyt stały. W tych okolicznościach ubiegający się o pomoc społeczną winien zwrócić się do Ośrodka Pomocy Społecznej we Wrocławiu. Prezydent Miasta Wrocławia nie podzielił takiej argumentacji wskazując, że J. Ł. przez dłuższy czas przebywał w Ustroniu, następnie zamieszkiwał w Brennej, gdzie był zameldowany na pobyt czasowy i gdzie koncentrowała się jego aktywność życiowa. Gmina w Brennej uznając się jako organ właściwy skierowała wymienionego do domu pomocy społecznej, wypłaca mu także zasiłek stały. Z uwagi na zły stan zdrowia przez pewien czas podopieczny wymagał niezbędnej hospitalizacji. Od września 2008 r. przebywał on w hostelu w Cieszynie "[...]" [...], zaś od [...] listopada 2008 r. przebywa w Centrum [...] w Cieszynie. Trudna sytuacja bytowa spowodowała, że J. Ł. zwrócił się o pomoc do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Cieszynie. Zgodnie z art. 101 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie, a więc należy rozróżnić miejsce zameldowania od miejsca zamieszkania. W przypadku osoby bezdomnej właściwą miejscowo jest gmina jej ostatniego miejsca zameldowania na pobyt stały. W orzecznictwie przyjmuje się, że miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu (art. 25 Kodeksu cywilnego). Tym samym o miejscu zamieszkania decydują dwa czynniki: zewnętrzny (fakt przebywania) i wewnętrzny (zamiar stałego pobytu). Wyrażenie zamiaru stałego pobytu nie wymaga złożenia oświadczenia woli. Wystarczy więc, że zamiar taki wynika z zachowania danej osoby polegającego na ześrodkowaniu swojej aktywności życiowej w określonej miejscowości. Samo zameldowanie, będące kategorią prawa administracyjnego, nie przesądza jeszcze o miejscu zamieszkania w rozumieniu prawa cywilnego. Stosownie do art. 6 pkt 8 ustawy o pomocy społecznej - osobą bezdomną jest osoba niezamieszkująca w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i niezameldowana na pobyt stały, w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności i dowodach osobistych, a także osoba niezamieszkująca w lokalu mieszkalnym; zameldowana na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. Z akt sprawy wynika, że J. Ł. jest zameldowany na pobyt stały we Wrocławiu przy ul. [...]. Od około 8 lat nie zamieszkuje w tym mieszkaniu. Nie ma jednak przeszkód, by w nim mieszkał. Jest to mieszkanie własnościowe jego i byłej żony, 4-pokojowe, usytuowane na parterze, o metrażu ok. 64 m2, ze wszystkimi wygodami, wyposażone w podstawowy sprzęt gospodarstwa domowego, w dobrym stanie technicznym. W lokalu tym mieszka obecnie jego była żona oraz dorosły syn, zajmując trzy pokoje. Czwarty pokój, o największym metrażu, pozostaje do dyspozycji wymienionego. Pokój ten jest zamknięty na klucz, pozostali domownicy nie mają do niego dostępu. Klucz do pokoju i prawdopodobnie klucze do całego mieszkania posiada J. Ł. W związku z powyższym nie można uznać, że J. Ł. jest osobą bezdomną w rozumieniu art. 101 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej. Nie można także podzielić podglądu Burmistrza Miasta Cieszyna, że miejscem zamieszkania zainteresowanego jest gmina Wrocław. On sam wyraził swą wolę w tym zakresie, składając oświadczenie, iż chciałby przebywać w Brennej (w trakcie postępowania odwoławczego przed Samorządowym Kolegium Odwoławczym w Bielsku-Białej). Ta gmina skierowała go do domu pomocy społecznej oraz wypłaca zasiłek stały. W ocenie Prezydenta Miasta Wrocławia Burmistrz Miasta Cieszyna nie ustalił rzeczywistego zamiaru wskazanej osoby, co do pobytu, jak również faktycznej możliwości powrotu do lokalu we Wrocławiu. Na zakończenie wnioskodawca podniósł, że z postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 maja 2007 r. l OW 8/07 (Lex nr 339445) wynika, iż potencjalna możliwość zamieszkiwania w miejscu zameldowania na pobyt stały wyklucza w świetle art. 6 pkt 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej traktowanie ubiegającej się o pomoc osoby, jako bezdomnego. Tym samym wyklucza ustalenie właściwości miejscowej organu pomocy społecznej w oparciu o kryterium miejsca ostatniego zameldowania osoby na pobyt stały w znaczeniu art. 101 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej. W konsekwencji należy uznać, że Burmistrz Miasta Cieszyna błędnie wskazał organ właściwy do załatwienia sprawy, zarówno przyjmując kryterium miejsca ostatniego zameldowania wnioskodawcy, jak również kryterium miejsca zamieszkania. Ponadto Burmistrz Miasta Cieszyna już raz uznał się za właściwy do rozpoznania sprawy J. Ł. przyznając decyzją z dnia [...] listopda.2008 r. pomoc w postaci posiłków. W odpowiedzi Burmistrz Miasta Cieszyna wniósł o uznanie za wyłącznie właściwego w przedmiotowej sprawie Prezydenta Miasta Wrocławia. Organ przyznał powołane wyżej okoliczności, podkreślając, że J. Ł. opuścił Wrocław w 2000 r., wielokrotnie zmieniał miejsca pobytu. Zdaniem Burmistrza jednak pobyt w Cieszynie należy uznać za pobyt czasowy, bowiem taki jest charakter pobytu w placówkach, do których trafił, tj. hostel, Centrum [...], a w końcu szpital. Trudno jest przypisać zainteresowanemu stały zamiar przebywania na terenie Cieszyna. Co do zasady właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Jednak odmienna regulacja dotyczy osób bezdomnych (art. 6 pkt 8 cyt. ustawy) w takiej sytuacji właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały. Ostatnim miejscem zameldowania osoby zainteresowanej był Wrocław. Z uwagi na sytuację rodzinną, w szczególności brak jakiegokolwiek kontaktu z byłą żoną oraz dorosłymi synami, osoba, której przyznano świadczenia, nie ma faktycznej możliwości zamieszkania we Wrocławiu pod wskazanym adresem. Interwencyjny charakter placówek, w których przebywał J. Ł., okoliczność, że często zmienia miejsce pobytu oraz okoliczność, że nie ma możliwości powrotu do w/w mieszkania uzasadniają właściwość Prezydenta Miasta Wrocławia do rozpoznania wniosku ubiegającego się o świadczenia z pomocy społecznej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Kwestia właściwości miejscowej organów udzielających świadczeń z pomocy społecznej uregulowana została w art. 101 ust. 1, 2 i 3 ustawy o pomocy społecznej. Stosownie do tych regulacji, właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie (ust. 1). W przypadku osoby bezdomnej właściwą miejscowo gminą jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały (ust. 2). Natomiast w przypadkach szczególnie uzasadnionych sytuacją osobistą osoby ubiegającej się o świadczenie, w sprawach niecierpiących zwłoki oraz w sprawach cudzoziemców, którym udzielono zgody na pobyt tolerowany, i cudzoziemców, o których mowa w art. 5a, właściwą miejscowo jest gmina miejsca pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie (ust. 3). Wobec takiego uregulowania zagadnienia właściwości organów w pierwszej kolejności należy ustalić, czy J. Ł., jako osoba ubiegająca się o przyznanie świadczeń z pomocy społecznej, posiada miejsce zamieszkania, a jeżeli go nie posiada to, czy jest osobą bezdomną. W pierwszym przypadku o właściwości organu decydują wymogi określone w art. 25 k.c., a w drugim - warunki określone w art. 6 pkt 8 ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z art. 25 k.c. miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. W przypadku J. Ł. można wskazać taką miejscowość. Należy bowiem zwrócić uwagę na fakt, że przed pobytem w Szpitalu w Cieszynie i następującym po nim pobycie w hostelu "[...]" w Cieszynie J. Ł. mieszkał w miejscowości Brenna. Wójt Gminy Brenna wydał decyzje z zakresu pomocy społecznej w przedmiocie zasiłku stałego, skierowania do domu pomocy społecznej. Na rozprawie w dniu 7 lipca 2009r. J. Ł. oświadczył, że jego centrum życiowe mieściło się w Brennej, do chwili obecnej ma tam dwa pokoje, z których korzystał na podstawie umowy najmu zawartej na czas nieokreślony, co zostało potwierdzone wyrokiem sądu. Powyższe okoliczności wskazują, że Prezydent Miasta Wrocławia jak i Burmistrz Miasta Cieszyna nie podjęli nawet próby analizy istniejącego stanu faktycznego, zmierzającej do rzetelnego ustalenia miejsca zamieszkania J. Ł. Nadto Prezydent Wrocławia występując z wnioskiem o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pominął fakt, że postanowienia o przekazaniu sprawy wydane przez Burmistrza Cieszyna z dnia [...] listopada, [...] grudnia, [...] grudnia 2008 r. nie są ostateczne, gdyż J. Ł. wniósł od nich zażalenia. W takiej sytuacji nie można uznać, że doszło do skutecznego przekazania spraw objętych tymi postanowieniami, a co za tym idzie brak jest podstaw, aby uznać, że w tym zakresie zaistniała podstawa do wszczęcia sporu o właściwość. Dodatkowo trzeba wskazać, iż jak wynika z materiałów zawartych w nadesłanych przez organy aktach J. Ł. od [...] lutego 2009 r. przebywa w Domu Pomocy Społecznej [...] w Cieszynie. Okoliczność tą potwierdził zainteresowany na rozprawie. Zatem stosownie do regulacji art. 101 ust. 6 ustawy o pomocy społecznej dla mieszkańca domu właściwa jest gmina, która skierowała go do domu pomocy społecznej. Do domu pomocy społecznej J. Ł. został skierowany przez Wójta Gminy Brenna. Z powyższego wynika, iż żaden z organów pozostających w sporze nie jest właściwy do rozpatrzenia spraw objętych wnioskiem, gdyż okoliczności faktyczne raczej wskazywałoby na właściwość Wójta Gminy Brenna. W tej sytuacji Naczelny Sąd Administracyjny nie może uwzględnić wniosku i podlegał on oddaleniu na podstawie art. 151 w zw. z art. 15 § 2 i art. 64 § 3 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.