I OW 57/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Małgorzata Borowiec, Sędzia NSA Barbara Adamiak (spr.), Sędzia del. WSA Wojciech Jakimowicz, Protokolant starszy asystent sędziego Łukasz Mazur, po rozpoznaniu w dniu 3 lipca 2015 r. wniosku Prezydenta Miasta Oświęcimia o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Prezydentem Miasta Oświęcimia a Burmistrzem Miasta i Gminy Ogrodzieniec w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpatrzenia wniosku M. L. w sprawie przyznania pomocy finansowej, w tym pokrycia kosztów wykonania zdjęć do dowodu osobistego oraz schronienia postanawia wskazać Prezydenta Miasta Oświęcimia jako organ właściwy w sprawie. Prezydent Oświęcimia wniósł o rozstrzygnięcie sporu o właściwość z Burmistrzem Miasta i Gminy Ogrodzieniec w sprawie przyznania pomocy finansowej, w tym na pokrycie kosztów wykonania zdjęć do dowodu osobistego, oraz przyznania pomocy w formie schronienia. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że M. L., ostatnio zameldowana na pobyt stały w miejscowości F. przy ul. [...], a przebywającej w O. przy ul. [...] wniosła o przyznanie pomocy finansowej w tym na pokrycie kosztów wykonania zdjęć do dowodu osobistego oraz o przyznanie pomocy w formie schronienia. Organ wskazał, że zgodnie z art. 101 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Na gruncie przepisów kodeksu cywilnego miejscem zamieszkania osoby jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. Na prawną konstrukcję miejsca zamieszkania składają się dwa elementy tj. fizyczny pobyt osoby w danym miejscu oraz wola (zamiar) tejże osoby stałego pobytu w danym miejscu. Właściwość miejscowa Ośrodka rozciąga się na obszar granic administracyjnych miasta Oświęcim. Z przeprowadzonej rozmowy oraz ze zgromadzonej dokumentacji wynika, iż pobyt M. L. na terenie miasta Oświęcim ma charakter tymczasowy. W związku z powyższym Ośrodek nie był właściwy miejscowo do wydawania decyzji w sprawach pomocy społecznej. Na gruncie art. 65 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, jeżeli organ administracji publicznej, do którego podanie wniesiono, jest niewłaściwy w sprawie, niezwłocznie przekazuje je do organu właściwego. W związku z powyższym Dyrektor tutejszego Ośrodka postanowił przekazać do OPS w Ogrodzieńcu wniosek M. L. Jednakże Ośrodek Pomocy Społecznej w Ogrodzieńcu również uznał się za niewłaściwy w sprawie i zwrócił wniosek strony wraz z aktami do MOPS Oświęcim. Gmina Ogrodzieniec uznała za nietrafne powołanie się na przepisy kodeksu cywilnego, podkreślając iż w przedmiotowej sprawie należało zastosować wyłącznie przepisy ustawy o pomocy społecznej dotyczące właściwości miejscowej, tj. art. 101 w powiązaniu z art. 6 pkt. 8, uznając M. L. za osobę bezdomną. W chwili przeprowadzania wywiadu środowiskowego M. L. wynajmowała mieszkanie i nie była jeszcze osobą bezdomną (jednakże zmuszona była w najbliższym czasie opuścić zajmowany lokal, gdyż nie posiadała środków finansowych na pokrywanie czynszu), dlatego w sprawie zastosowano przepisy o miejscu zamieszkania. Jeśli zaś potraktować M. L. jako osobę bezdomną, należy zastosować art. 101 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej. Ze zgromadzonej w sprawie dokumentacji wynika, że M. L. ostatnie zameldowanie na pobyt stały posiada w miejscowości F. znajdującej się w obszarze właściwości miejscowej OPS w Ogrodzieńcu. Zatem MOPS Oświęcim nie jest miejscowo właściwy w sprawach obejmowania M. L. pomocą społeczną. Burmistrz Miasta i Gminy Ogrodzieniec w odpowiedzi na wniosek wywiódł, że Ośrodek Pomocy Społecznej w Ogrodzieńcu zwrócił akta sprawy M. L. do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w O., gdyż nie podzielił stanowiska przedstawionego w sprawie. Powołanie się na regulacje kodeksu cywilnego wydaje się być nieuzasadnione, gdyż w przedmiotowej sprawie ma zastosowanie ustawa o pomocy społecznej, która w art. 101 precyzyjnie określa właściwość miejscową gminy. Z analizy dokumentów wynika, że M. L. wynajmuje mieszkanie w O. przy ul. [...]. Umowa najmu została zawarta na okres jednego roku począwszy od 29.11.2014 r. Ponadto w grudniu 2014 r. strona podjęła pracę w Z. zlokalizowanych blisko miejsca zamieszkania. Przedstawione argumenty potwierdzają, że osoba faktycznie zamieszkuje i na dzień złożenia wniosku związana jest z gminą Oświęcim. Znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy ma również fakt, że wniosek o wymeldowanie z gminy Ogrodzieniec strona złożyła osobiście w UMiG Ogrodzieniec, przenosząc swoje centrum życiowe do Oświęcimia. Gdyż tam zamieszkała i podjęła pracę. Następnie M. L. oświadczyła, że nie stać jej na pokrywanie kosztów wynajmu mieszkania i wnosi o udzielenie jej schronienia oraz pokrycie kosztów związanych z wykonaniem zdjęć do dowodu osobistego. Organ administracji publicznej podkreślił, że M. L. jest osobą w wieku aktywności zawodowej (41 lat), zdrową i zdolną do pracy (o czym świadczy ostatnie zatrudnienie). W miejscu zamieszkania w stosunku do M. L. powinna być skierowana praca socjalna, mająca na celu wzmocnienie jej zdolności niezbędnych do prawidłowego funkcjonowania w społeczeństwie, w tym m.in. pomoc w znalezieniu zatrudnienia czy też tańszego mieszkania. Umieszczenie w schronisku jest w sprawie ostatecznością. Ponownie odnosząc się do art. 101 ustawy o pomocy społecznej organ podkreślił, że M. L. zamieszkiwała na terenie gminy Oświęcim i na dzień składania wniosku posiadała prawo do lokalu przy ul. [...]. Zgodnie z art. 101 ust 1 właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Miejsce ostatniego zameldowania na pobyt stały ma zastosowanie w przypadku osób bezdomnych ubiegających się o świadczenia z pomocy społecznej (art. 101 ust. 2). Na marginesie organ dodał, że stosownie do art. 6 pkt 8 ustawy o pomocy społecznej za osobę bezdomną należy rozumieć osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym (...), a także osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym i zameldowaną w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. Jak wynika z akt sprawy M. L. zamieszkuje lokal mieszkalny – nie jest więc w rozumieniu ustawy osobą bezdomną. W ocenie organu w sprawie nie ma zastosowania art. 101 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, czy też kodeks cywilny, lecz art. 101 ust. 1 cyt. ustawy. Dlatego też gminą właściwą jest Gmina Miasto Oświęcim, a w związku z tym właściwym do udzielenia pomocy, jest Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w O. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 3 w związku z art. 15 § 1 pkt 4 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), Naczelny Sąd Administracyjny jest właściwy do rozstrzygania sporów pomiędzy organami jednostek samorządu terytorialnego, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej. Według art. 22 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, z wyjątkiem przypadków określonych w pkt 2-4, rozstrzyga wspólny dla nich organ wyższego stopnia, a w razie braku takiego organu – sąd administracyjny. W wywiedzionym sporze o właściwość wobec organów pozostających w sporze brak jest wspólnego organu wyższego stopnia. Właściwość przysługuje w takim przypadku Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu. Zgodnie z art. 101 ust. 1 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tj. Dz. U. z 2015 r. poz. 163 ze zm.) "Właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie". Ustawa o pomocy społecznej nie definiuje pojęcia "miejsce zamieszkania". W orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że wychodząc z zasady jednolitości systemu prawa, należy uwzględnić regulację Kodeksu cywilnego. Według art. 25 Kodeksu cywilnego "Miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu". Za taką interpretacją przemawia kierunek zmian w przepisach prawa. Według art. 74 ustawy z 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (tj. Dz. U. z 2015 r. poz. 388) "Od dnia 1 stycznia 2016 r. znosi się obowiązek meldunkowy (ust. 1). Ilekroć w przepisach jest mowa o zameldowaniu na pobyt stały lub zameldowaniu na pobyt czasowy, od dnia 1 stycznia 2016 r. należy przez to rozumieć miejsce zamieszkania, o którym mowa w art. 25 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (...) (ust. 2)". Odnosząc regulację art. 25 Kodeksu cywilnego do stanu faktycznego sprawy, stwierdzić należy, że dla M. L. miejscem zamieszkania jest Oświęcim. Wynika to z faktu wymeldowania się z miejscowości F. przy ul. [...], zamieszkania w wynajętym mieszkaniu w O., przy ul. [...] oraz podjęcia pracy w Z.. Powyższe okoliczności świadczą o tym, ze M. L. swoją aktywność życiową skoncentrowała w O., gdzie przebywa i takie przebywanie ma cechy zamiaru stałego pobytu. Oświęcim jest miejscem zamieszkania M. L.. Skoro właściwość miejscową gminy, zgodnie z art. 101 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie, a miejscem tym w sprawie jest Oświęcim, to organem właściwym do załatwienia sprawy jest Prezydent Oświęcimia. Z tych względów, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.