I OW 93/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Pocztarek (spr.) Sędzia NSA Joanna Banasiewicz Sędzia del. NSA Leszek Kiermaszek Protokolant: sekretarz sądowy Rafał Jankowski po rozpoznaniu w dniu 22 września 2011 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Wójta Gminy Czorsztyn o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Wójtem Gminy Czorsztyn a Prezydentem Miasta Krakowa w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania sprawy skierowania M.J. do domu pomocy społecznej postanawia: wskazać Wójta Gminy Czorsztyn jako organ właściwy do rozpoznania wniosku M.J. o skierowanie do domu pomocy społecznej Wnioskiem z dnia 25 maja 2011 r. Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Maniowach, działając z upoważnienia Wójta Gminy Czorsztyn, wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego z wnioskiem o rozstrzygnięcie sporu o właściwość między Wójtem Gminy Czorsztyn, a Prezydentem Miasta Krakowa i wskazanie organu właściwego do rozpoznania sprawy o skierowanie M.J. do domu pomocy społecznej. Jak wynika z uzasadnienia wniosku oraz akt sprawy, postanowieniem nr [...]z dnia 2 marca 2011 r. wydanym na podstawie art.65 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego, Kierownik Działu w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej w Krakowie uznał, iż nie jest właściwy w sprawie rozpoznania wniosku Szpitala Specjalistycznego im. dr. J. Babińskiego w Krakowie o skierowanie Pani M.J. do domu pomocy społecznej i przekazał sprawę Kierownikowi Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Maniowach. Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Maniowach podniósł we wniosku, iż Pani M.J. od 1994 r. nie przebywa na terenie Gminy Czorsztyn. Na stale jest związana z Krakowem i po opuszczeniu terenu Gminy Czorsztyn nie zamierzała wracać do Gminy Czorsztyn w celu zamieszkania. Pani M.J. wraz z dziećmi mieszkała w [...].,[...].,[...]c. a następnie wynajmowała prywatne mieszkanie. Niewłaściwość Ośrodka w Gminie Czorsztyn potwierdza także fakt pobierania świadczeń emerytalno-rentowych z Oddziału ZUS. Zgodnie z przepisami emerytalno - rentowymi świadczenia rentowe wypłacają Oddziały ZUS właściwe do wydania decyzji ze względu na miejsce zamieszkania. Organ wskazał, że miejscem zamieszkania jest miejsce, w którym osoba przebywa przez dłuższy okres i z którym jest związana trwale więzami osobistymi, rodzinnymi i zawodowymi. Zgodnie z art. 101 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Pojęcie "miejsca zamieszkania" wyjaśnia art. 25 Kodeksu cywilnego. Zgodnie z tym przepisem miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. Na co składają się dwa elementy: przebywanie w sensie fizycznym w określonej miejscowości oraz wola, zamiar stałego pobytu. Oba te elementy muszą występować łącznie. Z chwilą zamieszkania na terenie danej gminy, niezależnie od miejsca zameldowania na pobyt stały, dana osoba ma prawo do świadczeń z pomocy społecznej od gminy właściwej ze względu na miejsce zamieszkania, a nie miejsca zameldowania na pobyt stały. Odnosząc ten stan prawny do stanu faktycznego rozpoznawanej sprawy, przesłankę miejsca zamieszkania w rozumieniu przepisu art. 25 K.c. spełnia gmina Kraków. Z materiału dokumentacyjnego wynika, iż Pani M.J. ma 58 lal i jest całkowicie niezdolna do pracy. Nie wymaga pielęgnacji chorych ani pielęgnacji i opieki nad niepełnosprawnymi, jedynie: leczenie, badanie i porady lekarskie, rehabilitacja lecznicza, działania zapobiegawcze. Najbliższa rodziną są dla niej córki, które zamieszkują w Krakowie. Oświadczenie złożone w 2005 r. jednoznacznie stwierdza, że Pani M.J. nie zamierzała powrócić na teren Gminy Czorsztyn. Ze względów osobistych zamierzała faktycznie przebywać na terenie miasta Krakowa. To wskazuje, że Pani M.J. to miasto uznała za ośrodek swych osobistych i majątkowych interesów. Zamiar przebywania na stałe w Krakowie i jednocześnie przebywanie w tym mieście czyni z niego jej miejsce zamieszkania. W odpowiedzi na wniosek o rozstrzygnięcie sporu o właściwość wskazano, iż Pani M.J. była objęta pomocą społeczną Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Krakowie od roku 1995 do roku 2005 r. Przebywała na terenie Krakowa w placówkach pobytu czasowego w tym w [...]. Obecnie przebywa w Schronisku dla Bezdomnych Kobiet przy ul. [...]. W uzasadnieniu podkreślono, iż Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej udzielając pomocy Pani M.J. w formie czasowego schronienia czy udzielanych zasiłków pieniężnych realizował ustawowe i statutowe cele w zakresie świadczenia z pomocy społecznej osobie bezdomnej. Zgodnie z ustawową definicją osoby bezdomnej zawartej w art. 6 ust 1 ustawy o pomocy społecznej należy wskazać iż osoba bezdomna to osoba niezamieszkująca w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i niezameldowana na pobyt stały, w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności i dowodach osobistych, a także osoba niezamieszkująca w lokalu mieszkalnym i zameldowaną na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. W świetle powołanej definicji Pani M,.J. jest osobą bezdomną. Niewątpliwie w żaden sposób nie można uznać za słuszną argumentacji wnioskodawcy , że Pani M.J. nie jest osobą bezdomną albowiem zamieszkuje od lat w Krakowie. Pani M.J. korzysta z czasowych form schronienia , których nie można utożsamiać z miejscem zamieszkania rozumianym zgodnie z definicja art. 25 K.c. Prezydent Miasta Krakowa podkreślił, że zgodnie z brzmieniem art. 101 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. W przypadku osoby bezdomnej właściwą jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały. W przypadkach szczególnie uzasadnionych, wskazanych w ust. 3, właściwość miejscowa może zostać ustalona według miejsca pobytu osoby potrzebującej wsparcia. Poza sporem jest iż w sytuacjach nagłych w miejscu pobytu mogą być udzielone następujące świadczenia: zasiłek stały, zasiłek okresowy, zasiłek celowy, specjalny zasiłek celowy, opłacanie składki na ubezpieczenie emerytalne i rentowe za osobę rezygnującą z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad członkiem rodziny, interwencja kryzysowa, schronienie, posiłek, niezbędne ubranie, objęcie osoby bezdomnej indywidualnym programem wychodzenia z bezdomności, usługi opiekuńcze (w tym specjalistyczne). Wskazano, iż ostatnim miejscem zameldowanemu na pobyt stały Pani M.J. była Gmina Czorsztyn ul. [...]. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Organem właściwym do rozpoznania sprawy o skierowanie M.J.k do Domu Pomocy Społecznej jest Wójt Gminy Czorsztyn. Stosownie do art. 15 § 1 pkt 4 w zw. z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek, a organami administracji rządowej. Spór w rozpoznawanej sprawie ma charakter sporu negatywnego i dotyczy ustalenia organu właściwego do rozpoznania sprawy M.J. o umieszczenie w domu pomocy społecznej. Na wstępie należy wskazać, że zgodnie z art. 59 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r., nr 175, poz. 1362 ze zm.) decyzję o umieszczeniu w domu pomocy społecznej wydaje organ gminy prowadzącej dom pomocy społecznej lub starosta powiatu prowadzącego dom pomocy społecznej. W przypadku regionalnych domów pomocy społecznej decyzję wydaje marszałek województwa, z zastrzeżeniem ust. 5. Z kolei w myśl art. 101 ust. 1 cyt. ustawy właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Od zasady tej w ustawie został ustanowiony wyjątek wobec osób bezdomnych. I tak, zgodnie z ust. 2 powołanego przepisu w przypadku osoby bezdomnej właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały. W ustawie o pomocy społecznej w art. 6 pkt 8 zawarta została również definicja legalna pojęcia osoby bezdomnej, zgodnie z którą jest to osoba niezamieszkująca w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i niezameldowana na pobyt stały, w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności i dowodach osobistych, a także osoba niezamieszkująca w lokalu mieszkalnym i zameldowana na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. Natomiast jak stanowi art. 6 pkt 8 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz. U. z 2005 r., nr 31, poz. 266 ze zm.) przez lokal mieszkalny należy rozumieć lokal służący do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych, a także lokal będący pracownią służącą twórcy do prowadzenia działalności w dziedzinie kultury i sztuki; nie jest w rozumieniu ustawy lokalem pomieszczenie przeznaczone do krótkotrwałego pobytu osób, w szczególności znajdujące się w budynkach internatów, burs, pensjonatów, hoteli, domów wypoczynkowych lub w innych budynkach służących do celów turystycznych lub wypoczynkowych. Użycie w przepisie zwrotu "w szczególności" wskazuje na jedynie przykładowy charakter wyliczenia. Wszystkie więc pomieszczenia przeznaczone do krótkotrwałego pobytu osób, nawet te, które w ustawie nie zostały wprost wymienione, nie stanowią lokali mieszkalnych w rozumieniu powołanej ustawy. Odnosząc powyższe regulacje prawne do okoliczności rozpoznawanej sprawy należało przyjąć, że M.J. jest osobą bezdomną. Jak wynika bowiem z akt sprawy M.J. obecnie przebywa w Schronisku dla Bezdomnych Kobiet w [...], którego nie można uznać w rozumieniu przepisów ustawy o ochronie praw lokatorów za lokal mieszkalny. M.J. przez kilka lat przebywała na terenie Krakowa w [...]. Wskazane instytucje w których przebywała M.J. były jedynie placówkami, które czasowo udzielają schronienia osobom bezdomnym. Z akt sprawy wynika także, iż nie jest ona nigdzie zameldowana na pobyt stały w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności i dowodach osobistych. W świetle powyższych okoliczności, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, właściwość miejscową gminy należało zatem ustalić w oparciu o art. 101 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej czyli według ostatniego miejsca zameldowania M.J.. Skoro więc ostatnim miejscem zameldowania M.J. była Gmina Czorsztyn ul. [...], to organem właściwym w przedmiotowej sprawie jest Wójt Gminy Czorsztyn. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 w zw. z art. 15 § 1 pkt 4 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.