I OZ 1/17

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Roman Ciąglewicz /spr./ po rozpoznaniu w dniu 19 stycznia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażaleń J. B. i M. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 października 2016 r., sygn. akt I SA/Wa 1502/12 odmawiające dopuszczenia do udziału w sprawie w charakterze uczestników postępowania E. O., D. P., K. B., M. B., [...] sp. z o.o. z siedzibą w Warszawie i M. J. w sprawie ze skargi U. T., A. K., L. W. i M. T. w przedmiocie wznowienia postępowania zakończonego wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 lutego 2012 r., sygn. akt I SA/Wa 2397/11 postanawia: oddalić zażalenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 27 lutego 2012 r., sygn. akt I SA/Wa 2397/11, uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] października 2011 r., nr [...], oraz poprzedzającą ją decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] marca 2011 r., nr [...], odmawiającą J. B. wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta m. st. Warszawy z dnia [...] grudnia 2007 r., nr [...], o ustanowieniu prawa użytkowania wieczystego do gruntu nieruchomości warszawskiej położonej przy ul. N. [...]. U. T., M. T., A. K. oraz L. W., pismem z dnia 9 sierpnia 2012 r., wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę, na podstawie art. 271 pkt 2 i 277 P.p.s.a., o wznowienie postępowania sądowego zakończonego ww. wyrokiem. Zdaniem skarżących, z akt administracyjnych wynika, że stroną postępowania zakończonego decyzją, o której stwierdzenie nieważności wniósł J. B., są skarżący. Zatem, w postępowaniu przed Sądem w sprawie o sygn. akt I SA/Wa 2397/11 ww. osoby winny brać udział, bowiem tylko wówczas zapewniona byłaby obrona ich praw. Wnioski o dopuszczenie do udziału w charakterze uczestnika postępowania w sprawie o sygn. akt I SA/Wa 1502/12 w przedmiocie wznowienia postępowania sądowego wnieśli: 1. Pismem z dnia 5 grudnia 2012 r. E. O., wywodząc swój interes prawny z faktu, iż jest jednym ze spadkobierców po A. i W. D., przedwojennych współwłaścicielach hipotecznych nieruchomości położonej w Warszawie przy ulicy N. [...]. W. D. zmarł w dniu 29 czerwca 1949 r., a spadek po nim nabyli: córka – J. A. G., wnuczka – D. M. B. oraz wnuk J. W. B. - postanowienie Sądu Powiatowego Warszawa - Śródmieście z dnia [...] stycznia 1951 r., sygn. akt [...]. Spadek po A. D., zmarłej w dniu 4 sierpnia 1979 r., nabyli: córka - J. G., wnuk - J. B., wnuczka – D. P. (uprzednio B.) - postanowienie Sądu Rejonowego dla Warszawy – Mokotowa z dnia [...] października 2009 r., sygn. akt [...]. Z kolei, spadek po J. G., zmarłej w dniu 15 stycznia 1997 r., nabyła córka E. M. O. - postanowienie Sądu Rejonowego dla Warszawy Mokotowa z dnia [...] kwietnia 1997 r., sygn. akt [...]. 2. Pismem z dnia 4 września 2013 r. D. P., wywodząc swój interes prawny z faktu dziedziczenia po A. i W. D. (postanowienie Sądu Powiatowego Warszawa - Śródmieście z dnia [...] stycznia 1951 r., sygn. akt [...], postanowienie Sądu Rejonowego dla Warszawy – Mokotowa z dnia [...] października 2009 r., sygn. akt [...].). 3. Pismem z dnia 19 czerwca 2015 r. M. B.. Interes prawny wnioskodawca uzasadnił nabyciem (na podstawie umowy darowizny sporządzonej w formie aktu notarialnego w dniu [...] kwietnia 2015 r., [...]) od J. B. 1/100 części udziału w spadku po W. D. oraz po A. D.. 4. Pismem z dnia 5 października 2015 r. K. B., wywodząc interes prawny z umowy darowizny dnia [...] kwietnia 2015 r., Rep. [...]), mocą której J. B. podarował K. B. wynoszący 64/100 części udział w spadku po W. D. oraz po A D.. 5. Pismem z dnia 5 października 2015 r. M. B. ponowił wniosek o dopuszczenie do udziału w sprawie. 6. Pismem z dnia 26 stycznia 2016 r. [...] Spółka z o.o. z siedzibą w Warszawie. Interes prawny uzasadniła przystąpieniem J. B., w dniu 26 października 2015 r., do Spółki [...] oraz pokryciem nowoutworzonych udziałów wkładem niepieniężnym w postaci przeniesienia na rzecz Spółki 125/1000 udziałów w prawach i roszczeniach do nieruchomości dekretowej położonej przy ul. N. [...]. W dniu 28 października 2016 r., wpłynął również wniosek M. J. o dopuszczenie do udziału w sprawie, w którym wywodzi interes prawny z umowy darowizny dnia 21 kwietnia 2015 r. (dołączonej do akt sądowych I SA/Wa 929/13 i 930/13), mocą której J. B. podarował M. J. wynoszący 1/100 części udział w spadku po W. D. oraz po A. D.; Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie rozpoznając wnioski w/w o dopuszczenie do udziału w sprawie w charakterze uczestnika, postanowieniem z dnia 28 października 2016 r., sygn. akt I SA/Wa 1502/12, odmówił dopuszczenia w/w osób do udziału w niniejszej sprawie w charakterze uczestników postępowania. Przytaczając treść art. 32 i 33 P.p.s.a., Sąd wskazał, że o możliwości przystąpienia do postępowania decyduje legitymowanie się interesem prawnym, który musi być własny i nie można go opierać wyłącznie na sytuacji prawnej innego podmiotu, nawet, jeśli w konkretnej sprawie charakter związków tych podmiotów byłby nie tylko faktyczny, ale i prawny. W ocenie Sądu, wnioskodawcy tak pojmowanego interesu prawnego nie posiadają. Sąd stwierdził, że kluczowe znaczenie dla Sądu w przedmiotowej sprawie ma wyrok NSA z dnia 16 kwietnia 2015 r., sygn. akt I OSK 736/13, który zapadł w wyniku skargi kasacyjnej J. B. od wyroku Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 października 2012 r., sygn. akt I SA/Wa 7/12, w sprawie ze skargi J. B. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] października 2011 r. w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania administracyjnego. NSA stwierdził, że pogląd wyrażony przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyrokach z dnia 27 lutego 2012 r. sygn. akt I SA/Wa 2397/11 i I SA/Wa 2398/11 jest błędny. Umowy z 1956 r. zostały sporządzone we właściwej formie i objęły całość roszczeń i uprawnień dekretowych służących pierwotnym współwłaścicielom. Działająca imieniem małoletniego J. B., D. B. przelała zatem skutecznie w jego imieniu całość wówczas należących doń uprawnień z tego tytułu, a co więcej, również ewentualnych roszczeń przyszłych. Według NSA, co prawda stwierdzenia tego wyraźnie nie zawarła w umowie, ale jej treść (przelanie praw do odszkodowania oraz uprawnień z art. 7, art. 8 i art. 9 dekretu), jak i treść jej oświadczenia z dnia 30 sierpnia 1955 r. (zrzeczenie się pretensji do części nieruchomości na wypadek uchylenia orzeczenia z dnia 5 lutego 1952 r.) pozwalają na ustalenie intencji strony umowy. NSA wywodził dalej, że w myśl art. 65 § 2 K.c., należy badać ustalając treść umowy. Przepis ten stanowi o pierwszeństwie zamiaru i celu stron przed dosłownym brzmieniem umowy. Jeżeli zatem w dacie jej zawarcia zbywcom służyło wyłącznie prawo do odszkodowania, to do tego należało literalnie zawęzić przedmiot umowy. Nie oznacza to jednak ograniczenia zakresu rzeczywistego zbycia, bo przecież strona nie mogła przekazać więcej praw niż posiadała, co wynika z rzymskiej reguły nemo plus iuris in alium transferre potest quam ipse habet. Tym bardziej, że z tego tytułu otrzymała należność (pokwitowała w treści umowy) i stwierdziła, że żadnych pretensji do gruntu i nabywcy nie będzie rościć również w przyszłości. Nabyte przez Irenę Świerczyńską roszczenia obejmowały więc wszelkich roszczenia dekretowe. Podzielając zaprezentowane stanowisko NSA, Sąd pierwszej instancji odmówił dopuszczenia do udziału w charakterze uczestnika postępowania ww. wnioskodawców. Zaś fakt obligatoryjnego uczestnictwa w niniejszym postępowaniu J. B. wynika z okoliczności, iż ten był stroną postępowania zakończonego wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 27 lutego 2012 r., sygn. akt I SA/Wa 2397/11. Zażalenia na powyższe postanowienia wnieśli J. B., M. B., K. B., D. P., M. J., K. B., [...] sp. z o.o. z siedzibą w Warszawie i E. O. Wojewódzki Sad Administracyjny w Warszawie, zarządzeniem z dnia 28 grudnia 2016 r., zażaleniu wniesionemu przez K. B. nie nadał biegu z uwagi na to, że zaskarżone postanowienie nie dotyczyło dopuszczenia jej do udziału w postępowaniu, zaś zażalenia [...] sp. z o.o., K. B., M. J., D. P. i E. O. pozostawił w aktach bez nadawania biegu z uwagi na to, że nie zostały podpisane i były wniesione po terminie. Do rozpoznania przez Naczelny Sąd Administracyjny zostały przekazane zażalenia J. B. oraz M. B. J. B. wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie: 1. art. 33 § 2 P.p.s.a. poprzez bezzasadne przyjęcie, że wnioskujący o dopuszczenie do udziału w postępowaniu opierają swój interes prawny wyłącznie na sytuacji prawnej innego podmiotu oraz uznanie, że wynik postępowania sądowoadministracyjnego nie rzutuje na interes prawny wnioskodawcy ubiegającego się o udział w sprawie; 2. art. 170 P.p.s.a. poprzez zaniechanie zastosowania przez Sąd oceny prawnej dokonanej w tej sprawie, zawartej w prawomocnym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w sprawie I SA/Wa 2397/11, a to w miejsce zastosowanie oceny prawnej z wyroku I OSK 736/13 wydanego w innej sprawie, a nadto wyrażonej w uzasadnieniu. M. B. wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i uwzględnienie wniosków o dopuszczenie. Podniósł, że Sąd pierwszej instancji naruszył przepisy w skutek nie uwzględnienia wniosków o dopuszczenie do udziału w postępowaniu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 32 i 33 P.p.s.a., o możliwości przystąpienia do postępowania decyduje legitymowanie się interesem prawnym. O istnieniu interesu prawnego przesądzają przepisy prawa materialnego. Od interesu prawnego należy odróżnić interes faktyczny, kiedy to dany podmiot jest wprawdzie bezpośrednio zainteresowany rozstrzygnięciem sprawy administracyjnej, nie może jednak wskazać przepisu prawa powszechnie obowiązującego, który stanowiłby podstawę jego roszczenia i w konsekwencji uprawniał go do żądania stosownych czynności organu administracji. Najważniejszymi cechami interesu prawnego w rozumieniu art. 33 P.p.s.a. są bezpośredniość i realność tego interesu. Bezpośredniość dotyczy związku sytuacji prawnej danego podmiotu z normą materialno-prawną, z której ten interes wywodzi. Interes prawny musi być także własny, co oznacza, że nie można opierać go wyłącznie na sytuacji prawnej innego podmiotu, nawet jeżeli w konkretnej sprawie charakter związków tych podmiotów byłby nie tylko faktyczny, ale i prawny. Wnioskujący o dopuszczenie do udziału w niniejszym postępowaniu nie powołali się na żaden przepis prawa materialnego, który mógłby dawać im przymiot uczestnika w niniejszym postępowaniu. Wnioskodawcy nie byli uczestnikami postępowania zakończonego wydaniem decyzji o sprzedaży lokalu, nie legitymują się żadnym tytułem prawnorzeczowym do nieruchomości. Swojego interesu prawnego w niniejszym postępowaniu upatrują natomiast w prawach nabytych od J. B. Wnioskodawcy nie mogą wywodzić swojego interesu prawnego z praw nabytych od J. B. Nie mógł on bowiem przenieść na wnioskodawców więcej praw, niż sam posiadał, zgodnie z rzymską zasadą nemo plus iuris ad alium transferre potest, quam ipse habet. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, po stronie wnioskodawców występuje w sprawie jedynie interes faktyczny, a nie prawny. Istnienie zaś jedynie interesu faktycznego nie daje podstaw do dopuszczenia do udziału w sprawie w charakterze uczestnika postępowania. Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 170 P.p.s.a. poprzez zaniechanie zastosowania przez Sąd oceny prawnej dokonanej w tej sprawie, zawartej w prawomocnym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w sprawie I SA/Wa 2397/11, a to w miejsce zastosowanie oceny prawnej z wyroku o sygn. akt I OSK 736/13 wskazać należy, że w myśl art. 153 P.p.s.a., w brzmieniu obowiązującym po wejściu w życie noweli z dnia 9 kwietnia 2015 r. (Dz. U. z 2015 r. poz. 658), ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Ocena prawna wyrażona w wyroku WSA w Warszawie z dnia 27 lutego 2012 r., sygn. akt I SA/Wa 2397/11, dotyczyła legitymacji J. B. w postępowaniu zakończonym decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] października 2011 r., nr [...], oraz poprzedzającą ją decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] marca 2011 r., nr [...], odmawiającą J. B. wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta m. st. Warszawy z dnia [...] grudnia 2007 r., nr [...], o ustanowieniu prawa użytkowania wieczystego do gruntu nieruchomości warszawskiej położonej przy ul. N. [...]. Związanie nie obejmowało innych osób i innych postępowań administracyjnych oraz sądowych. Ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania były uwarunkowane stanowiskiem WSA w Warszawie w kwestii zakresu i skuteczności umowy przelewu zawartej w dniu 7 września 1956 r., na mocy której nabywcy uzyskali roszczenia wynikające z objęcia nieruchomości położonej przy ul. N. [...] w Warszawie działaniem dekretu warszawskiego. Co do tej samej kwestii wypowiedział się także Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 16 kwietnia 2015 r., sygn. akt I OSK 736/13. Konkurują zatem, biorąc pod uwagę przesłanki, o których mowa w art. 170 P.p.s.a., stanowisko prawne zawarte w wyroku WSA w Warszawie z dnia 27 lutego 2012 r., sygn. akt I SA/Wa 2397/11 oraz w wyroku NSA z dnia 16 kwietnia 2015 r., sygn. akt I OSK 736/13. Zdaniem składu orzekającego w niniejszej sprawie, nie ma podstaw do przyjęcia, że stanowisko wyrażone w wyroku WSA w Warszawie ma moc wykluczającą zajęcie indywidualnego stanowiska w spornej kwestii w niniejszej sprawie. Nie ma także podstaw do przyjęcia, że nie ma znaczenia ocena prawna wyrażona w orzeczeniu Naczelnego Sądu Administracyjnego, w sprawie I OSK 736/13. W związku z tym, stwierdzić należy, że umowy z 1956 r. zostały sporządzone we właściwej formie i objęły całość roszczeń i uprawnień dekretowych służących pierwotnym współwłaścicielom. Na skutek tych umów doszło do skutecznego przelania, w imieniu małoletniego byłego właściciela całości wówczas należących doń uprawnień z tego tytułu, a także ewentualnych roszczeń przyszłych. Jak zauważył Naczelny sąd Administracyjny w wyżej powołanym wyroku, stwierdzenia tego wyraźnie nie zawarto w umowie, ale jej treść (przelanie praw do odszkodowania oraz uprawnień z art. 7, art. 8 i art. 9 dekretu), jak i treść jej oświadczenia z dnia [...] sierpnia 1955 r. (zrzeczenie się pretensji do części nieruchomości na wypadek uchylenia orzeczenia z dnia 5 lutego 1952 r.) pozwalają na ustalenie intencji strony umowy. Istotne jest także, że zgodnie z art. 65 § 2 Kodeksu cywilnego, w umowach należy raczej badać, jaki był zgodny zamiar stron i cel umowy, aniżeli opierać się na jej dosłownym brzmieniu. Przepis ten stanowi o pierwszeństwie zamiaru i celu stron przed dosłownym brzmieniem umowy. Jeżeli zatem w dacie jej zawarcia zbywcom służyło wyłącznie prawo do odszkodowania, to do tego należało literalnie zawęzić przedmiot umowy. Nie oznacza to jednak ograniczenia zakresu rzeczywistego zbycia, bo przecież strona nie mogła przekazać więcej praw niż posiadała, co wynika z rzymskiej reguły nemo plus iuris in alium transferre potest quam ipse habet. Tym bardziej, że z tego tytułu otrzymała należność (pokwitowała w treści umowy) i stwierdziła, że żadnych pretensji do gruntu i nabywcy nie będzie rościć również w przyszłości. W konsekwencji, wyprowadzanie przez wnioskodawców legitymacji procesowej do brania udziału w prowadzonym przez Sąd pierwszej instancji postępowaniu ze skargi U. T., A. K., L. W. i M. T. o wznowienie postępowania zakończonego wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 lutego 2012 r., sygn. akt I SA/Wa 2397/11, ze spadkobrania po zbywcach roszczenia, jest bezskuteczne. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.