I OZ 1058/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska po rozpoznaniu w dniu 14 listopada 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia W. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 20 września 2013 r., sygn. akt III SA/Gd 454/12 o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi W. K. na uchwałę Rady Miejskiej w Bytowie z dnia 25 stycznia 2012 r. nr XVI/136/2012 w przedmiocie ustalenia strefy płatnego parkowania na terenie miasta oraz wysokości stawek opłat za parkowanie postanawia: oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 20 września 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odmówił W. K. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i przyznanie profesjonalnego pełnomocnika na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej P.p.s.a.). W uzasadnieniu postanowienia Sąd I wskazał, że wnioskiem z dnia 5 marca 2013r. – będącym kolejnym w niniejszym sprawie, W. K. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Postanowieniem z dnia 18 czerwca 2013r., wydanym przez referendarza sądowego, odmówiono W. K. przyznania prawa pomocy. W wyniku rozpoznania sprzeciwu, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odmawiając przyznania prawa pomocy zaskarżonym postanowieniem, zaznaczył, że jakkolwiek strona po prawomocnym oddaleniu wniosku o przyznanie prawa pomocy może złożyć kolejny wniosek o przyznanie takiego prawa, to jednak rozpoznanie kolejnego wniosku nie może polegać na weryfikowaniu ocen i rozstrzygnięcia objętego wcześniejszym, prawomocnym postanowieniem, które wiąże strony i sąd. Ponowne rozstrzygnięcie w tym przedmiocie jest dopuszczalne, ale tylko z uwagi na takie okoliczności, które powstały później i w sposób zasadniczy zmieniają sytuację materialną strony (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 września 2011r. sygn. akt II OZ 830/11; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, orzeczenia.nsa.gov.pl). W niniejszej sprawie referendarz sądowy, działając na podstawie art. 255 p.p.s.a., zarządzeniem z dnia 8 kwietnia 2013 r. i 16 maja 2013r. zobowiązał skarżącego do przedłożenia w zakreślonym terminie wyszczególnionych w ww. pismach dokumentów źródłowych. W odpowiedzi skarżący nadesłał dokumenty, które znajdowały się już w aktach sprawy, tj. postanowienia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w Bytowie w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego, postanowienia referendarza sądowego Sądu Rejonowego w Słupsku w przedmiocie zwolnienia od kosztów sądowych. Ponadto złożył pismo, w którym oświadczył, iż nie wnosił pozwów do sądów wskazanych w ww. wezwaniu, oraz że pozostaje w związku małżeńskim, w którym zniesiono małżeńską wspólność ustawową. W związku z tym nie może odnieść się do stanu majątkowego żony i do generowanych przez nią dochodów. Sąd I instancji podkreślił, że uchylenie się przez skarżącego od obowiązków nałożonych w trybie art. 255 p.p.s.a. stanowi przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznania mu prawa pomocy w żądanym zakresie. Przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy brak jest możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. Dokonywana jest jedynie ocena w świetle art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. tych okoliczności, które wskazała strona. Jedynym instrumentem służącym weryfikacji oświadczeń wnioskodawcy i tym samym umożliwiającym prawidłową ocenę jego kondycji finansowej, jest unormowanie zawarte w art. 255 p.p.s.a., zgodnie z którym odpowiednich informacji czy też dokumentów musi dostarczyć sam skarżący. Ponadto, bierność wnioskodawcy w tym zakresie należy potraktować jako niewykazanie przesłanek, o których mowa w art. 246 p.p.s.a. (postanowienie NSA z dnia 24 marca 2005 r., sygn. akt OZ 128/05, niepubl.). Sąd I instancji zwrócił uwagę na to, że sytuacja majątkowa skarżącego pozostaje w dalszym ciągu niejasna. Skarżący utrzymując, że prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, nie podał żadnych źródeł swojego utrzymania. Oświadczył, że nie osiąga dochodów, nie posiada oszczędności, a mimo to utrzymuje się sam. Skarżący nie wyjaśnił, z jakich środków finansuje zakup żywności, skoro nie dostarcza mu jej rodzina, z czego opłaca rachunki za media, kupuje środki czystości. W tej sytuacji Sąd I instancji uznał, że skarżący nie wykazał, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy, gdyż nie wyjaśnił istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistych możliwości płatniczych, czym uniemożliwił dokonanie pełnej ich oceny. Zażalenie na powyższe postanowienie złożył skarżący i wniósł o jego uchylenie, załączając dokumenty przedkładane już wcześniej w sprawie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. przyznanie prawa do pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z powyższego wynika więc, że instytucja zwolnienia od kosztów ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej, czyli takich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są jakichkolwiek środków do życia, lub środki te są tak bardzo ograniczone, iż wystarczają jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. W niniejszej sprawie Sąd podjął na podstawie art. 255 ustawy P.p.s.a. działania zmierzające do uściślenia oświadczeń strony gdyż uznał, że oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy jest niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego, możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego. W odpowiedzi na wezwanie Sądu z dnia 8 kwietnia i 16 maja 2013 r. wnioskodawca nie przedstawił odpowiednich oświadczeń oraz dokumentów, które pozwoliłyby ocenić sytuację majątkową i materialną. W orzecznictwie sądów administracyjnych oraz w literaturze dotyczącej zagadnienia prawa pomocy przyjęty jest pogląd, że niedopełnienie, nawet w części, obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z taką sytuacją mamy do czynienia w przedmiotowej sprawie. Z oświadczeń skarżącego wynika, iż prowadzi gospodarstwo domowe i nie uzyskuje jakiegokolwiek dochodu, a także nie dysponuje jakimikolwiek składnikami majątkowymi. Zasadnie zatem, Sąd I instancji stwierdził, ze takie oświadczenia uznać należy za niewiarygodne, skarżący musi bowiem zaspokajać chociażby podstawowe potrzeby egzystencjalne z czym łączy się konieczność ponoszenia określonych wydatków. Uznać więc należy, że przedstawione przez skarżącego argumenty nie mogły wyjaśnić wątpliwości, jakie powstały w toku rozpatrywania jego wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Zasadnie zatem Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał, iż w przypadku uchylania się przez wnioskodawcę od udokumentowania swojego stanu majątkowego nie jest możliwa ocena jego rzeczywistej sytuacji. Udzielane przez skarżącego wyjaśnienia nie stanowią uzasadnienia dla konieczności zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych i przyznania profesjonalnego pełnomocnika, a rozpoznawany wniosek Sąd I instancji słusznie ocenił jako niezasadny. Właściwie także Sąd I instancji ocenił kwestię konieczności zaistnienia nowych okoliczności w sprawie, dla wywarcia skutku prawnego przez kolejny wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy. W takiej sytuacji zatem zaskarżone postanowienie, odmawiające przyznania skarżącemu prawa pomocy uznać należało za odpowiadające prawu. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi