I OZ 1075/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Jan Paweł Tarno, po rozpoznaniu w dniu 25 listopada 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M. H. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 17 września 2014 r., III SA/Lu 542/14 o odrzuceniu sprzeciwu od zarządzenia referendarza sądowego z dnia 12 sierpnia 2014 r. w przedmiocie złożenia dokumentów źródłowych i dodatkowych oświadczeń w sprawie ze skargi M. H. na postanowienie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2014 r., znak [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 25 czerwca 2014 r., III SA/Lu 542/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie odrzucił skargę M. H. na postanowienie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] marca 2014 r., znak: [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji. W terminie otwartym do wniesienia skargi kasacyjnej pełnomocnik skarżącej – J. H. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez przyznanie adwokata z urzędu w celu sporządzenia i wniesienia skargi kasacyjnej. Zarządzeniem z 12 sierpnia 2014 r. referendarz sądowy wezwał pełnomocnika skarżącej do złożenia dokumentów źródłowych i dodatkowych oświadczeń. W terminie otwartym do wykonania wezwania pełnomocnik skarżącej wniósł sprzeciw od zarządzenia, podnosząc że wezwanie jest bezpodstawne, a wniosek o prawo pomocy został wypełniony prawidłowo. Odrzucając sprzeciw, Wojewódzki Sąd Administracyjny zaznaczył, że w świetle przepisów ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.) sprzeciw stanowi środek zaskarżenia niektórych zarządzeń i postanowień referendarza wydawanych w sprawach wniosków o przyznanie prawa pomocy. Z treści art. 259 § 1 w zw. z art. 258 § 2 pkt 6-8 p.p.s.a. wynika, że sprzeciw przysługuje od wydanych przez referendarza: a) zarządzeń o pozostawieniu wniosków bez rozpoznania; b) postanowień co do przyznania lub odmowy przyznania prawa pomocy; c) postanowień o przyznaniu wynagrodzenia adwokatowi, radcy prawnemu, doradcy podatkowemu lub rzecznikowi patentowemu za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy oraz o zwrocie niezbędnych udokumentowanych wydatków. Pełnomocnik skarżącej wniósł sprzeciw od zarządzenia referendarza w przedmiocie wezwania do złożenia dokumentów źródłowych i dodatkowych oświadczeń. Podstawą prawną tego zarządzenia jest art. 255 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego Zaskarżone zarządzenie nie należy do kręgu orzeczeń, które można zaskarżyć sprzeciwem. Wynika to wprost z obowiązujących przepisów i jest oczywiste, jeśli weźmie się pod uwagę, że zarządzenie tego rodzaju nie rozstrzyga w żaden sposób o uprawnieniach strony w zakresie prawa pomocy, a służyć ma jedynie zgromadzeniu danych niezbędnych do rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy. Zasadność działań referendarza może być kwestionowana w sprzeciwie przysługującym od zarządzeń i postanowień, dla których taki środek zaskarżenia został przewidziany. Skoro wniesiono sprzeciw od zarządzenia, od którego taki środek prawny nie przysługuje, to podlega on odrzuceniu na podstawie art. 259 § 1 w zw. z art. 258 § 2 pkt 6-8 p.p.s.a. W zażaleniu, skarżąca podniosła, że wezwanie do uzupełnienia braków wniosku o przyznanie prawa pomocy znacznie przekracza wymogi określone w art. 252 i nast. p.p.s.a. a także w rozporządzeniu Rady Ministrów z 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. Nr 227, poz. 2245), gdzie zostało określone tak zwane "żądanie do uzupełnienia braków". Wskazała, że referendarz w sposób rażący naruszył prawo, ponieważ złożony formularz był wypełniony poprawnie. Działanie referendarza miało na celu utrudnienie realizacji prawa do sądu. Doręczone wezwanie do uzupełnienia braków formalnych złożonego poprawnie formularza PPF jest niewykonalne ze względu na zawiłość tych żądań oraz termin, który został określony na realizację wezwania. Z tego względu, skarżąca wniosła o uchylenie wezwania do uzupełnienia braków złożonego formularza PPF. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie posiada usprawiedliwionych podstaw. Z analizy przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wynika, że możliwość wniesienia zażalenia, sprzeciwu, czy skargi kasacyjnej, a więc wyrażenia niezadowolenia z podjętego rozstrzygnięcia lub wydanego zarządzenia, jest każdorazowo wyraźnie przewidziana. Osiem przykładowych czynności, które może podejmować referendarz sądowy w zakresie postępowania o przyznanie prawa pomocy zostało wymienionych w art. 258 § 2 p.p.s.a., w tym w punkcie piątym – "wzywanie stron do uzupełnienia braków formalnych wniosków, a także do złożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów". Z kolei, art. 259 § 1 p.p.s.a. stanowi, że sprzeciw można wnieść nie od wszystkich wymienionych czynności, a tylko od tych wskazanych w punktach 6, 7 i 8 art. 258 § 2 p.p.s.a. Tym samym, na podstawie porównania tych dwóch przepisów można stwierdzić, że zarządzenie referendarza sądowego w przedmiocie wezwania do złożenia dokumentów źródłowych i dodatkowych oświadczeń jest niezaskarżalne. Dlatego też, wniesiony sprzeciw podlegał odrzuceniu jako niedopuszczalny. Brak możliwości wniesienia sprzeciwu od zarządzenia z 12 sierpnia 2014 r. nie świadczy jednak w niniejszej sprawie o ograniczeniu prawa skarżącej do sądu. Wnioskiem z 6 sierpnia 2014 r., złożonym na urzędowym formularzu, skarżąca zwróciła się o wyznaczenie wskazanego adwokata jako pełnomocnika z urzędu. W wykonaniu zarządzenia z 12 sierpnia 2014 r., wezwaniem z tej samej daty zwrócono się o złożenie dokumentów źródłowych i dodatkowych oświadczeń. Powołano art. 255 i art. 258 § 2 pkt 5 p.p.s.a. w zw. z § 4 cyt. rozporządzenia. Wyjaśniono, że w celu dokonania oceny możliwości płatniczych skarżącej niezbędne jest dokładne ustalenie jej sytuacji materialnej i osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym. W szczególności podkreślono, że z akt sprawy I SA/Lu 455/14 wynika, że J. H. jest właścicielem nieruchomości rolnej, co nie zostało wykazane we wniosku o prawo pomocy. Podkreślono, że dla prawidłowej oceny wniosku niezbędne jest nadesłanie wymienionych dokumentów. Wskazano, że dokumenty należy nadesłać w terminie 7 dni od daty doręczenia wezwania pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy. Wezwanie doręczono 20 sierpnia 2014 r. Zatem, ze stanu faktycznego wynika, że referendarz sądowy uznał, że zaistniały okoliczności określone w art. 255 p.p.s.a. Przepis art. 252 p.p.s.a. nie wyklucza zastosowania art. 255 p.p.s.a., ponieważ badając sytuację wnioskodawcy wynikającą z przesłanego formularza, sąd administracyjny jest obowiązany stwierdzić, czy "osoba ta wykaże", że spełnia przesłanki uzasadniające przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym (art. 246 § 1 pkt 1 lub 2 p.p.s.a.). Powołany przez skarżącą § 4 cyt. rozporządzenia wskazuje przykładowe dokumenty źródłowe, które w przypadkach budzących wątpliwości będą mogły potwierdzać przedstawione przez wnioskodawcę dane o jego majątku, dochodach i stanie rodzinnym. Przepis § 4 rozporządzenia jest więc powiązany z art. 255 p.p.s.a. (por. też art. 256 pkt 2 p.p.s.a.). Powyższe prowadzi do wniosku, że jeżeli wnioskujący o przyznanie prawa pomocy nie nadeśle dokumentów źródłowych czy dodatkowych oświadczeń, sąd administracyjny (lub referendarz sądowy) będzie oceniać jego sytuację majątkową na podstawie posiadanych informacji. Jeżeli odmówi przyznania pomocy we wnioskowanym zakresie, w sprzeciwie na takie postanowienie osoba zainteresowana będzie mogła wykazywać, dlaczego jej zdaniem przedstawione w formularzu informacje były wystarczające. Z tego względu, jak już wskazano, skarżąca nie została pozbawiona możliwości wykazania zasadności nienadesłania dodatkowych dokumentów źródłowych i dodatkowych oświadczeń na dalszym etapie postępowania. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym orzekł jak w sentencji postanowienia.