I OZ 116/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Jan Paweł Tarno, , , po rozpoznaniu w dniu 22 lutego 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 sierpnia 2009 r., sygn. akt VI SAB/Wa 84/08 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi A. S. na bezczynność Szefa Kancelarii Prezesa Rady Ministrów w przedmiocie konkursu na stanowisko w służbie cywilnej postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 25 sierpnia 2009 r., sygn. akt VI SAB/Wa 84/08, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił A. S. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi A. S. na bezczynność Szefa Kancelarii Prezesa Rady Ministrów w przedmiocie konkursu na stanowisko w służbie cywilnej. Sąd pierwszej instancji wskazał, że referendarz sądowy w postanowieniu z dnia 14 lipca 2008 r. odmówił A. S. przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, ponieważ skarżący nie uprawdopodobnił w wystarczający sposób okoliczności świadczących o zasadności przyznania mu prawa pomocy, to znaczy nie przedstawił dokumentów umożliwiających pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych skarżącego, przy zachodzącej sprzeczności pomiędzy zadeklarowanymi wydatkami a brakiem jakichkolwiek dochodów. Wezwany, w wykonaniu zarządzenia referendarza Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 9 stycznia 2009 r., do nadesłania w terminie 14 dni zeznania podatkowego za rok 2007, ewentualnie zaświadczenia o wysokości uzyskanego dochodu w tym okresie, dokumentów wskazujących źródło dochodu pozwalające na pokrycie kosztów utrzymania wskazanych we wniosku, dokumentów potwierdzających wykazany fakt zadłużenia na kwotę 85 tys. złotych, zaświadczenia właściwego Urzędu Pracy o posiadanym statusie osoby bezrobotnej, wyciągów i wykazów z posiadanych rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów potwierdzających ponoszenie miesięcznych wydatków koniecznych do utrzymania oraz innych obciążeń, pismem z 16 stycznia 2009 r., A. S. poinformował iż "dokumenty już zostały złożone". Po rozpoznaniu sprzeciwu skarżącego z 27 lipca 2009 r., z którego wynikało, iż nie zamierza on informować "na jakim poziomie" żyje, ponieważ to jego "życie prywatne i dobra osobiste", Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmawiając przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym podniósł, że A. S. nie uprawdopodobnił w wystarczający sposób okoliczności świadczących o zasadności przyznania mu prawa pomocy. Skarżący nie przedstawił dokumentów obrazujących jego aktualną sytuację majątkową, pomimo iż to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. We wniosku, który wpłynął do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie 5 listopada 2008 r., skarżący oszacował ponoszone przez siebie koszty utrzymania na kwotę nie niższą niż 1600 zł miesięcznie, nie wskazując jednakże źródła dochodu pozwalającego na ich pokrycie. W piśmie z 3 września 2009 r., A. S. wniósł między innymi o zmianę powyżej omówionego postanowienia Sądu pierwszej instancji, poprzez przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym. W uzasadnieniu skarżący podtrzymał dotychczasowe stanowisko. Wskazał ponadto, że z art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) nie wynika obowiązek do gromadzenia różnego rodzaju dokumentów oraz iż nieprawdziwe jest twierdzenie Sądu, że nie wskazał on źródła utrzymania. Z pisma skarżącego wynikało ponadto, że "poziom życia skarżącego/ kwota kosztów utrzymania" nie powinna Sądu "obchodzić". Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Należy podkreślić, że w myśl art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), Sąd może przyznać osobie fizycznej prawo pomocy w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W razie pojawienia się wątpliwości co do przedstawionych w formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy, sąd administracyjny może, na podstawie art. 255 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, wezwać go do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i dochodów. Sąd ma bowiem dopiero wówczas możliwość przyznania prawa pomocy, gdy strona wykaże obiektywny i rzeczywisty brak możliwości poniesienia wymaganych kosztów. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji dokonał prawidłowej oceny przedstawionego przez skarżącego stanu faktycznego, po wezwaniu go najpierw do uzupełnienia złożonego wniosku. Skarżący wskazał w piśmie z 3 września 2009 r., że Sąd nie powinien wzywać go do przedstawienia informacji dotyczących jego "poziomu życia". Instytucja prawa pomocy jest jednak wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Ciężar dowodu wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi spoczywa zatem na stronie składającej wniosek o jego przyznanie. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. Nie wykonując zarządzeń Sądu, skarżący uchylał się od współpracy z Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie w zakresie właściwego uzasadnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, a zatem powinien się liczyć z tym, że Sąd ten nie będzie miał wystarczających podstaw do uznania jego oświadczeń i twierdzeń za uprawdopodobnione. Samo przekonanie strony o tym, że przysługuje jej prawo pomocy, bez próby bliższego wyjaśnienia stanu faktycznego, i to nawet na wezwanie Sądu, nie uzasadnia uwzględnienia jej zażalenia (tak postanowienia NSA z 17 lutego 2009 r., sygn. akt II FZ 45/09 oraz z 14 września 2009 r., sygn. akt I FZ 315/09). Zaskarżone postanowienie nie narusza prawa. Zatem nie znajdując podstaw do uwzględnienia zażalenia, należało stosownie do art. 184 w związku z art. 197 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzec jak w sentencji.