I OZ 124/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Monika Nowicka po rozpoznaniu w dniu 19 lutego 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia T. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 8 grudnia 2014 r., sygn. akt II SAB/Po 89/14 odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi T. K. na bezczynność Komendanta Wojewódzkiego Policji w P. w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej postanawia: oddalić zażalenie. T. K. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w całości poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika. Uzasadniając powyższy wniosek skarżący wskazał, że jest osobą bezrobotną, nie posiada żadnych dochodów, oszczędności oraz majątku. Od kwietnia 2009 r. pozostaje on na utrzymaniu rodziny u której mieszka i od tego samego roku korzysta ze środków do życia od niej otrzymanych. Skarżący zarejestrowany jest w Powiatowym Urzędzie Pracy, jednak organ odmówił mu nadania statusu osoby bezrobotnej. Nie ma też dostępu do ofert pracy i do pomocy społecznej. Na skutek skierowanego – w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012r., poz. 270, ze zm.) dalej "P.p.s.a", wezwania o uzupełnianie wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedłożenie dodatkowych aktualnych oświadczeń i dokumentów źródłowych, dotyczących sytuacji finansowej i rodzinnej wnioskodawcy, stanu jego rodziny, dochodów osób z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe oraz wysokości kosztów utrzymania, skarżący wskazał, że nie posiada żadnych źródeł dochodów, pozostaje na utrzymaniu rodziny, od której nie otrzymuje dochodów. Odnosząc się do źródeł dochodów rodziny wyjaśnił, że należy zwrócić się do członków jego rodziny z takim pytaniem. Zaznaczył, że wskazany przepis nie stanowi podstawy do żądania od niego podania źródeł dochodów członków jego rodziny, a jedynie źródeł stanu majątkowego samego wnioskodawcy. Skarżący podał, że z uwagi na brak dochodów nie składał zeznań podatkowych, nie ma także oszczędności, więc nie posiada rachunku bankowego. Oświadczył, że nie spłacił w pełni kredytu na łączną kwotę około [...] tys. zł, obecnie spłaca ratalnie grzywnę sądową w wysokości około [...] tys. zł., na co środki otrzymuje od rodziny pożyczając [...] zł miesięcznie. Skarżący oświadczył, że u rodziny zadłużony jest na kwotę około [...] tys. zł, co spłaci gdy uzyska jakiekolwiek zatrudnienie umożliwiające uzyskanie dochodu. Oświadczył również, że nie posiada żadnej nieruchomości, nie prowadzi działalności gospodarczej, nie posiada samochodów, nie jest także w stanie podać wysokości kosztów swojego utrzymania ponoszonych przez rodzinę, która zapewnia mu wszystkie potrzebne dobra. W sprzeciwie od wydanego w ww. przedmiocie postanowienia referendarza sądowego skarżący dodatkowo wskazał, że dotychczas przedstawił swoją rzeczywistą sytuację finansową i rodzinną. Wyjaśnił, że nie prowadzi z nikim wspólnego gospodarstwa domowego oraz nie posiada własnej rodziny, a osoby, na których utrzymaniu pozostaje, nie prowadzą z nim wspólnego gospodarstwa domowego i też nie są jego domownikami. Stwierdził, że "nie prowadzi własnego domu", a jedynie "od czasu do czasu przybywa do członków" swojej rodziny "celem np. pożywienia się lub przenocowania", których to okoliczności nie sposób traktować jako prowadzenie wspólnego gospodarstwa domowego. Podtrzymał również stanowisko o braku podstaw do podania informacji na temat sytuacji dochodowej osób, na których utrzymaniu skarżący pozostaje oraz podniósł, że w innych sprawach prowadzonych w tutejszym Sądzie zostało mu przyznane prawo pomocy w tożsamych okolicznościach sprawy. Postanowieniem z dnia 8 grudnia 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, odmówił T. K. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. W uzasadnieniu wydanego przez siebie orzeczenia Sąd stwierdził, że na wnioskodawcy ciążył obowiązek wykazania, że jego sytuacja materialna uzasadnia przyznanie mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Nieprzedstawienie przez niego w sposób rzetelny wymaganych informacji, nawet pomimo skierowanego do niego – w trybie art. 255 P.p.s..a – wezwania powodowało, że oświadczenie skarżącego bylo niewystarczające do wydania zgodnego z wnioskiem rozstrzygnięcia. W ocenie Sądu Wojewódzkiego, wnioskodawca przedstawił tylko te informacje, które mogą świadczyć o jego złej sytuacji materialnej, pomijając nałożony na niego obowiązek przedłożenia dokumentów źródłowych. Pomimo wezwania, nie wskazał wszystkich źródeł dochodów członków jego rodziny, na których utrzymaniu pozostaje, choć wbrew jego stanowisku, ciążył na nim taki obowiązek. Zdaniem Sądu, wspólne zamieszkanie, pozostawanie na całkowitym utrzymaniu oraz materialne wsparcie, które T. K. otrzymuje od rodziny uzasadniały ocenę, że skarżący wraz z członkami rodziny, u których zamieszkuje, współtworzy wspólne gospodarstwo domowe. Jeżeli zatem wnioskodawca konsekwentnie podnosił, że mieszka u rodziny i znajduje się na utrzymaniu członków rodziny, którzy zabezpieczają wszystkie jego potrzeby, to zasadnie - na podstawie art. 255 P.p.s.a – został wezwany do wyjaśnienia ich stanu majątkowego. Sąd Wojewódzki podkreślił, że z istoty prawa pomocy wynika, że sytuacja finansowa wnioskodawcy oceniana jest przez pryzmat dochodów wszystkich członków rodziny uwzględniając przy tym nie tylko przychody osób z którymi wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, ale także i koszty utrzymania wszystkich członków rodziny. W niniejszej sprawie ocena możliwości płatniczych członków rodziny skarżącego była istotna, bowiem sam skarżący podkreślał, że oprócz kosztów utrzymania, zapewniają mu wszystkie przydatne dobra oraz ponoszą koszty jego zobowiązań finansowych. Członkowie jego rodziny mogli zatem mieć możliwość poniesienia także kosztów niniejszego postępowania sądowego. Do tej oceny było zaś niezbędne podanie przez wnioskodawcę informacji wymienionych w wezwaniu do uzupełnienia wniosku o prawo pomocy. Nieudzielanie przez niego informacji w żądanym zakresie niemożliwe stało się ustalenie jego rzeczywistej sytuacji materialnej. Odnosząc się do uwag wnioskodawcy, iż w innych sprawach sądowoadministracyjnych przyznano mu prawo pomocy, Sąd Wojewódzki wskazał, że przesłanki przyznania prawa pomocy należy oceniać w każdej indywidualnej sprawie, zaś przyznanie prawa pomocy w jednej sprawie nie determinuje "automatycznie" rozstrzygnięcia o takiej treści w innej sprawie. T. K. w zażaleniu złożonym na powyższe postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, wnosząc o jego uchylenie, podnosił, że jest ono nieprawidłowe. Zdaniem skarżącego, zaprezentowana przez niego sytuacja majątkowa była rzetelna i wyczerpująca. Nie mógł zaś przedstawić dokumentów potwierdzających okoliczności, które nie istnieją. Skarżący podkreślił, że wyraźnie zaznaczył, że nie prowadzi z nikim wspólnego gospodarstwa domowego i nie posiada własnej rodziny. Osoby, na których utrzymaniu pozostaje, nie prowadzą z nim wspólnego gospodarstwa. Nie są też jego domownikami. Skarżący tylko od czasu do czasu przybywa do członków swojej rodziny w celu "np. pożywienia się lub przenocowania", niesienia pomocy schorowanej matce czy sporządzenia pisma do sądu. Skarżący uznał również za niedopuszczalną sytuację, w której miałby uzyskiwać od osób, na których utrzymaniu pozostaje, informacje o źródłach i wysokości uzyskiwanych przez nie dochodów. Jego zdaniem, Sąd nie jest uprawniony żądać od niego przedstawienia takich informacji. Podkreślił również, iż w innych toczących się postępowaniach sądowoadministracyjnych, na podstawie takich samych, jak przedstawione przez niego w niniejszym postępowaniu, informacji, była mu przyznawana pomoc. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 245 § 1 i § 2 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl natomiast § 3 cytowanego artykułu, prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Według art. 246 § 1 P.p.s.a.- przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania lub częściowym - gdy udowodni, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści tego przepisu wynika, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zatem to wnioskodawca zobowiązany jest do dokładnego i zgodnego z prawdą przedstawienia własnej sytuacji majątkowej oraz wykazania, iż spełnia przesłanki do przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wykazanie powyższych okoliczności, powinno nastąpić poprzez złożenie stosownego oświadczenia (252 § 1 P.p.s.a.). Jeżeli zaś oświadczenie strony okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, zgodnie z art. 255 P.p.s.a., strona obowiązana jest złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Niedostarczenie żądanych przez Sąd danych, przedstawienie ich w sposób niekompletny, lub mało czytelny powoduje, iż oświadczenie wnioskodawcy pozostaje niepełne i niewystarczające do wydania pozytywnego dla niego rozstrzygnięcia. Tak też stało się w przedmiotowej sprawie. T. K. nie złożył na wezwanie Sądu dokumentów, które były niezbędne dla oceny sytuacji finansowej wnioskodawcy. W przedmiotowej sprawie należy podzielić stanowisko Sądu I instancji, iż z podanych przez skarżącego informacji dotyczących jego sytuacji materialnej, nie można było stwierdzić, iż nie posiada on środków na pokrycie kosztów postępowania. Trudno bowiem zaakceptować, jako wiarygodne, twierdzenie skarżącego, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, a przy tym nie ponosi żadnych wydatków i kosztów utrzymania oraz nie osiąga żadnych dochodów. W świetle powołanych wyżej przepisów, nie może również budzić wątpliwości, że Sąd – z uwagi na przedstawione przez T. K. twierdzenia - miał podstawy, aby żądać od niego przedstawienia źródeł i wysokości uzyskiwanych dochodów przez osoby prowadzące wspólnie z nim gospodarstwo domowe. Sąd rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy zobowiązany był bowiem zbadać nie tylko sytuację majątkową samego wnioskodawcy, ale również osób pozostających z nim w takim gospodarstwie. Całokształt bowiem uzyskiwanych przez wszystkich członków takiego gospodarstwa dochodów, jak również wielkość ponoszonych wydatków, pozwala dopiero ustalić czy wnioskodawca jest w stanie ponieść ciężar kosztów związanych z prowadzonym postępowaniem sądowym. Nie podważają zasadności wezwania Sądu Wojewódzkiego w tej części twierdzenia, iż osoby, na których utrzymaniu skarżący pozostaje, nie tworzą z nim takiego gospodarstwa. Ocena, czy osoba "pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym" zależy od okoliczności konkretnego przypadku. Za uznaniem, że określone osoby pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym może przemawiać udział i wzajemna ścisła współpraca w załatwianiu codziennych spraw związanych z prowadzeniem domu, czy też – jak ma to miejsce w przedmiotowej sprawie - niezarobkowanie i pozostawanie w związku z tym na całkowitym lub częściowym utrzymaniu osoby, z którą się gospodarstwo domowe prowadzi. Zaprezentowane wyżej stanowisko, w konfrontacji z ustalonym przez Wojewódzki Sąd Administracyjny stanem faktycznym, w pełni uzasadniało zatem twierdzenie, iż skarżący, pozostając na utrzymaniu członków swojej rodziny, mieszkając u nich, czy też – jak sam wskazał w zażaleniu – opiekując się schorowaną matką, w rzeczywistości prowadzi z nimi wspólne gospodarstwo domowe. Jako osoba bezrobotna pozostaje na ich utrzymaniu. W konsekwencji zatem również żądanie przedstawienia przez niego wskazanych w wezwaniu wydanym – na podstawie art. 255 P.p.s.a. - informacji było uzasadnione. Nieprzedstawienie ich było z kolei równoznaczne z niewykazaniem przez skarżącego w sposób rzetelny swojej sytuacji materialnej, co musiało skutkować uznaniem, iż nie kwalifikuje się on do grona osób legitymowanych do uzyskania takiej pomocy ze strony państwa. Należy także podkreślić, że wniosek o przyznanie prawa pomocy jest rozpatrywany indywidualnie w każdej sprawie. W tym stanie rzeczy, uznając zażalenie za nieuzasadnione Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.