I OZ 1316/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Elżbieta Kremer po rozpoznaniu w dniu 23 listopada 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia F. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 14 września 2016 r., sygn. akt II SA/Ol 200/15 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi F. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie z dnia [...] grudnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 14 września 2016 r., sygn. akt II SA/Ol 200/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie odmówił F. K. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że z oświadczenia złożonego na urzędowym formularzu wynika, że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe z żoną oraz nie posiada żadnego majątku. Miesięczny dochód netto skarżącego z tytułu renty chorobowej wynosi 553,40 zł, a żona przebywa na bezpłatnym urlopie zdrowotnym. W rubryce formularza, w której należy wymienić zobowiązania i stałe wydatki, skarżący wpisał: "553,40 reszty nie opłacam z braku dochodu i pomocy Państwa". W związku z koniecznością uzupełnienia informacji na temat sytuacji materialnej skarżącego i jego żony oraz wyjaśnienia wątpliwości powstałych na tle złożonego przez niego oświadczenia, skarżący został wezwany do przedłożenia, w terminie 7 dni, wskazanych w wezwaniu oświadczeń i dokumentów. Wezwanie to doręczono w dniu 25 marca 2016 r. wraz z pouczeniem, że niezastosowanie się do niego może stanowić podstawę odmowy przyznania prawa pomocy. Pomimo upływu zakreślonego terminu skarżący nie udzielił jakiejkolwiek odpowiedzi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie odmawiając przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie powołał się m.in. na art. 255 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), dalej powoływanej jako "P.p.s.a." i wskazał, że w sytuacji, gdy dane zawarte w formularzu wniosku okażą się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, strona zobowiązana jest - na wezwanie sądu - przedłożyć dodatkowe oświadczenia i dokumenty źródłowe pozwalające na zweryfikowanie złożonego przez nią oświadczenia i dokonanie oceny jej rzeczywistej sytuacji materialnej. Wyjaśniono przy tym, że oceny, czy osoba ubiegająca się o prawo pomocy spełnia przesłanki określone w ustawie dokonuje Sąd. W związku z tym Sąd – a nie wnioskodawca – decyduje jakie dokumenty, czy oświadczenia są niezbędne dla ustalenia sytuacji materialnej strony. Strona ubiegająca się o pomoc finansowaną ze środków publicznych musi zaakceptować fakt, iż jest obowiązana ujawnić wszystkie okoliczności dotyczące swojej sytuacji majątkowej, niezależnie od własnej oceny czy dana okoliczność ma, czy też nie ma znaczenia dla ustaleń czynionych przez Sąd. W ocenie Sądu informacje zawarte w druku urzędowym nie były pełne, a tym samym nie pozwalały na ocenę, czy faktycznie zaistniały podstawy do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. W związku z tym skarżący został wezwany do nadesłania stosownych dokumentów i oświadczeń. Obowiązku tego skarżący nie wypełnił, a w złożonym sprzeciwie wskazał, że wystarczające są informacje podane w formularzu. Skarżący uniemożliwił zatem Sądowi dokonanie oceny, jak w rzeczywistości kształtuje się jego sytuacja majątkowa i finansowa. Skarżący nie nadesłał m.in. wyciągów z kont bankowych, a także nie podał sposobu wykorzystywania należących do niego nieruchomości, co nie pozwala na ocenę, jakie są jego faktyczne źródła dochodu. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł F. K., wskazując że nie posiada żadnych nieruchomości i kont bankowych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w art. 252 § 1 P.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Jeżeli oświadczenie to okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, to strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 P.p.s.a.). Strona ma zatem inicjatywę dowodową w zakresie właściwego przedstawienia przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Podkreślić również należy, że zgodnie z art. 243 P.p.s.a. sąd administracyjny orzeka o przyznaniu prawa pomocy jedynie na wniosek strony, zatem to w jej interesie jest przedstawienie i uwiarygodnienie okoliczności uzasadniających ten wniosek. W gestii sądu administracyjnego pozostaje zaś ocena przedstawionych okoliczności. Z akt sprawy wynika, że skarżący został wezwany do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych dokumentów oraz oświadczeń obrazujących jego sytuację finansową. Wezwanie referendarza sądowego z dnia 22 marca 2016 r. szczegółowo wskazywało, jakie dane skarżący powinien przedstawić, aby możliwa była ocena jego sytuacji materialnej pod kątem spełnienia przesłanek z art. 246 § 1 P.p.s.a. Skarżący nie zastosował się do tego wezwania i nie przedłożył żądanych dokumentów oraz nie złożył wyjaśnień, które umożliwiłyby weryfikację jego sytuacji majątkowej. W tej sytuacji podzielić należy stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie, że skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, co uzasadnia oddalenie wniosku. Również w zażaleniu skarżący nie przedstawił okoliczności, które podważyłyby dokonaną przez Sąd I instancji ocenę przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 P.p.s.a.