I OZ 132/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Iwona Bogucka po rozpoznaniu w dniu 27 kwietnia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M.D. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 18 stycznia 2022 r. sygn. akt II SPP/Rz 282/21 o odrzuceniu zażalenia Z.D., K.D. i M.D. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 10 listopada 2021 r. sygn. akt II SPP/Rz 282/21 utrzymujące w mocy postanowienie referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 29 września 2021 r. sygn. akt II SPP/Rz 282/21 odmawiające zmiany postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 2 lipca 2021 r. sygn. akt II SPP/Rz 193/21 o odmowie zwolnienia M.D. od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Z.D., K.D. i M.D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z dnia 24 marca 2021 r. nr SKO.4172/4/2021 w przedmiocie odmowy odroczenia terminu uiszczenia opłaty rocznej z tytułu wyłączenia gruntów z produkcji rolniczej postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z 10 listopada 2021 r., II SPP/Rz 282/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie utrzymał w mocy postanowienie referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z 29 września 2021 r., II SPP/Rz 282/21, odmawiające zmiany postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z 2 lipca 2021 r., II SPP/Rz 193/21, o odmowie zwolnienia M.D. od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Z.D., K.D. i M.D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z 24 marca 2021 r. nr SKO.4172/4/2021 w przedmiocie odmowy odroczenia terminu uiszczenia opłaty rocznej z tytułu wyłączenia gruntów z produkcji rolniczej. Odpis tego orzeczenia doręczono pełnomocnikowi skarżącego 22 grudnia 2021 r. W dniu 29 grudnia 2021 r. w placówce pocztowej operatora wyznaczonego nadane zostało zażalenie na to postanowienie podpisane przez wszystkich skarżących. Postanowieniem z 18 stycznia 2022 r., II SPP/Rz 282/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie, na podstawie art. 178 w zw. z art. 194 § 1 i art. 197 § 2 p.p.s.a., odrzucił powyższe zażalenie. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że w myśl art. 194 § 1 p.p.s.a., zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego przysługuje na postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego w przypadkach przewidzianych w ustawie albo których przedmiotem są postanowienia wymienione w punktach 1-10 tego przepisu. Postanowienie wydane na skutek rozpoznania sprzeciwu jest niezaskarżalne, bowiem nie należy do katalogu postanowień objętych wyżej wymienioną regulacją. Ponadto w sprawie o sygn. akt II SPP/Rz 282/20 stroną postępowania w przedmiocie prawa pomocy był jedynie M.D. Wnioski pozostałych skarżących zostały zarejestrowane i prowadzone pod odrębnymi sygnaturami. Nie przysługuje im prawo strony w postępowaniu w sprawie pomocy dotyczącym M.D. Zatem także i z tego powodu zażalenie K.D. i Z.D. jest niedopuszczalne. Zażalenie na powyższe postanowienie złożył M.D., wnosząc o jego wnosząc o jego zmianę przez rozpoznanie zażalenia, ewentualnie o jego uchylenie bądź reasumpcję zaskarżonego postanowienia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie. Sądowi I instancji zarzucono naruszenie: 1. przepisów prawa procesowego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 178 w zw. art. 197 § 2 p.p.s.a. przez odrzucenie zażalenia pomimo, że podlegało ono rozpoznaniu, gdyż zostało wniesione w terminie ustawowym, nie zawierało żądnych braków formalnych, a ponadto jest zaskarżalne; 2. art. 45 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej przez ograniczenie prawa do sądu, prawa do dwuinstancyjnego postępowania; 3. art. 6 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka przez ograniczenie prawa do sądu, prawa do dwuinstancyjnego postępowania. W uzasadnieniu zażalenia wskazano, że skarżący zasadnie złożyli zażalenie na postanowienie z 10 listopada 2021 r., gdyż stanowisko referendarza sądowego nie uwzględniało sytuacji majątkowej skarżących. Co więcej, zażalenie wpłynęło w ustawowym siedmiodniowym terminie i nie zawierało żadnych braków formalnych. Mając na względzie powyższe, Sąd I instancji winien był zażalenie rozpoznać, zamiast tego zażalenie zostało odrzucone. Tym działaniem naruszono przepisy odnoszące się do przyczyn warunkujących odrzucenie zażalenia, a nadto przepisy Konstytucji, która gwarantuje dwuinstancyjność postępowania. Działanie Sądu sprawiło, że skarżący utracili możliwość poddania kontroli sądowej decyzji organu skarbowego pomimo tego, że wypełnili wszelkie obowiązki, jakie nakładają na skarżących obowiązujące przepisy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 p.p.s.a. wojewódzki sąd administracyjny, rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego w sprawie przyznania prawa pomocy, orzeka jako sąd II instancji. Sformułowanie, że sąd orzeka jako "sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu" oznacza że: po pierwsze – postępowanie w tej sprawie jest dwuinstancyjne, po drugie – na postanowienia wydane w tej sytuacji przez wojewódzki sąd administracyjny nie przysługuje zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Nie przysługuje bowiem żaden środek zaskarżenia od postanowień wydanych przez sąd II instancji. Tym samym, jak słusznie stwierdzono w zaskarżonym postanowieniu, od postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego wydanego na skutek rozpoznania sprzeciwu nie przysługuje zażalenie, ani jakikolwiek inny środek zaskarżenia, ponieważ nie przewidują tego przepisy p.p.s.a. Zgodnie z art. 194 § 1 p.p.s.a. na postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego zażalenie przysługuje w przypadkach przewidzianych w ustawie, albo w przypadkach wymienionych w art. 194 § 1 pkt 1-10 p.p.s.a. W tym katalogu nie mieści się postanowienie wydane na skutek rozpoznania sprzeciwu. Prawidłowe jest stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu, że złożone zażalenie podlegało odrzuceniu. W konsekwencji oddaleniu podlega zażalenie na postanowienie z 10 listopada 2021 r. Rację ma również Wojewódzki Sąd Administracyjny, że w sprawie II SPP/Rz 282/20 stroną postępowania w przedmiocie prawa pomocy był jedynie M.D. i tym samym zażalenie K.D. i Z.D. na postanowienie z 10 listopada 2021 r. wydane w sprawie II SPP/Rz 282/20 było niedopuszczalne. Nie sposób zgodzić się także z argumentacją zażalenia, jakoby prawo do sądu wynikające z art. 45 Konstytucji RP zostało w jakikolwiek sposób w niniejszej sprawie ograniczone. Podkreślenia wymaga, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wydając postanowienie z 10 listopada 2021 r. orzekał jako sąd II instancji. Tym samym wniosek skarżącego o zmianę postanowienia referendarza sądowego z 2 lipca 2021 r., II SPP/Rz 193/21, odmawiającego przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych podlegał dwukrotnemu merytorycznemu rozpoznaniu – przez referendarza sądowego (postanowienie z 29 września 2021 r., II SPP/Rz 282/21) i przez WSA (postanowienie z 10 listopada 2021 r., II SPP/Rz 282/21). Ustawodawca nie przewidział w takiej sytuacji możliwości wniesienia środka zaskarżenia od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. W konsekwencji na postanowienie Sądu I instancji z 10 listopada 2021 r. skarżącemu nie przysługiwało zażalenie ani żaden inny środek zaskarżenia. W tych okolicznościach Sąd I instancji prawidłowo odrzucił zażalenie z uwagi na jego niedopuszczalność. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.