I OZ 139/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Jan Paweł Tarno po rozpoznaniu w dniu 24 lutego 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Z. P. i A. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 24 grudnia 2014 r., sygn. akt I SA/Wa 2741/13 o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi Z. P. i A. P. na decyzję Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z [...] września 2013 r., nr [...] w przedmiocie nabycia z mocy prawa własności nieruchomości postanawia: 1. uchylić zaskarżone postanowienie; 2. przyznać Z. P. i A. P. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata; 3. oddalić wniosek w części obejmującej zwolnienie od kosztów sądowych. W postępowaniu przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie (sygn. akt I SA/Wa 2741/13) Z. P. i A. P. (dalej również: wnoszący zażalenie, wnioskodawcy) złożyli wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. W formularzu PPF wnioskodawcy podali, że wspólnie prowadzą dwuosobowe gospodarstwo domowe. Rodzina środki utrzymania czerpie ze świadczenia rentowego skarżącej (1038 zł), dochodów z działalności rolniczej (500 zł miesięcznie) oraz dzierżawy pawilonu handlowo-usługowego (1000 zł miesięcznie). Do wnoszących zażalenie należy nieruchomość budynkowa (dom) o pow. 73 m² oraz nieruchomość rolna o pow. 7,74 ha. Należący do wnoszących zażalenie udział w prawie własności ww. pawilonu handlowo-usługowego wynosi 235434/1000000. Wnoszący zażalenie zostali wezwani przez Sąd pierwszej instancji do uzupełnienia złożonego wniosku poprzez przedstawienie: 1) kopii zeznań podatkowych składanych przez nich z ostatnich dwóch lat; 2) oświadczenia, czy wnioskodawcy prowadzą działalność gospodarczą lub wykonują inne prace dorywcze i z tego tytułu uzyskują dochód; 3) wyciągu ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawców rachunków bankowych i lokat wraz z historią dokonanych na nich operacji z ostatnich trzech miesięcy (VIII-X); 4) dokumentów określających charakter, jak też potwierdzających wysokość uzyskiwanych przez wnioskodawców dochodów zadeklarowanych w złożonym oświadczeniu (dot. rolnictwa i pawilonu handlowego); 5) kopii dokumentów (rachunków, faktur) potwierdzających ponoszenie wydatków na konieczne utrzymanie; 6) informacji o zarejestrowanych na wnioskodawców pojazdach mechanicznych, pozostających ich własnością wraz z informacją o marce i wieku pojazdów. W odpowiedzi na wezwanie wnoszący zażalenie podnieśli, że roczne dochody naliczane rolnikom są przeszacowane. W odniesieniu do ostatniego roku wskazali, że duża część ich produkcji rolnej została zniszczona w wyniku gradobicia (zebrane zostało około 30% planowanych plonów). Wnoszący zażalenie wskazali na wiek (ponad 35-letni) posiadanego parku maszynowego (kombajn zbożowy, kombajn ziemniaczany, kopaczka, pługi, brony i inne) i koszty jego napraw, jak też brak środków na powiększenie powierzchni gospodarstwa. Wskazali, że w ostatnich latach wraz z pozostałymi współwłaścicielami pawilonu handlowo-usługowego zrealizowali dwie inwestycje za kilkadziesiąt tysięcy złotych (zjazd z drogi publicznej oraz parking dla klientów). Wynikało to z uwzględnienia wagi poprawy stanu technicznego i ekonomicznego budynku. Do pisma zostały dołączone: kopie zeznań podatkowych złożonych przez Z. P. (PIT-36 za 2013 r. – przychód z renty w wysokości 12.156,42 zł; przychód z najmu lub dzierżawy – 8400 zł; PIT-36 za 2012 r. – odpowiednio 7884,16 zł i 10.500 zł), wyciąg z posiadanych rachunków bankowych w ING Banku Śląskim (otwarte konto oszczędnościowe - saldo w dniu 31 października 2014 r. – 3224,72 zł w tym pobrana kaucja 1000 zł; KONTO Direct – saldo w dniu 31 października 2014 r. – 356,69 zł), zaświadczenie o wielkości posiadanego gospodarstwa rolnego i dochodach z niego uzyskiwanych (gospodarstwo rolne – 7,7495 ha, pow. przeliczeniowa – 5,2458, dochód roczny – 15.050,20 zł), kopia umowy najmu lokalu w pawilonie handlowym, kopie dokumentów potwierdzających ponoszone wydatki, informacja o zarejestrowanych pojazdach mechanicznych będących współwłasnością wnioskodawców (samochód osobowy AUDI A6, rok prod. 1994). Postanowieniem z 25 listopada 2014 r. referendarz sądowy odmówił wnoszącym zażalenie przyznania prawa pomocy. Od powyższego postanowienia Z. P. i A. P. wnieśli sprzeciw. W treści sprzeciwu wnoszący zażalenie zwrócili uwagę na sytuację gospodarczą kraju. Odnosząc się do kwestionowanego postanowienia podkreślili, że zakup kosiarki nie jest znaczącym wydatkiem. Postanowieniem z 24 grudnia 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu orzeczenia Sąd pierwszej instancji stwierdził, między innymi, że, jak wynika z treści wniosku o przyznanie prawa pomocy, wnoszący zażalenie wspólnie prowadzą dwuosobowe gospodarstwo domowe, czerpiąc środki utrzymania ze świadczenia rentowego skarżącej (1038 zł), dochodów z działalności rolniczej (500 zł miesięcznie) oraz dzierżawy pawilonu handlowego-usługowego (1000 zł miesięcznie). Mając na uwadze wysokość uzyskiwanych przez wnioskodawców regularnych dochodów, jak również okoliczność, że posiadają na rachunku bankowym zgromadzone oszczędności, Sąd stwierdził, że wnoszący zażalenie nie wykazali, aby wysokość niezbędnych miesięcznych wydatków ponoszonych przez nich na bieżące opłaty i utrzymanie nie pozwalała wygospodarować środków w celu prowadzenia sprawy sądowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, że argumentacja zawarta we wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak również w sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego, nie może wpłynąć na treść podjętego rozstrzygnięcia. W ocenie Sądu pierwszej instancji, wnioskodawcy nie wykazali w sposób bezsporny, aby nie byli w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania sądowego. Z. P. i A. P. wnieśli zażalenie na postanowienie z 24 grudnia 2014 r. Wskazali, między innymi, że posiadanie majątku trwałego oraz osiąganie dochodów nie oznacza jeszcze zdolności do finansowania spraw sądowych. Środki potrzebne wnoszącym zażalenie do normalnego funkcjonowania są dużo większe niż uzyskiwane przez nich obecnie. Ponadto, odnieśli się do treści zaskarżonej decyzji i do ogólnego postępowania Państwa wobec jednostek. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym – gdy nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej. Dotyczy osób, które ze względu na okoliczności życiowe są pozbawione jakichkolwiek środków do życia lub środki te są tak bardzo ograniczone, że wystarczają najwyżej na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Oceniając sytuację materialną strony, należy brać pod uwagę nie tylko jej dochody, ale również możliwości ich uzyskania. Należy uwzględnić także wydatki tej osoby, związane z koniecznym utrzymaniem. O prawo pomocy skarżący wystąpili po otrzymaniu odpisu wyroku wraz z uzasadnieniem, wnosząc o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie adwokata. Wnoszącym zażalenie należało przyznać prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata. Jak wynika z informacji przedstawionych przez oboje wnoszących zażalenie: – ich łączne dochody wynoszą miesięcznie około 2500 zł brutto; – ich łączne oszczędności wynoszą około 3500 zł; – wnoszący zażalenie posiadają dom, udział w pawilonie handlowym oraz gospodarstwo rolne o powierzchni niecałych 8 ha; – własnością wnoszących zażalenie są co najmniej trzydziestopięcioletnie maszyny rolnicze i samochód osobowy z 1994 r. Nie ma powodu, aby kwestionować wiarygodność informacji podanych przez wnoszących zażalenie. Zostały one bowiem potwierdzone licznymi dokumentami i można z nich wywieść spójny obraz sytuacji majątkowej wnoszących zażalenie. Co więcej, wnoszący zażalenie przedstawili dokumenty, z których wynika wysokość wydatków na telefon, wodę, gaz, olej napędowy, podatek od nieruchomości, podatek rolny itd. W świetle sytuacji finansowej i majątkowej skarżących, a także stawek adwokackich obowiązujących na rynku, nie sposób przyjąć, że są oni w stanie ponieść koszty zastępstwa procesowego. Jednocześnie należy uznać, że skarżący nie wykazali, iż nie są w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Na tym etapie postępowania koszty będą obejmować przede wszystkim wpis od skargi kasacyjnej w kwocie 100 złotych. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, posiadane przez skarżących środki finansowe pozwalają na ich uiszczenie. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 w związku z art. 197 § 2 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzekł jak w punkcie pierwszym i drugim sentencji. O oddaleniu wniosku Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a.