I OZ 1470/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Izabella Kulig - Maciszewska po rozpoznaniu w dniu 12 listopada 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 15 września 2015 r., sygn. akt II SA/Rz 758/15 o odmowie ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi J. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z dnia [...] maja 2015 r. Nr SKO. [...] w przedmiocie zasiłku celowego postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 15 września 2015 r., sygn. akt II SA/Rz 758/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata. Sąd I instancji rozpoznając wniosek o ustanowienie adwokata uznał, że nie zasługuje on na uwzględnienie. Sąd wskazał, że skarżąca pomimo powoływania się na trudną sytuację finansową i materialną nie spełnia przesłanki warunkującej przyznanie prawa pomocy, gdyż wskazane przez nią okoliczności nie jawią się jako spójne i wiarygodne. Z wniosku PPF, złożonego w wyniku wezwania dodatkowego oświadczenia oraz akt administracyjnych sprawy wynika, że skarżąca jest osobą samotną, bezrobotną, nie posiadającą żadnego majątku, pozostającą w stałym leczeniu, utrzymującą się wyłącznie z zasiłku okresowego w wysokości 275 zł na zakup żywności (z kwoty tej finansuje także zakup środków czystości, higieny i odzieży) oraz przyznawanych doraźnie zasiłków celowych, m.in. na zakup leków - 174 zł i dofinansowanie opłat mieszkaniowych - 50 zł (decyzje z dnia 23 marca 2015 r.). W zakresie wyżywienia korzysta z posiłków w "kuchni dla ubogich". Ciąży na niej również zadłużenie z tytułu alimentów względem córki na kwotę ok. 20 tys. zł, zobowiązanie alimentacyjne na rzecz L. W. (byłego męża) w kwocie 200 zł oraz wymóg partycypacji w kosztach utrzymania jego mieszkania (250 zł miesięcznie). Zdaniem Sądu o ile informacje te same w sobie mogłyby potencjalnie uzasadniać uwzględnienie wniosku skarżącej, postrzegane przez pryzmat pozostałych okoliczności prowadzą do odmiennego uznania. Sąd stwierdził, że pojawiające się wątpliwości dotyczą zwłaszcza deklarowanego prowadzenia przez wnioskodawczynię 1-osobowego gospodarstwa domowego w sytuacji stałego zamieszkiwania z byłym mężem i finansowania przez niego całości kosztów związanych z utrzymaniem mieszkania (o pow. 40 m²), zwłaszcza że jak wskazała, umowa zobowiązująca ją do ponoszenia tych kosztów w kwocie 250 zł nie jest przez niego egzekwowana, tak samo jak płatność przysługujących mu od niej alimentów. Za uznaniem pozostawania przez skarżącą we wspólnym gospodarstwie domowym z byłym mężem, a tym samym ujawnienia jego majątku i dochodów, przemawia dodatkowo brak przedłożenia przez nią (mimo żądania zawartego w wezwaniu) dowodów potwierdzających wysokość wydatków związanych z utrzymaniem tego mieszkania, co także nie pozwoliło na potwierdzenie ich adekwatności do rzekomo obciążającej ją z tego tytułu płatności. Jednocześnie nieustosunkowanie się wnioskodawczyni do żądania wskazania średniej wysokości miesięcznych wydatków przeznaczanych na leczenie oraz zakup środków czystości, obuwia, odzieży itp. uniemożliwia stwierdzenie, że wystarczające do tego – biorąc pod uwagę nie budzącą wątpliwości potrzebę zakupu żywności – są środki pozyskiwane z pobieranych zasiłków. W kontekście opisanej sytuacji finansowej skarżącej nie bez znaczenia pozostaje także brak determinacji w podjęciu jakiejkolwiek (chociażby dorywczej) pracy zarobkowej wynikający z ponad 15-letniego okresu bezrobocia oraz to, że deklarując we wniosku PPF pozostawanie majątku dorobkowego jej i byłego męża w dyspozycji "osoby trzeciej", nie podejmuje żadnych działań w kierunku jego odzyskania, a więc wykazuje bierną postawę co do poprawy swojej sytuacji materialnej. Zaniechanie w tym zakresie, bez względu na rzekome przeszkody, nie może być interpretowane na jej korzyść i uzasadniać przyznania wnioskowanego prawa pomocy, mimo że jak wskazała, z takiego wsparcia wielokrotnie do tej pory korzystała w licznych inicjowanych przez siebie przed tutejszym Sądem sprawach. Prawo pomocy nie jest prawem bezwarunkowym i wiąże się z obowiązkiem należytego wykazania uzasadniających go okoliczności. Warunku tego skarżąca nie spełniła; udzielone przez nią informacje są w znacznej mierze sprzeczne, a podniesione argumenty jawią się jako przywołane na potrzeby uzyskania korzystnego rozstrzygnięcia. Skutkuje to odmową uwzględnienia złożonego wniosku. Odmienne uznanie naruszałoby ustawowe zasady przyznawania prawa pomocy, które nie jest instytucją służącą zabezpieczeniu lub poprawie stanu majątkowego i może być udzielane jedynie na podstawie okoliczności nie budzących wątpliwości co do ich zgodności ze stanem rzeczywistym. Sąd zwrócił także uwagę, że jedynym kryterium decydującym o przyznawaniu prawa pomocy jest sytuacja materialno – finansowa wnioskodawcy (należycie wykazana). Bez znaczenia pozostają zatem argumenty o rodzaju wydawanych przez Sąd orzeczeń w innych sprawach z jej skarg, braku znajomości prawa czy sygnalizujące ewentualny zamiar wniesienia środka zaskarżenia w przypadku "przegrania sprawy" (oddalenia skargi). Sąd z urzędu bierze pod uwagę wszelkie uchybienia w postępowaniu przed organami administracji (nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną) i w razie uzasadnionej potrzeby udziela stronom występującym w sprawie bez fachowego pełnomocnika niezbędnych pouczeń co do czynności procesowych i skutków ich zaniedbań (art. 134 § 1 i art. 6 P.p.s.a.). Zażalenie na powyższe postanowienie wniosła skarżąca. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Na mocy art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego bądź adwokata z urzędu jest odstępstwem od ogólnej reguły ponoszenia przez strony kosztów postępowania samodzielnie (art. 199 p.p.s.a.), a także zasady powszechnego i równego partycypowania w daninach publicznych, do których zalicza się wszelkie opłaty sądowe, wyrażonej w art. 84 Konstytucji RP. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa w sytuacji wystąpienia uzasadnionych powodów do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli i powinno mieć miejsce tylko w okolicznościach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe ze względu na wyjątkowo trudną sytuację materialną. W świetle powołanego wyżej przepisu to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie mu prawa pomocy. Jest on zatem zobligowany przedstawić w sposób czytelny swój stan finansowy prezentując w niebudzący wątpliwości sposób źródła swego utrzymania, jak również ponoszone przez siebie wydatki. Podkreślenia przy tym wymaga, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Sąd I instancji zasadnie uznał oświadczenie skarżącej zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy za niewystarczające do ustalenia jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Należy zgodzić się ze stanowiskiem Sądu, że w sprawie istnieją wątpliwości, które nie zostały wyjaśnione przez skarżącą. Wątpliwości te dotyczą przede wszystkim prowadzenia przez skarżącą jednoosobowego gospodarstwa domowego, w sytuacji wspólnego zamieszkiwania z byłym mężem i brakiem egzekwowania przez niego od skarżącej kosztów związanych z utrzymaniem mieszkania czy przysługujących mu od skarżącej alimentów. Podkreślenia wymaga, że skarżąca nie wykonała wezwania Sądu zobowiązującego do przedłożenia dowodów potwierdzających wysokość wydatków z utrzymaniem mieszkania, co jak słusznie stwierdził Sąd I instancji, przemawia za uznaniem, iż skarżąca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z byłym mężem. Nadto skarżąca nie wykonała wezwania Sądu do przedstawienia średnich miesięcznych wydatków na zakup odzieży, leków czy środków czystości. W takiej sytuacji, uznać trzeba, że skarżąca mimo wezwania do uzupełnienia złożonego wniosku poprzez przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów dotyczących jej sytuacji materialnej oraz sytuacji materialnej osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym, nie odpowiedziała na nie w sposób należyty, przedstawiając jedynie wybiórcze dane, niepozwalające na dokonanie rzetelnej oceny jej sytuacji majątkowej. A zatem, skarżąca nie dopełniła obowiązku, o którym mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., czym naraziła się na negatywne skutki w postaci odmowy przyznania prawa pomocy. Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 p.p.s.a. oddalił zażalenie.