I OZ 1642/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Banasiewicz po rozpoznaniu w dniu 11 grudnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 października 2015 r., sygn. akt I SA/Wa 1979/14 odmawiające M. S. przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata oraz umarzające postępowanie w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] marca 2014 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej postanawia: oddalić zażalenie. M. S. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 26 marca 2014 r., nr KOC/1767/Op/14, wydaną w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej. Wnioskiem z dnia 27 lipca 2015 r., złożonym na urzędowym formularzu PPF, M. S. wystąpił o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Wskazał, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo, jest bezrobotny, nie osiąga dochodu i nie przysługuje mu renta, emerytura ani jakikolwiek zasiłek. Posiada mieszkanie o powierzchni 32 m2, nie ma oszczędności. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie postanowieniem z dnia 9 października 2015 r., sygn. akt I SA/Wa 1979/14, odmówił przyznania prawa pomocy. M. S. złożył sprzeciw od powyższego postanowienia, wskazując, że pozostaje bez środków do życia oraz zakwestionował posiadanie przez niego uprawnień do pobierania renty z ZUS-u. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 9 października 2015 r., sygn. akt I SA/Wa 1979/14, na podstawie art. 249a i art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej "p.p.s.a."), odmówił M. S. przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata oraz umorzył postępowanie w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Sąd wskazał, że ze względu na ustawowe zwolnienie wnioskodawcy, na podstawie art. 239 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a., od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych zbędne stało się rozpoznawanie wniosku wnioskodawcy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Z tego względu, Sąd umorzył postępowanie sądowe wszczęte wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych wskazując, że wniosek Sąd rozpozna w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata. W zakresie wniosku o ustanowienie adwokata Sąd I instancji stwierdził, że wnioskodawca nie wykazał, aby nie był w stanie ponieść kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika bez uszczerbku dla koniecznych kosztów jego utrzymania. Sąd podkreślił, że chociaż skarżący nie osiąga dochodu, to jest Sądowi znane z urzędu, że skarżącemu została przyznana renta z tytułu niezdolności do pracy. Uważa jednak, że została mu ona narzucona wbrew prawu i z tego powodu jej nie pobiera nie chcąc narazić się na odpowiedzialność karną. Ponadto Sąd zauważył, że z nadesłanego do sprawy o sygn. akt I SA/Wa 1115/12 pisma Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 21 maja 2015 r. wynika, iż przedmiotowe świadczenie zostało zawieszone z powodu niemożności jego doręczenia z przyczyn niezależnych od organu (art. 134 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych), bowiem M. S. odmawia przyjęcia renty. Kwota zgromadzonego świadczenia, które może odebrać skarżący, jeśli wystąpiłby o wznowienie wypłaty renty w maju 2015 r., tj. za okres od maja 2012 r. do kwietnia 2015 r., wynosi 29.778,63 zł. W tej sytuacji Sąd uznał, że skarżący jest osobą, która posiada środki do życia i może zabezpieczyć kwotę niezbędną do ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. M. S. może uzyskać środki pieniężne dokonując odbioru kwoty zgromadzonej z tytułu wskazanej, niepobieranej renty za okres ostatnich 3 lat. Prawo pomocy adresowane jest bowiem do osób, które znalazły się w trudnej sytuacji życiowej z przyczyn od nich niezależnych. Na powyższe postanowienie skarżący wniósł zażalenie wskazując, że wydał je sędzia, który powinien podlegać wyłączeniu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Jak podniósł Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, skarżący – zgodnie z art. 239 pkt 1 lit a) p.p.s.a. – z mocy ustawy jest zwolniony od ponoszenia kosztów sądowych w sprawie, zasadnie zatem Sąd I instancji umorzył postępowanie w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Zgodnie z art. 170 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe. Moc wiążąca w odniesieniu do sądów oznacza, że muszą one przyjmować, iż dana kwestia kształtuje się tak, jak stwierdzono w prawomocnym orzeczeniu (B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Zakamycze 2006, s. 365). Stosownie zaś do art. 165 p.p.s.a. postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy" należy rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych, jak i w obowiązującym prawie. Muszą to być jednak takie zmiany, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia. W przypadku postanowienia odmawiającego przyznania prawa pomocy będzie to w szczególności pogorszenie sytuacji finansowej wnioskodawcy. Zauważyć należy, że niniejszy wniosek jest kolejnym wnioskiem skarżącego w tym przedmiocie. Poprzedni wniosek został uznany za niezasadny – prawomocnym postanowieniem z dnia 4 lutego 2015 r. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie skarżącego na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 października 2014 r. odmawiające przyznania skarżącemu prawa pomocy. Wobec tego rozpoznawany wniosek potraktowany został jako wniosek złożony w trybie art. 165 p.p.s.a. Aby zatem przedmiotowy wniosek mógł zostać uwzględniony musiałyby być w nim wskazane nowe okoliczności faktyczne stanowiące podstawę do ponownego rozpoznania sprawy i przyznania prawa pomocy. Skarżący nie wykazał, że jego sytuacja majątkowa uległa pogorszeniu, nadal bowiem przysługuje mu renta z tytułu niezdolności do pracy, której z własnego wyboru nie pobiera. Oznacza to, że skarżący z własnej woli znajduje się w trudnej sytuacji materialnej. Jego przypadku nie można w żadnym razie utożsamiać z sytuacją majątkową osób, które mimo podejmowanych starań nie są w stanie zgromadzić odpowiednich środków finansowych na poniesienie kosztów udziału w postępowaniu sądowym. Nie zasługuje także na uwzględnienie argument zażalenia, że zaskarżone postanowienie wydał sędzia, który powinien być wyłączony od orzekania. Jak wynika z akt sprawy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie prawomocnym postanowieniem z dnia 10 lipca 2015 r. oddalił wniosek skarżącego o wyłączenie sędziego Przemysława Żmicha od udziału w sprawie ze skargi M. S. na wskazaną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 26 marca 2014 r., nr KOC/1767/Op/14. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.