I OZ 170/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Maciej Dybowski po rozpoznaniu w dniu 3 marca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Z. Ś. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 23 grudnia 2014 r. sygn. akt III SA/Kr 519/13 o odmowie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi Z. Ś. na pismo Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] 2011 r. nr [...] w przedmiocie przekazania wniosku zgodnie z właściwością postanawia oddalić zażalenie Postanowieniem z 23 grudnia 2014 r. sygn. akt III SA/Kr 519/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie odmówił Z. Ś. zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi Z. Ś. na pismo Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] 2011 r. nr [...] w przedmiocie przekazania wniosku zgodnie z właściwością W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że we wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący podał jedynie, że jest osobą bezrobotną, na jego majątek składa się mieszkanie o powierzchni 41 m2, a jego rodzina utrzymuje się z pomocy MOPS w [...] czym ich dochód wynosi "20 groszy na dzień na osobę". Uznając powyższe informacje za niewystarczające, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wezwał skarżącego pismem z 3 grudnia 2014 r. do udokumentowania miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem jego rodziny przez: nadesłanie kserokopii rachunków i faktur za media za ostatni okres rozliczeniowy; przedłożenie zaświadczenia z właściwego urzędu pracy o nadaniu skarżącemu statusu osoby bezrobotnej; przedłożenie kserokopii decyzji MOPS o przyznaniu zasiłków dla skarżącego lub członków jego rodziny; podanie, czy skarżący lub jego żona uzyskują dochód z prac dorywczych lub zleconych, a jeśli tak to w jakiej wysokości – w terminie 7 dni pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi skarżący nadesłał jedynie pismo z 10 grudnia 2014 r., w którym podał, że nie dysponuje rachunkami za media, gdyż ich nie płaci; nie jest zarejestrowany w Urzędzie Pracy i nie ma dochodów. Do pisma Z. Ś. dołączył kserokopie decyzji Prezydenta Miasta [...] z [...] 2014 r. nr: [...] o odmowie przyznania skarżącemu zasiłku stałego; [...] o odmowie przyznania skarżącemu zasiłku okresowego; [...] o odmowie przyznania skarżącemu zasiłku celowego. W ocenie Sądu I instancji, nie są wiarygodne twierdzenia skarżącego, że nie uzyskuje żadnego dochodu. Pojawia się bowiem pytanie z czego utrzymuje się pięcioosobowa rodzina skarżącego. Nie mając dochodu rodzina skarżącego nie jest w stanie kupić żywności, ubrań, lekarstw, czy środków czystości. Względy doświadczenia życiowego nie pozwalają przyjąć, że rodzina skarżącego jest w stanie egzystować bez jakichkolwiek środków finansowych. Biorąc to pod uwagę oraz uwzględniając powyżej wskazane okoliczności faktyczne niniejszej sprawy, wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów i ustanowienie adwokata nie mógł zostać uwzględniony, bowiem skarżący nie złożył wiarygodnych wyjaśnień odnoszących się do jego sytuacji materialnej i nie udokumentował podnoszonych we wniosku okoliczności (k. 9-10, 77-78, 125-126, 133-139, 142-146 akt III SA/Kr 519/13). Zażalenie na powyższe orzeczenie wywiódł Z. Ś. wskazując, że "złożyłem w pozwie wniosek o zwolnienie od kosztów sadowych. Do wniosku został[y] załączone oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i źródłach utrzymania, a także paragony, rachunki dokumentujące ponoszone przeze mnie wydatki utrzymania siebie i rodziny. Sąd odmówił zwolnienia, stwierdzając, iż pomimo braku możliwości poniesienia opłaty, powinnam przygotować się do tego wydatku w przyszłości. Postanowienie jest wadliwe. Rzeczą sądu jest oceniać aktualną sytuację majątkową wnioskującego, a nie sytuację potencjalną." W zażaleniu wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych (k. 151 akt III SA/Kr 519/13). Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej ppsa), prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Prawo pomocy jako instytucja procesowa postępowania przed sądami administracyjnymi ma umożliwić dochodzenie swoich praw przed sądem osobom, które nie osiągają żadnych dochodów, lub też osobom o bardzo niskich dochodach, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie ponosić kosztów związanych z postępowaniem przed sądami administracyjnymi. Z art. 246 § 1 ppsa bezpośrednio wynika, że ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 ppsa). Z powyższego wynika zatem obowiązek współpracy wnioskodawcy z sądem w omawianym zakresie. Z. Ś., z uwagi na niewskazanie we wniosku danych o osiąganych dochodach i ponoszonych wydatkach, pismem z 3 grudnia 2014 r. wezwany został do uzupełnienia wniosku i przedłożenia dodatkowych dokumentów, które były niezbędne do oceny jego sytuacji majątkowej. W odpowiedzi skarżący przesłał pismo z 10 grudnia 2014 r., w którym podał, że nie dysponuje rachunkami za media, gdyż ich nie płaci; nie jest zarejestrowany w Urzędzie Pracy i nie ma dochodów (k. 133-134-139 akt III SA/Kr 519/13). Dołączył wyłącznie kserokopie decyzji Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] 2014 r. nr: [...] o odmowie przyznania skarżącemu zasiłku stałego; [...] o odmowie przyznania skarżącemu zasiłku okresowego; [...] o odmowie przyznania skarżącemu zasiłku celowego (dalej decyzje Prezydenta Miasta [...] z [...] 2014 r.). Z odpisów tych decyzji wynika, że organ pomocy społecznej na podstawie art. 11 ust. 2 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r., poz. 182 ze zm.) odmówił przyznania skarżącemu wnioskowanych świadczeń, bowiem mimo prób przeprowadzenia ze skarżącym wywiadu środowiskowego, po raz kolejny uniemożliwił on przeprowadzenia wywiadu środowiskowego; nie stawił się też na spotkanie w siedzibie organu (k. 137-139 akt III SA/Kr 519/13). Sąd I instancji słusznie stwierdził, że wyjaśnienia skarżącego nie są wiarygodne. Wbrew twierdzeniom zawartym w zażaleniu, skarżący ani we wniosku, ani na wezwanie Sądu I instancji nie złożył dokumentów, które były niezbędne dla oceny jego sytuacji finansowej – w szczególności nie złożył żadnych paragonów, rachunków dokumentujących ponoszone przezeń wydatki [dla] utrzymania siebie i rodziny, złożonej z wnioskodawcy, żony i trzech córek w wieku – odpowiednio – 23, 18 i 14 lat (k. 8-10, 40-41, 125-126 akt III SA/Kr 519/13). W przedmiotowej sprawie należy podzielić stanowisko Sądu I instancji, że z podanych przez skarżącego informacji dotyczących jego sytuacji materialnej, nie można było stwierdzić, że nie posiada on środków na pokrycie kosztów postępowania. Trudno zaakceptować, jako wiarygodne, twierdzenie skarżącego, że jego pięcioosobowa rodzina jest w stanie funkcjonować bez żadnych dochodów. Nie można tego stanowiska zweryfikować w świetle ustaleń organu pomocy społecznej, skoro skarżący wbrew obowiązkowi wynikającemu z ustawy, nie współpracuje z pracownikami socjalnymi (decyzje Prezydenta Miasta [...] z [...] 2014 r.). Niezarejestrowanie się w Urzędzie Pracy i niepodjęcie pracy wskazuje na brak woli uzyskiwania dochodów – rezygnacja z możliwości uzyskiwania dochodów także przeciwiło się przyznaniu prawa pomocy w zakresie całkowitym. Z tych względów Sąd I instancji prawidłowo uznał, że wniosek Z. Ś. nie mógł być uwzględniony, gdyż wnioskodawca nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zaskarżone postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie o odmowie przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie prawa zatem nie narusza (art. 246 § 1 pkt 1, art. 252 § 1 i 2, art. 255 ppsa). Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na postawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 ppsa, orzekł jak w postanowieniu.