I OZ 1765/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Maciej Dybowski po rozpoznaniu w dniu 8 stycznia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia H. M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 21 października 2015 r. sygn. akt II SA/Bd 704/15 o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi H. M. na decyzję Wojewody Kujawsko-Pomorskiego z dnia [...] maja 2015 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania postanawia oddalić zażalenie Postanowieniem z dnia 21 października 2015 r. sygn. akt II SA/Bd 704/15 (dalej postanowienie z 21 października 2015 r.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy odmówił przyznania H. M. prawa pomocy w sprawie ze skargi H.M. (dalej skarżący) na decyzję Wojewody Kujawsko-Pomorskiego (dalej Wojewoda) z dnia [...] maja 2015 r., nr [...] (dalej decyzja z 26 maja 2015 r.) w przedmiocie umorzenia postępowania (k. 3-4, 6-7, 20-21, 24, 25 akt sądowych). W uzasadnieniu Sąd stwierdził, że skarżący, w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi, wniósł o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata (k. 2, 9, 10, 12 akt sądowych). Z treści formularza wynika, że skarżący gospodarstwo domowe prowadzi z żoną. Łączny miesięczny dochód gospodarstwa domowego wynosi 2.886,62 zł z tytułu świadczeń emerytalno-rentowych. Wnioskodawca posiada 1/2 udziału w domu o powierzchni 80 m2, jest współwłaścicielem nieruchomości rolnej o powierzchni 0,64 ha oraz lasu o powierzchni 4,49 ha. Oświadczył, że ma oszczędności w kwocie 20.000,00 zł. Wskazał na swoją trudną sytuację zdrowotną. Postanowieniem z dnia 21 sierpnia 2015 r. [II SA/Bd 704/15] (dalej postanowienie z 21 sierpnia 2015 r. II SA/Bd 704/15) referendarz sądowy WSA w Bydgoszczy odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżący wniósł sprzeciw od ww. postanowienia, wskazując, że bezzasadnie odmówiono mu przyznania prawa pomocy wskazując na trudną sytuację materialną i zdrowotną (k. 20-21, 24, 25, 26-29 akt sądowych). Zarządzeniem z dnia 22 września 2015 r. wezwano skarżącego do wykazania na podstawie stosownych dokumentów, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, w tym do przedłożenia w terminie 10 dni: 1/ aktualnych dokumentów wykazujących wysokość uzyskiwanych przez skarżącego i osoby pozostające we wspólnym gospodarstwie domowym dochodów z tytułu: umowy o pracę, diet, stypendiów, renty, emerytury, najmu, dzierżawy, prac dorywczych lub sezonowych, działalności gospodarczej, rolniczej, stażu itp.; 2/ oświadczenia o łącznej wysokości przeciętnych comiesięcznych wydatków związanych wyłącznie z koniecznym utrzymaniem skarżącego i rodziny oraz ponoszonych i udokumentowanych opłat związanych z domem takich jak: czynsz, energia elektryczna, gaz, opał itp.; 3/ kopii rachunków potwierdzających, że skarżący lub osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym ponoszą koszty zakupu niezbędnych dla ochrony życia leków; 4/ wskazania i udokumentowania wysokości rat spłacanych kredytów; 6/ wyciągów i wykazów z posiadanych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z okresu ostatnich trzech miesięcy; 7/ potwierdzone przez właściwy US pełne kopie zeznań podatkowych skarżącego i jego żony za ostatnie dwa lata; 8/ oświadczenia czy skarżący lub osoby pozostające we wspólnym gospodarstwie domowym są posiadaczami pojazdów mechanicznych, jeżeli tak to należy wskazać rok produkcji, markę, wartość pojazdu a także przeciętną miesięczną wysokość wydatków związanych z użytkowaniem pojazdu (k. 33, 34, 35 akt sądowych). W odpowiedzi skarżący podał, że nie ma ani pojazdu, ani zaciągniętych kredytów. Utrzymuje się wraz z żoną ze świadczeń emerytalno-rentowych. Wykazał, że ponosi koszty związane z utrzymaniem domu takich jak prąd, opłata za wodę, prąd, wywóz śmieci, telefon. Dołączył wyciągi z konta, na którym ma zgromadzone oszczędności w kwocie powyżej 2.000 zł. Nadto przedstawił wyciągi z banku o posiadanych lokatach na łączną kwotę 25.000 zł. WSA wskazując, że instytucja "prawa pomocy" stanowi odstępstwo od zasady, że to strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, stwierdził, że przyznanie prawa pomocy może mieć miejsce w przypadkach wyjątkowych, kiedy to spełnione zostaną przesłanki określone w art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej ppsa). Sąd wskazał, że skarżący wnosi o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, gdy na obecnym etapie postępowania sądowoadministracyjnego jedynym wymagalnym kosztem skarżącego jest wpis sądowy od skargi w wysokości 200 zł. Skarżący jest także obowiązany do uiszczenia wpisu sądowego w innej sprawie przed WSA w Bydgoszczy w kwocie 200 zł. Dokonując analizy złożonego przez skarżącego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach oraz przedłożonych dokumentów, Sąd uznał, że wniosek o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie. Jakkolwiek zadeklarowany przez skarżącego dochód miesięczny w gospodarstwie domowym, wynoszący ok. 2.422,00 zł, nie jest znaczny, to jednak skarżący jest posiadaczem ½ udziału w domu o powierzchni 80 m2, nieruchomości rolnej we wspólności majątkowej 0,6458 ha i lasu 4,49 ha również we wspólności majątkowej. Ma zgromadzone oszczędności w kwocie 25.000 zł: jedna lokata w wysokości 5.000 zł (z terminem zakończenia 15 listopada 2015 r.); druga w wysokości 20.000 zł (z terminem zakończenia 17 listopada 2015 r.). Skarżący przedstawił wykaz zakupu leków od 1 stycznia do 13 października 2015 r. w wysokości 480 zł (tj. ok. 54 zł miesięcznie), rachunki za energię elektryczną w okresie styczeń-lipiec 2015 r. (średnio około 250 zł miesięcznie), dowody uiszczenia comiesięcznej opłaty za wywóz śmieci (34 zł miesięcznie), dowody uiszczania opłaty na rzecz N. S.A. (45,23 - 76,12 zł miesięcznie), telewizji [...]+ (74,90 - 89,80 zł miesięcznie), dostawy wody (ok. 150 zł miesięcznie) - tj. dowody na wydatkowanie średnio miesięcznie około 655 zł. Skarżący poza ww. wydatkami nie wskazuje konkretnej wysokości comiesięcznych wydatków. Oznacza to, iż po uiszczeniu ww. opłat skarżącemu i jego żonie pozostaje miesięcznie ok. 1760 zł, które muszą przeznaczyć na wyżywienie, środki higieniczne, ubrania itp. wydatki. Skarżący nie określił wysokości swoich i małżonki comiesięcznych potrzeb, tym niemniej nie można uznać, że skarżący nie jest w stanie ich zaspokoić z bieżących dochodów, skoro udało mu się zgromadzić oszczędności w kwocie 25.000 zł (w dwu odrębnych lokatach), których, mimo trudnej sytuacji, nie narusza. W powyższej sytuacji zdaniem Sądu nie można uznać, że skarżący nie może ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Na tą ocenę dodatkowo ma wpływ okoliczność, że jak wynika z przedstawionych przez skarżącego dokumentów w momencie upływu lokaty 5.000 zł (15 listopada 2015 r.) uzyska on tytułem odsetek kwotę 107,19 zł, a w momencie upływu lokaty 20.000 zł (17 listopada 2015 r.) uzyska tytułem odsetek kwotę 397,53 zł - tj. łącznie kwotę przewyższającą należne na obecnych etapie koszty postępowania, które w rozpatrywanej sprawie oraz w sprawie o sygn. II SA/Bd 703/15 wynoszą łącznie 400 zł. W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 260 ppsa odmówił przyznania prawa pomocy (k. 38-40 akt sądowych). Zażalenie na to postanowienie wywiódł H. M.. W zażaleniu na to postanowienie jak i podnoszonych w piśmie uzupełniającym skarżący w dalszym ciągu wnosi o przyznanie prawa pomocy, zwraca uwagę, że nie wymieniono kwoty, którą wydano na olej opałowy, a są to tysiące złotych; skarżący zwraca się o wyliczenie ile rocznie traci z majątku, którego nie chce zwrócić Starosta T. (k. 44, 47-48 akt sądowych). Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Prawidłowo Sąd I instancji zastosował zasady przyznawania prawa pomocy, uznając, że w sytuacji skarżącego nie występują przesłanki do jej przyznania. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ppsa osoba fizyczna może domagać się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zasadnie w oparciu o przepisy ppsa uznał, że strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania, a wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku musi uprawdopodobnić - w sposób bardzo rzetelny - okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku. Skoro zatem obowiązek wykazania przesłanek, o których mowa w art. 246 ppsa, obciąża wnioskodawcę. Winien on złożyć pełne, jasne, a przede wszystkim wiarygodne oświadczenie o swojej sytuacji rodzinnej i majątkowej. Oznacza to, że na osobę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy został przerzucony ciężar przedstawienia swojej sytuacji materialnej w taki sposób, by przekonać o zasadności złożonego wniosku. Instrumentem służącym wyjaśnieniu stanu majątkowego jest uzyskanie dodatkowego oświadczenia strony lub dokumentów źródłowych w trybie art. 255 ppsa. Konsekwencją uchylenia się od tego obowiązku lub udzielenia niekompletnych informacji może być odmowa przyznania prawa pomocy. W przedmiotowej sprawie odmowa przyznania prawa pomocy przez Sąd I instancji została poprzedzona szczegółową analizą sytuacji materialnej jak i rodzinnej, przedstawionej przez skarżącego. W zaskarżonym rozstrzygnięciu Sąd odniósł się do wszystkich wskazanych przez skarżącego okoliczności, nie dopatrując się istnienia przesłanek, które by uzasadniały przyznanie prawa pomocy skarżącemu. Żaden z argumentów podniesionych w zażaleniu i piśmie uzupełniającym, nie przemawiał za odmienną oceną, niż zaprezentowana w zaskarżonym postanowieniu. Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że ocenę tę, w świetle regulacji prawnych zawartych w ppsa jak i poglądów utrwalonych w orzecznictwie, należy uznać za w pełni uzasadnioną. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 ppsa, orzekł jak w sentencji postanowienia.