I OZ 179/22

Dnia 26 maja 2022 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Monika Nowicka po rozpoznaniu w dniu 26 maja 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A.B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 3 marca 2022 r., sygn. akt I SA/Wa 221/22 o odmowie wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji w sprawie ze skargi A. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 24 listopada 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego postanawia oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 3 marca 2022 r., po rozpoznaniu wniosku A. B., odmówił wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji w sprawie ze skargi A. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 24 listopada 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego. W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie (dalej jako "Kolegium") decyzją z 24 listopada 2021 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta [...] z 29 czerwca 2021 r. nr [...] (błędnie oznaczoną w decyzji odwoławczej jako noszącą datę 30 czerwca 2021 r.), którą na skutek wznowienia postępowania, uchylono ostateczną decyzję z 21 października 2020 r. nr [...] przyznającą A.B. bezzwrotny zasiłek celowy w wysokości 655 zł w październiku 2020 r. z przeznaczeniem na: opłacenie czynszu (200 zł); zakup środków czystości (100 zł); zakup odzieży (300 zł) i zakup biletu miesięcznego ZTM (50 zł) i odmówiono przyznania skarżącej zasiłku celowego w wysokości 655 zł na ww. cele. Skarżąca w dniu 2 stycznia 2022 r. wniosła, za pośrednictwem organu, do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na powyższą decyzję, zawierając w niej wniosek o wstrzymanie jej wykonania (braki formalne wniosku uzupełniono w dniu 25 lutego 2022 r.). W uzasadnieniu wniosku wskazała, że wykonanie ww. decyzji godzi w interes jej rodziny, gdyż organ pomocy społecznej w dniach 2 i 14 grudnia 2021 r. wszczął postępowania w sprawie zwrotu pobranych świadczeń, mimo że toczą się jeszcze postępowania sądowe kwestionujące decyzje wydane przez Kolegium, takie jak decyzja zaskarżona w niniejszej sprawie. Rzeczywistym celem wznowionych postępowań jest wydanie decyzji o zwrocie świadczeń i wstrzymanie wypłaty bieżącej pomocy finansowej. Rodzina obecnie pobiera natomiast świadczenia z pomocy społecznej w postaci zasiłku okresowego i stałego i to z tych świadczeń organ będzie żądał zwrotu świadczeń naliczonych w wyniku utrzymanych przez Kolegium decyzji. Skarżąca zauważyła, że uchylenie decyzji przyznających jej świadczenie z pomocy społecznej, godzi w byt jej rodziny: niepełnosprawnej wnioskodawczyni i niepełnosprawnego małoletniego dziecka. Zdaniem skarżącej, w tej sytuacji istnieje prawdopodobieństwo zmiany bądź uchylenia decyzji wydanych przez Kolegium w wyniku postępowania sądowego, a ich wykonanie przed upływem końca postępowania sądowego naraża rodzinę na uszczerbek, gdyż świadczenia te będą egzekwowane w trybie egzekucji administracyjnej, a rodzina już teraz jest niewydolna finansowo. Rozpoznając wskazany wniosek w ramach przesłanek określonych w art. 61 § 3 p.p.s.a., Sąd I instancji uznał, że nie zasługuje on na uwzględnienie. Zdaniem bowiem Sądu, wykonanie zaskarżonej decyzji nie wywoła skutków, o których mowa w ww. przepisie. Organ, który uchylił decyzję o przyznaniu zasiłku celowego, nie może na tej podstawie żądać zwrotu kwoty wypłaconego zasiłku, czy też jej egzekwować. Uprzednio zobowiązany jest bowiem do wydania rozstrzygnięcia, że wypłacona kwota była świadczeniem nienależnie pobranym, a w konsekwencji orzec o obowiązku jej zwrotu. Dopiero zatem skutkiem bezpośrednim tej ostatniej decyzji będzie konieczność zapłaty nienależnie pobranego zasiłku. W tych okolicznościach Sąd uznał, że strona nie uprawdopodobniła, iż wykonanie zaskarżonej decyzji wywoła skutek w postaci pozbawienia skarżącej środków do życia. Skarżąca nie uprawdopodobniła również, że bezpośrednia szkoda powstała na skutek wykonania zaskarżonego aktu, nie będzie mogła zostać naprawiona. Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła A.B., wnosząc o jego zmianę. W uzasadnieniu zażalenia skarżąca podnosiła, że organ pomocy społecznej wszczął w dniu 2 i 14 grudnia 2021 r. postępowanie w sprawie zwrotu pobranego świadczenia, mimo, iż toczy się postępowanie sądowe z uwagi na zaskarżenie przez nią decyzji Kolegium z 24 listopada 2021 r., co jest działaniem przedwczesnym. Wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji jest więc zasadne, tym bardziej, że została poinformowana przez Ośrodek Pomocy Społecznej [...], iż (cyt.): "wykona decyzje, tj. będzie żądał zwrotu świadczeń na skutek wznowienia postępowań w przypadku niewstrzymania przez Sąd wykonania zaskarżonych decyzji." Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie podlega oddaleniu. W myśl art. 61 § 3 p.p.s.a. (t.j.: Dz.U. z 2022 r., poz. 329), po przekazaniu sądowi skargi sąd może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania w całości lub w części aktu lub czynności, o których mowa w § 1, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Z cytowanego przepisu wynika, iż warunkiem wstrzymania wykonania zaskarżonego aktu lub czynności jest wykazanie we wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji, że zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków w wyniku jej wykonania. Możliwość wstrzymania wykonania zaskarżonego orzeczenia na podstawie art. 61 § 3 p.p.s.a. nie oznacza jednak, że sąd jest zobligowany w każdym przypadku – niezależnie od okoliczności sprawy – uwzględnić wniosek strony skarżącej. Wniesienie skargi nie pociąga za sobą automatycznego skutku suspensywności i wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu zależy od oceny sądu, czy istnieją przesłanki uzasadniające takie rozstrzygnięcie (por. T.Woś [w:] T.Woś, H.Knysiak-Molczyk, M.Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Warszawa 2008, s. 335 i n.). Wykazanie zaistnienia przynajmniej jednej ze wskazanych w art. 61 § 3 p.p.s.a. przesłanek spoczywa na wnioskodawcy. Oznacza to występującą po jego stronie konieczność przywołania konkretnych okoliczności wskazujących na to, że wykonanie decyzji spowoduje w stosunku do strony niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków i przytoczenia okoliczności uzasadniających to żądanie wraz z informacjami, które mogą to żądanie uprawdopodobnić. Przy czym pojęcie wyrządzenia znacznej szkody należy rozumieć w taki sposób, że chodzi o taką szkodę (majątkową, a także niemajątkową), która nie będzie mogła być wynagrodzona przez późniejszy zwrot spełnionego świadczenia lub jego wyegzekwowanie ani też nie będzie możliwe przywrócenie rzeczy do stanu pierwotnego. Trudne do odwrócenia skutki to z kolei takie prawne lub faktyczne skutki, które – raz zaistniałe – powodują istotną lub trwałą zmianę rzeczywistości, przy czym powrót do stanu poprzedniego może nastąpić tylko po dłuższym czasie lub przy stosunkowo dużym nakładzie sił i środków. Odnosząc powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy, podzielić należy stanowisko Sądu I instancji, że przedmiotowy wniosek o wstrzymanie wykonania decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 24 listopada 2021 r. nie zasługiwał na uwzględnienie. Decyzją tą bowiem organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję Prezydenta [...] z 29 czerwca 2021 r., którą - w wyniku wznowienia postępowania - uchylono ostateczną decyzję z 21 października 2020 r. przyznającą A. B. pomoc w formie zasiłku celowego w miesiącu październiku 2020 r. w wysokości 655 zł i odmówiono przyznania skarżącej zasiłku celowego w wysokości 655 zł. Bezpośrednim zatem skutkiem wydania zaskarżonej decyzji jest wyeliminowanie z obrotu prawnego wcześniejszej decyzji o przyznaniu zasiłku celowego i odmowa przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia. Decyzja ta sama w sobie nie rodzi natomiast po stronie skarżącej obowiązku zwrotu pobranego zasiłku. Przyjdzie jedynie powtórzyć za Sądem I instancji, iż taki obowiązek powstanie dopiero z chwilą ewentualnego wydania przez organ I instancji decyzji w przedmiocie ustalenia i zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. Nie można zatem zgodzić się ze skarżącą, że skutkiem wykonania zaskarżonej decyzji - wobec konieczność zwrotu pobranego zasiłku celowego - będzie pozbawienie jej środków do życia. Jak bowiem wyżej wskazano, zaskarżona decyzja Kolegium, jako decyzja odmowna, nie pociąga za sobą bezpośredniego następstwa w postaci zwrotu świadczenia. Wpływu na powyższą ocenę nie mogą mieć również argumenty przedstawione w zażaleniu. Okoliczność wszczęcia postępowania w sprawie zwrotu nienależnie pobranego zasiłku celowego nie ma bowiem wpływu na ocenę przesłanek wskazanych w art. 61 § 3 p.p.s.a. Jest to postępowanie odrębne od postępowania będącego przedmiotem niniejszej sprawy, natomiast ostateczna decyzja wydana w tym postępowaniu może być również przedmiotem skargi do sądu administracyjnego, jak też może być objęta wnioskiem o wstrzymanie wykonania. W tej sytuacji, wobec braku zaistnienia przesłanek do wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji, należało uznać, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., postanowił, jak w sentencji.