I OZ 1855/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jolanta Rajewska po rozpoznaniu w dniu 29 stycznia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia P. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 listopada 2015 r. sygn. akt I SAB/Wa 765/14 o umorzeniu postępowania w zakresie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych i odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata lub radcy prawnego w sprawie ze skargi P. S. na bezczynność Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] w przedmiocie zasiłku celowego postanawia: oddalić zażalenie P. S. w dniu 9 lutego 2015 r. nadesłał do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. W złożonym wniosku o przyznanie prawa pomocy oświadczył, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Źródłem jego utrzymania jest dochód uzyskiwany z tytułu umowy o pracę w wysokości 1 720,00 zł brutto (ok.1 280,00 zł netto) miesięcznie. Wynagrodzenie to jest jednak zajęte przez komornika sądowego. P. S. dodał ponadto, że wynajmuje pokój bez formalnej umowy najmu i z tego tytułu ponosi opłatę w kwocie 600 zł. Ponosi również stałe miesięczne wydatki na zakup biletu miesięcznego (112 zł), opłaty za telefon komórkowy (ok. 40 zł), za internet bezprzewodowy (ok. 50 zł). Na zakup żywności i środków czystości przeznacza ok. 450 zł. Nie posiada żadnego majątku, zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. W ocenie wnioskodawcy samodzielnie nie jest on w stanie skutecznie bronić swoich praw przed sądem, a brak środków finansowych nie pozwala mu na pokrycie kosztów ustanowienia pełnomocnika. Postanowieniem z dnia 24 marca 2015 r. referendarz sądowy odmówił P. S. przyznania prawa pomocy z uwagi na niewykonanie zarządzenia z dnia 23 lutego 2015 r. oraz nieuzupełnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Od tego postanowienia P. S. wniósł sprzeciw w ustawowym terminie 7 dni. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie pismem z dnia 7 października 2015 r. ponownie wezwał P. S. do przedstawienia dokumentów, które pozwoliłyby na ocenę jego aktualnego stanu majątkowego, tj. dokumentu potwierdzającego wysokość uzyskiwanego dochodu z tytułu umowy o pracę, odpisu zeznania podatkowego za rok 2014, ewentualnie zaświadczenia z właściwego urzędu skarbowego o wysokości dochodów osiągniętych w 2014 r. oraz wyciągów lub wykazów z posiadanych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z okresu ostatnich trzech miesięcy. Sąd wskazał przy tym, że niewykonanie powyższego wezwania w zakreślonym terminie, skutkować będzie odmową przyznania prawa pomocy. Wezwanie to P. S. otrzymał w dniu 14 października 2015 r., ale w wyznaczonym terminie nie nadesłał żądanych dokumentów. Kolejnym pismem, które wpłynęło do Sądu w dniu 26 października 2015 r., P. S. ponownie wystąpił o przyznanie mu prawa pomocy poprzez ustanowienie adwokata lub radcy prawnego oraz zwolnienie z kosztów sądowych. Pismo to zarządzeniem z dnia 18 listopada 2015 r. Sąd uznał za uzupełnienie sprzeciwu złożonego przez wnioskodawcę. Postanowieniem z dnia 18 listopada 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie umorzył postępowanie w zakresie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych (pkt I) i odmówił P. S. przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata lub radcy prawnego (pkt II). W uzasadnieniu Sąd I instancji w pierwszej kolejności wyjaśnił, że zgodnie z art. 239 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej jako "P.p.s.a.") wnioskodawca ustawowo zwolniony jest z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej. Zatem należało umorzyć postępowanie w sprawie rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy w części dotyczącej zwolnienia od kosztów sądowych. Odnosząc się natomiast do wniosku w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika, Sąd I instancji podkreślił, że instytucja przyznania prawa pomocy jest rozwiązaniem szczególnym i powinna być stosowana w przypadkach wyjątkowych wobec osób, których sytuacja materialna jest trudna. Z treści art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a. wynika, że to na osobie domagającej się przyznania prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania okoliczności, które mogłyby stanowić podstawę do przyznania prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tym przedmiocie jest zatem uzależnione od tego co zostanie udowodnione przez stronę. W sytuacji, gdy oświadczenie strony jest niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona ma obowiązek złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 P.p.s.a.). Czynności określone w art. 255 P.p.s.a. podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie przedmiotowego wniosku. Strona wezwana do uzupełnienia oświadczenia winna zatem z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. To w jej interesie leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy. Strona, która pomimo niebudzącej wątpliwości treści wezwania, nie udziela wymaganych informacji, musi się liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami z tego tytułu. Niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia oświadczenia oraz dokumentacji dotyczącej sytuacji materialnej wnioskodawcy uzasadnia odmowne załatwienie wniosku o przyznanie prawa pomocy. W rozpoznawanej sprawie pismem z dnia 7 października 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie ponownie wezwał wnioskodawcę, w terminie 7 dni pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy do złożenia dodatkowych dokumentów, które pozwoliłyby na ocenę jego aktualnego stanu majątkowego. Wezwanie to P. S. otrzymał w dniu 14 października 2015 r. i pomimo upływu wyznaczonego terminu do jego wykonania, nie nadesłał żądanych dokumentów. W sprawie nie została zatem potwierdzona przez wnioskodawcę ani aktualna wysokość uzyskiwanego przez niego dochodu i ponoszonych wydatków, ani kwestia obciążenia wynagrodzenia zajęciem komorniczym. Nieustalona pozostaje też kwestia posiadania kont bankowych, w tym kont i lokat dewizowych oraz wysokość zgromadzonych na nich środków. Powyższe uniemożliwia dokonanie rzeczywistej i pełnej oceny stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy, a przez to prawidłowego ustalenia czy samodzielne pokrycie kosztów działania profesjonalnego pełnomocnika skutkować będzie uszczerbkiem w utrzymaniu koniecznym wnioskodawcy. Skoro P. S. nie uzupełnił złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy, to tym samym nie wykazał, iż znajduje się w tej szczególnej sytuacji, która uprawnia go do skorzystania z prawa pomocy. To z kolei prowadzi do odmownego załatwienia wniosku. Natomiast sama okoliczność, że P. S. uczestniczy w wielu (ponad 150) postępowaniach nie może prowadzić do uwzględnienia jego wniosku. Na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zażalenie wniósł P. S., stwierdzając, że wniosek o przyznanie prawa pomocy uzasadnił w sposób właściwy, a braki formalne uzupełnił w wymaganym terminie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), natomiast w zakresie częściowym, gdy nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Z treści powołanych przepisów wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się on w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. Wnioskodawca powinien zatem należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, na które powołał się w swym wniosku o przyznanie prawa pomocy. W sytuacji, gdy oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie sądu dokumenty źródłowe dotyczące swego stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 P.p.s.a.). Niedopełnienie obowiązku złożenia dodatkowego oświadczenia oraz żądanych dokumentów uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. W niniejszej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie pismem z dnia 7 października 2015 r. ponownie wezwał P. S. do złożenia dokumentów mających na celu ustalenie jego aktualnych możliwości finansowych. Wezwania tego P. S. jednak nie wykonał. Wnioskodawca nie przedstawił niezbędnych informacji oraz dokumentów, które pozwoliłyby na ustalenie jego rzeczywistej sytuacji materialnej i zdolności finansowych. Brak takich danych uniemożliwił Sądowi I instancji dokonanie wszechstronnej i właściwej oceny, czy sytuacja majątkowa wnioskodawcy odpowiada przesłankom wymienionym w art. 246 P.p.s.a. Prawo pomocy jest instytucją wyjątkową i jako taka powinna być stosowana tylko wobec osób, które w sposób przekonujący wykazały, że spełniają przesłanki do otrzymania przedmiotowej pomocy. Nie ma podstaw do uwzględnienia żądania osoby, która nie wykaże, że spełnia warunki do otrzymania wnioskowanego prawa pomocy. W tym stanie rzeczy należało uznać, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zaskarżonym postanowieniem zasadnie odmówił przyznania prawa pomocy, gdyż wnioskodawca nie wykazał w sposób dostateczny, że spełnia przesłanki określone w art. 246 § 1 P.p.s.a. uzasadniające przyznanie mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia.