I OZ 187/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Maciej Dybowski po rozpoznaniu w dniu 26 kwietnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia K.M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 1 marca 2024 r. sygn. akt II SA/Po 110/24 w sprawie ze skargi K.M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Koninie z dnia 6 grudnia 2023 r. nr SKO-PS-4187/15/2023 w przedmiocie odmowy umorzenia nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego postanawia 1. sprostować oczywistą omyłkę pisarską w rubrum zaskarżonego postanowienia w ten sposób, że po słowach "w sprawie ze skargi" w miejsce omyłkowo wpisanego imienia skarżącej "K.’" wpisać prawidłowe imię "K."; 2. oddalić zażalenie Postanowieniem z 1 marca 2024 r. sygn. akt II SA/Po 110/24 (dalej postanowienie z 1 marca 2024 r.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odrzucił skargę K.M. (dalej skarżąca) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Koninie (dalej Kolegium lub organ odwoławczy) z 6 grudnia 2023 r. nr SKO-PS-4187/15/2023 w przedmiocie odmowy umorzenia nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Koninie z 6 grudnia 2023 r. nr SKO-PS-4187/15/2023 (dalej decyzja z 6 grudnia 2023 r.) prawidłowo doręczono skarżącej wraz z pouczeniem o terminie i sposobie wniesienia skargi dnia 11 grudnia 2023 r. Skarżąca 15 stycznia 2024 r., z uchybieniem terminu do wniesienia skargi, nadała przesyłkę poleconą, oznaczoną numerem [...], zawierającą skargę. Termin 30-dniowy, liczony od doręczenia decyzji z 6 grudnia 2023 r., upłynął 10 stycznia 2024 r. Sąd, na podstawie art. 58 § 1 pkt 2 i 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634, zm. poz. 1705, dalej ppsa), odrzucił skargę (k. 4, 6-17 akt administracyjnych; k. 3-15, 16-29, 48-49 akt sądowych). Zażalenie na postanowienie złożyła skarżąca, podnosząc, że postanowieniem z 1 marca 2024 r. rozpoznano sprawę ze skargi K.’M., a winno być K.M. W obszernym uzasadnieniu przyznała, że decyzję z 6 grudnia 2023 r. otrzymała 11 grudnia 2023 r., lecz nie mogła złożyć skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu w terminie, ponieważ chorowała, bardzo źle się czuła. Mając [...] lat, cierpi na wiele chorób, które Kolegium wyszczególniło w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wskazała, że 28 grudnia 2023 r. zaczęła już nawet pisać, lecz nie mogła zakończyć [sporządzania] skargi, gdyż [...] stycznia 2024 r. znalazła się w szpitalu, w którym przebywała do [...] stycznia 2024 r. Po powrocie ze szpitala, dokończyła sporządzanie skargi, którą wysłała 15 stycznia 2024 r., a także, że wiedziała, że termin do jej złożenia wynosił 30 dni i upływał 10 stycznia 2024 r. Podniosła, że z uwagi na chorobę i pobyt w szpitalu nie mogła złożyć skargi w terminie i pismem z [...] stycznia 2024 r. poprosiła Kolegium o przedłużenie terminu, lecz nie uzyskała odpowiedzi. W zażaleniu zwróciła się do Naczelnego Sądu Administracyjnego o danie jej prawa [do] wniesienia skargi z powodu pobytu w szpitalu o te dni, które była w szpitalu - gdyż z tego powodu nie mogła zaskarżyć decyzji Kolegium z 6 grudnia 2023 r. w terminie. Zaznaczyła, że ta sprawa i jej rozpoznanie przez Naczelny Sąd Administracyjny ma dla niej bardzo duże znaczenie. Do zażalenia załączyła 6 odpisów dokumentów (k. 58-78 akt sądowych). Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Pismo skarżącej z 9 marca 2024 r. zawiera - prócz zażalenia na postanowienie z 1 marca 2024 r. - wniosek o przywrócenie terminu do złożenia skargi na decyzję z 6 grudnia 2023 r. (odpowiednio - A. Szpunar - glosa do uchwały Sądu Najwyższego z 11.9.1997 r., III CZP 39/97, PS 1998/6/100 i n., i przywołane przez Glosatora orzecznictwo, akceptowane przez S. Rudnickiego w: Komentarz do kc. Część ogólna, W. Pr. 2006 s. 261 uw. 2 in fine). Jest bowiem przyjęte w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Wojewódzkich Sądów Administracyjnych i Sądu Najwyższego, że strona w jednym piśmie procesowym może skutecznie złożyć kilka oświadczeń woli. I. W pierwszej kolejności Naczelny Sąd Administracyjny winien się odnieść do zażalenia. Sąd odrzuca skargę: [...] wniesioną po upływie terminu do jej wniesienia (art. 58 § 1 pkt 2 ppsa). Skargę wnosi się w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia skarżącemu rozstrzygnięcia w sprawie... (art. 53 § 1 ppsa). Skargę do sądu administracyjnego wnosi się za pośrednictwem organu, którego działanie, [...] jest przedmiotem skargi (art. 54 § 1 ppsa). Z przywołanych przepisów ustawy procesowej jednoznacznie wynika, w jakim terminie należy wnieść skargę do sądu administracyjnego. Każdorazowo badanie dochowania terminu do dokonania tej czynności procesowej wymaga poczynienia, przede wszystkim, ustaleń w zakresie daty doręczenia zaskarżonego aktu, która wywołuje rozpoczęcie biegu terminu do złożenia skargi (postanowienie NSA z 1.6.2023 r. I OZ 181/23, Legalis 2934802). Sąd I instancji zasadnie uznał, że skarżąca wniosła skargę z uchybieniem terminu określonego w art. 53 § 1 ppsa, czego następstwem było odrzucenie skargi na podstawie art. 58 § 1 pkt 2 ppsa. Faktu doręczenia decyzji II instancji dnia 11 grudnia 2023 r. i uchybienia terminu nie neguje sama skarżąca. Termin, o którym stanowi art. 53 § 1 ppsa, jest terminem ustawowym. Oznacza to, że nie może być on skracany ani przedłużany przez sąd, ani przez organ odwoławczy (skarżąca dnia [,,,] stycznia 2024 r. wysłała przy pomocy osoby trzeciej wniosek o przedłużenie terminu do wniesienia skargi do Kolegium; k. akt SKO 1-2v; k. 72 akt sądowych). Innymi słowy, sąd administracyjny nie jest uprawniony do modyfikacji długości terminu ustawowego. Jest to również termin prekluzyjny, co oznacza, że sąd administracyjny uwzględnia jego upływ z urzędu i z tej przyczyny odrzuca wniesioną skargę, jako spóźnioną, na podstawie art. 58 § 1 pkt 2 ppsa. Termin ten ma charakter procesowy - w razie jego uchybienia dopuszczalne jest jego przywrócenie skarżącemu (postanowienie NSA z 25.9.2013 r. II GSK 1765/13, Legalis 914073; postanowienie WSA w Warszawie z 12.12.2005 r. III SA/Wa 1962/05, Legalis 298172; T. Woś w: red. T. Woś, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wolters Kluwer 2016, s. 458, 464-465, uw. 1, 6 do art. 53 ; tenże, w: T. Woś (red.), Postępowanie sądowoadministracyjne, 2009, s. 178; M. Jagielska, A. Wiktorowska, P. Wajda w: red. R. Hauser i M. Wierzbowski, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, C.H. Beck 2023, s. 408, nb 1 do art. 53). Sąd I instancji, stwierdziwszy uchybienie terminu, zobligowany był do odrzucenia skargi wniesionej po terminie. Sąd ani organ odwoławczy nie miał kognicji do przedłużenia terminu dla strony, nawet w przypadku zajścia szczególnych okoliczności. Wobec niezłożenia skargi wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jej wniesienia (art. 87 § 1 ppsa) Sąd na tym etapie postępowania nie był władny do badania tych okoliczności. Stwierdzenie uchybienia terminu do wniesienia skargi zawsze prowadzi do jej odrzucenia. Sąd jest w tym zakresie związany art. 58 § 1 pkt 2 w zw. z art. 53 § 1 ppsa i nie ma swobody w kreowaniu innej sytuacji prawnej strony. Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 ppsa, oddalił zażalenie. II. Odnosząc się do wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi. Skarżąca wnosząc skargę nie wniosła jednocześnie o przywrócenie terminu do wniesienia skargi (k. 3-29 akt sądowych). W orzecznictwie i w doktrynie na tle art. 169 § 1 kpc utrwalony jest pogląd, że wniosek o przywrócenie terminu i zażalenie na odrzucenie pisma z powodu uchybienia terminu wyłączają się wzajemnie. Gdy strona twierdzi, że nie uchybiła terminowi do wniesienia środka prawnego i zaskarża postanowienie odrzucające ten środek - to termin przewidziany w art. 169 § 1 kpc biegnie dla niej dopiero od chwili doręczenia postanowienia sądu rewizyjnego [obecnie drugoinstancyjnego - uw. NSA] oddalającego zażalenie, wydanego na posiedzeniu niejawnym, bo wówczas dopiero dowiedziała się o uchybieniu terminowi. Ewentualny wniosek o przywrócenie terminu wystarczy złożyć dopiero po oddaleniu zażalenia (postanowienie Sądu Najwyższego z 2.9.1993 r. II CRN 83/93, Lex 293287, aprobowane przez S. Dmowskiego w: red. K. Piasecki, Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, C.H. Beck 1996, t. I, s. 554-555, nb 3). Odpowiednie relacje między tymi dwoma rodzajami postępowań zachodzą także na tle ppsa. Z praktyki orzeczniczej wynika, że nierzadkie są przypadki łącznego składania zażalenia na odrzucenie pisma procesowego (skargi) i wniosku o przywrócenie terminu przewidzianego na wykonanie danej czynności procesowej. W przypadku jednoczesnego złożenia zażalenia na orzeczenie o odrzuceniu pisma procesowego (skargi) i wniosku o przywrócenie terminu do dokonania danej czynności procesowej - winien być nadany bieg w pierwszej kolejności zażaleniu, a dopiero po stwierdzeniu bezskuteczności czynności procesowej wskutek upływu terminu rozpoznaniu podlega wniosek o jego przywrócenie. Na gruncie ppsa uprawniony jest pogląd o dopuszczalności jednoczesnego złożenia zażalenia na postanowienie o odrzuceniu pisma procesowego i ewentualnego wniosku o przywrócenie terminu do dokonania danej czynności procesowej. Jak trafnie wypowiedziano się w doktrynie co do kolizji obu środków: rozwiązania analizowanego problemu należy szukać nie na płaszczyźnie niedopuszczalności jednoczesnego dokonania dwu czynności procesowych, lecz na płaszczyźnie niedopuszczalności ich jednoczesnego rozpoznania. Stwierdzenie, że przesłanki środka odwoławczego i wniosku o przywrócenie terminu wzajemnie się wykluczają, oznacza tylko tyle, że obie te czynności nie mogą okazać się skuteczne. Jeżeli obie czynności procesowe spełniają przewidziane dla nich wymagania formalne, konieczne jest nadanie im właściwego biegu. Wojewódzkie sądy administracyjne w pierwszej kolejności winny nadawać bieg zażaleniu, a w przypadku jego oddalenia przystąpić do rozpoznania wniosku o przywrócenie terminu. Proponowane wyjście rozwiązuje liczne problemy będące konsekwencją konieczności odrzucenia wniosku o przywrócenie terminu jako przedwczesnego oraz - co istotne - wydatnie przyczynia się do zapewnienia sprawności postępowania przez wyeliminowanie konieczności wydawania wpadkowych orzeczeń, które jako zaskarżalne niepotrzebnie angażują Naczelny Sąd Administracyjny (D. Lebowa, Kolizja wniosku o przywrócenie terminu i środka odwoławczego w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Zeszyty Naukowe Sądownictwa Administracyjnego 2014/ 3/s. 87-88). Pogląd ów aprobowany jest w piśmiennictwie (B. Dauter, Metodyka pracy sędziego administracyjnego, LexisNexis 2009, s. 269, uw. 4.1; A. Nędzarek, Wymogi procesowe wniosku o przywrócenie terminu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi, ZNSA 2013/2/s. 87). Zasadniczo nie jest trafny pogląd, że w przypadku łącznego złożenia zażalenia i wniosku o przywrócenie terminu, sąd administracyjny winien wezwać wnioskodawcę do sprecyzowania formułowanych żądań pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania (H. Knysiak-Molczyk, Uchybienie i przywrócenie terminu w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Przegląd Sądowy 2006/7-8/s. 127 p. III; M. Jagielska, A. Wiktorowska, P. Wajda - op. cit., s. 639, nb 11 in fine do art. 87). To, że strona korzysta z dwu środków prawnych, z których tylko jeden może okazać się skuteczny, nie powinno być rozwiązywane w trybie art. 49 ppsa, gdyż nie ma przeszkód formalnych do ich rozpoznania. Rzeczą sądu jest właściwe nadanie biegu pismom procesowym składanym przez stronę, przy uwzględnieniu wynikającej z art. 7 ppsa zasady szybkości postępowania i wymogów sprawiedliwości proceduralnej. Poszukując właściwych rozwiązań procesowych w konkretnej sprawie, należy mieć również na uwadze, że celem nowelizacji ppsa dokonanej ustawą z dnia 9 kwietnia 2015 r. było, m.in., usprawnienie, uproszczenie i zapewnienie szybkości postępowania przed sądem administracyjnym (uzasadnienie do projektu ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). W zależności od etapu postępowania, na którym strona składa wniosek o przywrócenie terminu do dokonania czynności procesowej, różny może być sposób procedowania przez sąd. Jeżeli strona składa wniosek o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi przed jej odrzuceniem z powodu jej nieopłacenia [co w kontrolowanej sprawie nie miało miejsca; skarżąca ustawowo jest zwolniona od kosztów sądowych; art. 239 § 1 pkt 1 lit. a ppsa - uw. NSA], to należy w pierwszej kolejności rozpoznać ten wniosek. W takiej sytuacji odrzucenie nieopłaconej skargi, w przypadku gdy został złożony wniosek o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu sądowego, możliwe jest dopiero po prawomocnym rozpoznaniu wniosku o przywrócenie terminu. Jeżeli wystąpi taka sytuacja, że wniosek o przywrócenie terminu nie zostanie rozpoznany, a skarga zostanie odrzucona, to wówczas wniosek taki nie staje się bezprzedmiotowy. Wskazuje się bowiem, że ewentualne postanowienie sądu o przywróceniu terminu znosi skutki postanowienia o odrzuceniu środka prawnego, bez potrzeby uchylenia tego orzeczenia (postanowienia NSA z: 9.9.2011 r. II OSK 1692/11; 28.10.2015 r. II OSK 2557/15; 4.12.2015 r. I OZ 1601/15; 20.1. 2016 r. I GZ 729/15; 24.8.2016 r. II OSK 1973/16; 24.1.2017 r. II OZ 1482/16; 23.3.2017 r. II GZ 207/17; 12.5.2017 r. II OZ 449/17, cbosa). Innymi słowy, w przypadku uwzględnienia wniosku o przywrócenie terminu, postanowienie o odrzuceniu skargi upada. Dopiero po uprawomocnieniu się orzeczenia stwierdzającego uchybienie terminowi do dokonania czynności procesowej, rozpoznaniu podlega wniosek o przywrócenie terminu. W przypadku uwzględnienia zażalenia i uchylenia orzeczenia o odrzuceniu pisma wniosek o przywrócenie terminu stałby się bezprzedmiotowy. Kwestia, czy okoliczności związane z drastycznym załamaniem się zdrowia skarżącej, skutkujące hospitalizacją z rozpoznaniem: [...] (k. 27-28=74-75 akt sądowych), które miały miejsce w terminie do wniesienia skargi do sądu administracyjnego, były na tyle szczególne, że zasadne byłoby przywrócenie skarżącej terminu do wniesienia skargi do sądu administracyjnego, będą istotą postępowania zainicjowanego złożeniem przez nią wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi, zawartego w zażaleniu (k. 58-71, 72-73, 74-78 akt sądowych). Instytucję tę reguluje art. 86 § 1 i nast. ppsa. Pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu (art. 87 § 1 ppsa). Właściwy do rozpoznania wniosku o przywrócenie terminu w tej sprawie jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, który rozpozna wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi po zwrocie akt przez Naczelny Sąd Administracyjny. Wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi nie został jeszcze rozpoznany przez Sąd I instancji, toteż podniesione przez skarżącą okoliczności związane z załamaniem zdrowia i pobytem w szpitalu nie mogły być analizowane przez Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznawaniu zażalenia od postanowienia z 1 marca 2024 r. Z woli ustawodawcy to Sąd I instancji oceni wniosek "o danie mi prawa do wniesienia zaskarżenia z powodu pobytu w szpitalu o te dni które byłam w szpitalu - gdyż z tego powodu nie mogłam wnieść w terminie zaskarżenia do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu decyzji Kolegium z 6 grudnia 2023 r. w terminie. [...] Bardzo proszę o uwzględnienie i zrozumienie i danie mi prawa wniesienia tego zaskarżenia." (s. 3 akapit 2 i 3 zażalenia), i prośbę "Bardzo proszę o przedłużenie mi terminu do wniesienia skargi - zaskarżenia do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu ze względu na pobyt w szpitalu" (s. 14 akapit 2 zażalenia). Sąd I instancji rozpozna wniosek o przywrócenie terminu, rozważając w szczególności wiek, poważny stan zdrowia skarżącej i okoliczności uprawdopodobnione odpisami dokumentów (k. 16-18, 22 punkty 26-28=78, k. 27-28=74-75, 72-73 akt sądowych). O zasadności zażalenia nie mógł przesądzić argument skarżącej, że zaskarżone postanowienie zostało wydane w sprawie ze skargi "K.’M.", podczas gdy skarżąca nazywa się "K.M.". Niewątpliwie, omyłka Sądu w tym aspekcie stanowi oczywistą omyłkę pisarską, ponieważ z akt sprawy klarownie wynika, że sprawa dotyczyła K.M. Wskazują na to: zarządzenie Przewodniczącego Wydziału z 12 lutego 2024 r. (k. 1-1v, 2, 42), odpowiedź organu na skargę (k. 30-40), zwrotne potwierdzenie odbioru odpowiedzi na skargę (k. 45-45v akt sądowych). W tej sytuacji należało sprostować w rubrum zaskarżonego postanowienia [...] skarżącej. W żadnym wypadku omyłka ta nie świadczy o tym, że postanowienie z 1 marca 2024 r. nie zostało wydane w sprawie ze skargi K.M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Koninie z 6 grudnia 2023 r. nr SKO-PS-4187/15/2023. III. O sprostowaniu oczywistej omyłki pisarskiej w rubrum zaskarżonego postanowienia Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 156 § 1, 2 i 3 ppsa.