I OZ 188/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Izabella Kulig - Maciszewska po rozpoznaniu w dniu 29 marca 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia T. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 14 lutego 2011 r., sygn. akt III SA/Gd 600/10 o odmowie przyznania T. W. prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi T. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia [...] listopada 2010 r., nr [...] postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 14 lutego 2011 r., sygn. akt III SA/Gd 600/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odmówił T. W. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Sąd stwierdził, że wniosek skarżącego nie zawiera dostatecznych danych uzasadniających przyznanie prawa pomocy, a materiał dowodowy zgromadzony w trybie art. 255 p.p.s.a. jest niepełny. Sąd podał, że skarżący konsekwentnie uchyla się od przedłożenia wyciągów z rachunków bankowych, a za wykonanie tego obowiązku nie można uznać oświadczenia skarżącego o ich posiadaniu oraz zajęciu w postępowaniach egzekucyjnych. W ocenie Sądu nadesłanie żądanych dokumentów umożliwiłoby ustalenie okoliczności mających istotne znaczenie dla oceny rzeczywistych możliwości płatniczych skarżącego. Nadto wątpliwości dla Sądu budzi oświadczenie skarżącego o prowadzeniu samodzielnego gospodarstwa domowego w sytuacji gdy – jak podaje sam skarżący nie posiada jakichkolwiek źródeł dochodu, nie posiada statusu bezrobotnego, nie korzysta z pomocy społecznej oraz zamieszkuje wspólnie z rodzicami, nie ponosząc przy tym kosztów utrzymania. Mimo wezwania przez Sąd, skarżący nie podał w ilu spółkach posiada udziały, ani jaka jest ich wartość nominalna. Nie przedstawił dokumentów obrazujących aktualny stan zadłużenia wobec urzędu skarbowego, banków i innych instytucji ani dowodów dotyczących egzekucji prowadzonych na jego majątku. W ocenie Sądu stwierdzenie skarżącego o utracie orientacji w wysokości zobowiązań będących przedmiotem egzekucji nie może być uznane za wyjaśnienie istotnych okoliczności dotyczących jego sytuacji majątkowej. W tej sytuacji - w ocenie Sądu - wybiórcze prezentowanie danych mających potwierdzić sytuację majątkową skarżącego uniemożliwia ocenę, czy istnieją podstawy do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zażalenie na powyższe postanowienie złożył T. W. reprezentowany przez adwokata A. T., wnosząc o udzielenie skarżącemu prawa pomocy zgodnie z wnioskiem. W ocenie skarżącego jego oświadczenia potwierdzają, że nie jest on w stanie ponieść kosztów sądowych w sprawie. Skarżący podniósł, iż nie można od niego wymagać przedstawienia dokumentów czy zaświadczeń, których uzyskanie wymaga poniesienia kosztów, w sytuacji ubiegania się o zwolnienie od kosztów sądowych z uwagi na brak środków. Zdaniem skarżącego umieszczenie w rejestrze dłużników niewypłacalnych oraz zaległości alimentacyjne są dostateczną podstawą do przyjęcia, iż skarżący nie posiada środków na poniesienie kosztów postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie jest zasadne. Art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej "p.p.s.a." - wprost przenosi na stronę obowiązek wykazania, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe. Sąd nie kieruje się w tym zakresie zasadami słuszności, lecz bada stan majątkowy i rodzinny wnioskodawcy. Z konstrukcji art. 246 § 1 p.p.s.a. wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy a rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii w dużej mierze zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego - Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku - zbadał przesłanki warunkujące przyznanie T. W. prawa pomocy w zakresie częściowym i prawidłowo doszedł do przekonania, że przedstawiona przez skarżącego sytuacja materialna uniemożliwia ocenę, czy istnieją podstawy do przyznania wnioskowanej pomocy. Należy zauważyć, że przepis art. 255 p.p.s.a. stanowi, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Należy stwierdzić, że działanie Sądu pierwszej instancji oparte na podstawie art. 255 p.p.s.a. zasługuje w niniejszej sprawie na aprobatę, gdyż zmierzało do dokładnego zbadania wszelkich okoliczności celem rozpatrzenia wniosku skarżącego. W niniejszej sprawie skarżący, wezwany przez Sąd pierwszej instancji – zarządzeniem z dnia 4 stycznia 2011 r. - do przedłożenia określonych dokumentów oraz oświadczeń obrazujących jego sytuację majątkową nie wykonał prawidłowo tego zarządzenia. Należy podzielić stanowisko Sądu pierwszej instancji, iż oświadczenia skarżącego o posiadaniu rachunków bankowych oraz o ich zajęciu w postępowaniach egzekucyjnych0 nie sposób uznać za równoznaczne z przedłożeniem wyciągów z tych rachunków. Jak stwierdził Sąd bez tych danych nie można ustalić liczby posiadanych przez skarżącego rachunków bankowych, stanu ich sald, historii operacji oraz wysokości należności będących przedmiotem egzekucji. Również słuszne są wątpliwości Sądu odnośnie prowadzenia samodzielnego gospodarstwa w sytuacji nieposiadania przez skarżącego jakichkolwiek źródeł dochodu. T. W. nie wykazał okoliczności niezbędnych do pozytywnego rozpatrzenia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Opierając się na treści oświadczeń skarżącego zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz oświadczeniach zawartych w piśmie z dnia 17 stycznia 2011 r. należy stwierdzić, że skarżący nie spełnia warunków uzasadniających przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Treść powyższych oświadczeń, a także oświadczenie zawarte w zażaleniu o umieszczeniu na liście dłużników niewypłacalnych oraz zaległościach alimentacyjnych nie stanowią wystarczających podstaw do uznania, że skarżący nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., oddalił zażalenie.