I OZ 2/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Marek Stojanowski po rozpoznaniu w dniu 24 lutego 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A.M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 17 października 2022 r., sygn. akt II SA/Gd 315/22 w sprawie ze skargi A.M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 27 listopada 2017 r., nr SKO Gd/3777/17 w przedmiocie zasiłku celowego postanawia: odrzucić zażalenie. A.M. (dalej również: "skarżący", "strona"), wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku (dalej również: "SKO", "organ", "Kolegium") z 27 listopada 2017 r., nr SKO Gd/3777/17, utrzymującą w mocy decyzję Wójta Gminy Krokowa (dalej: "Wójt") z 31 lipca 2017 r., nr 43cel/2017/KJ, odmawiającą przyznania skarżącemu świadczenia pieniężnego na całkowite pokrycie kosztu zakupu niezbędnych leków, zaleconych przez lekarzy i wykonania zleconego przez lekarza niezbędnego badania specjalistycznego. Postanowieniem z 19 maja 2022 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odrzucił skargę, wskazując, że sprawa będąca przedmiotem zaskarżenia w sprawie sygn. akt II SA/Gd 315/22, jest tożsama pod względem podmiotowym i przedmiotowym ze sprawę prawomocnie już osądzoną przez ten Sąd, wyrokiem z 5 lipca 2018 r., sygn. akt III SA/Gd 304/18. WSA podał, że w ww. dacie orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji SKO z 27 listopada 2017 r., nr SKO Gd/3777/17, w części utrzymującej w mocy decyzję Wójta z 31 lipca 2017 r., nr 43cel/2017/KJ w zakresie punktu 1, uchylając jednocześnie powyższą decyzję Wójta z 31 lipca 2017 r. w zakresie punktu 1 (punkt 2 sentencji wyroku) i oddalając skargę w pozostałej części (punkt 3 sentencji wyroku). W ustawowo przewidzianym terminie skarżący wniósł zażalenie na powyższe postanowienie, środek zaskarżenia nie został przez niego podpisany. Brak podpisu na piśmie jest brakiem usuwalnym, wobec czego, zarządzeniem Przewodniczącej Wydziału II z 15 czerwca 2022 r. wezwano skarżącego do usunięcia braku formalnego zażalenia, przez podpisanie znajdującego się w aktach zażalenia, ewentualnie do złożenia odpisu tego zażalenia zawierającego własnoręczny, oryginalny podpis celem dołączenia do akt sprawy, wyznaczając termin 7 dni na wykonanie wezwania, pod rygorem odrzucenia zażalenia. Wezwanie doręczono stronie 7 lipca 2022 r. – pozostało ono bez odpowiedzi zobowiązanego. Postanowieniem z 29 lipca 2022 r., WSA stwierdzając, że skarżący nie usunął braku formalnego złożonego środka odwoławczego, odrzucił ww. zażalenie. Powyższe postanowienie zostało zakwestionowane przez skarżącego pismem z 24 sierpnia 2022 r. Również ten środek odwoławczy nie został przez niego podpisany, co skutkowało wystosowaniem wezwania z 30 sierpnia 2022 r. - do złożenia wymaganego podpisu, bądź nadesłania egzemplarza zażalenia opatrzonego własnoręcznym podpisem. W wezwaniu pouczono stronę o siedmiodniowym terminie do wykonania zobowiązania i konsekwencjach, wynikających z niedotrzymania tego obowiązku. Mimo stosownego wezwania (które zostało prawidłowo doręczone stronie 19 września 2022 r.), skarżący nie wykonał nałożonego obowiązku. Postanowieniem z 17 października 2022 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, odrzucił zażalenie na postanowienie z 29 lipca 2022 r., sygn. akt II SA/Gd 315/22, wobec bezskutecznego upływu terminu do usunięcia jego braku formalnego (art. 178 w zw. z art. 197 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm., dalej: "ppsa"). Sąd I instancji wskazał, że zgodnie z art. 194 § 3 ppsa, zażalenie powinno czynić zadość wymaganiom przepisanym dla pisma w postępowaniu sądowym oraz zawierać wskazanie zaskarżonego postanowienia i wniosek o jego zmianę lub uchylenie, jak również zwięzłe uzasadnienie zażalenia. Powyższy przepis odsyła do Rozdziału 1 Działu III ppsa. Zgodnie z art. 46 § 1 pkt 4 ppsa, każde pismo strony powinno zawierać podpis strony (albo jej przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika). Skarżący został prawidłowo wezwany do uzupełnienia braku formalnego kolejnego zażalenia oraz pouczony o skutkach niezastosowania się do wezwania. Pomimo powyższego strona nałożonego obowiązku nie wykonała. Pismem z 8 listopada 2022 r., skarżący zakwestionował ww. postanowienie Sądu I instancji – i ten środek zaskarżenia nie został opatrzony podpisem wnoszącego. W tej sytuacji WSA wezwał stronę do usunięcia braku formalnego zażalenia, poprzez jego podpisanie, pouczając o terminie na wykonanie powyższego oraz skutkach prawnych niewykonania nałożonego obowiązku. Wezwanie prawidłowo doręczono skarżącemu 2 grudnia 2022 r. – pozostało ono bez odpowiedzi. Akta sprawy wraz z opisanym wyżej środkiem zaskarżenia, przekazano do Naczelnego Sądu Administracyjnego przy piśmie z 28 grudnia 2022 r. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie z 8 listopada 2022 r. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z 17 października 2022 r., sygn. akt II SA/Gd 315/22, podlega odrzuceniu. Jak słusznie zauważył Sąd I instancji, z art. 194 § 3 w zw. z art. 46 § 1 pkt 4 ppsa jasno wynika, że zażalenie powinno zostać podpisane przez stronę je wnoszącą. W przypadku braku sygnowania środka zaskarżenia podpisem, strona winna zostać wezwana do uzupełnienia tego braku, w terminie siedmiu dni od doręczenia jej stosownej korespondencji sądowej. W sytuacji zaś niewykonania zobowiązania sądu, zażalenie podlega odrzuceniu, o czym stanowi art. 178 w zw. z art. 197 § 2 ppsa. W ocenianej sprawie, jak i w kilku innych sprawach prowadzonych przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, co wiadomo Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu z urzędu, skarżący wielokrotnie wnosił środki zaskarżenia pozbawione podpisu, które w wyniku nieusunięcia przez niego tego braku formalnego podlegały odrzuceniu. Sytuacja taka zaistniała np. w sprawach sygn. akt: III SA/Gd 304/18, czy III SA/Gd 305/19 i ma miejsce również w odniesieniu do ocenianej sprawy. Wnoszący środki odwoławcze jest przez Sąd I instancji każdorazowo prawidłowo wzywany do ich podpisania, pisma zawierające zobowiązania są skarżącemu skutecznie doręczane (na prawidłowy adres) – jednak pozostają bez odpowiedzi. W tym stanie rzeczy stwierdzić należy, że praktyka skarżącego wydaje się być zamierzonym działaniem, ukierunkowanym na przedłużanie postępowań sądowych. Zdaniem Składu orzekającego w sprawie, tego typu zachowanie strony uznać należy za nadużycie prawa do sądu, które nie może podlegać ochronie prawnej. Nadużycie prawa jest kategorią stosowania prawa. To bardzo konkretna sytuacja, w której określony podmiot działa w sprecyzowany sposób (por.: K. Osajda, Nadużycie prawa w procesie cywilnym, PS 2005/3/47). Ma ono miejsce w sytuacjach, gdy strona podejmuje prawnie dozwolone działania dla celów innych, niż przewidziane przez ustawodawcę. W konsekwencji zachowanie, które formalnie zgodne jest z literą prawa, lecz sprzeciwia się jego sensowi, nie może zasługiwać na ochronę (por.: M. Warchoł, Pojęcie nadużycia prawa w procesie karnym, Prokuratura i Prawo, 2007/11/49; T. Cytowski, Procesowe nadużycie prawa, PS 2005/5/81). Tak właśnie ocenić należy działania podmiotu, który inicjuje szereg postępowań administracyjnych lub sądowych w celu innym, niż ochrona swych praw – w ten sposób wpływając na obniżenie poziomu ochrony innych podmiotów, które nie mogą w dostatecznie szybki sposób uzyskać ochrony prawnej (H. Dolecki, Nadużycie prawa do sądu, w: Sądownictwo administracyjne gwarantem wolności i praw obywatelskich 1980–2005, Warszawa 2005, s. 136). Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w sprawie, za słuszne uznał przedstawienie Sądowi odwoławczemu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku kolejnego zażalenia strony obarczonego tym samym brakiem formalnym, celem jak najszybszego zakończenia postępowań wpadkowych inicjowanych przez skarżącego w sprawie. Sąd kasacyjny ocenił, że kwestionowanie przez skarżącego postanowień Sądu I instancji kolejnymi zażaleniami, które nie zawierają podpisu wnoszącego, przy prawidłowym wystosowywaniu przez WSA kolejnych wezwań w tym samym zakresie (z określeniem terminu na ich wykonanie i wskazaniem prawidłowego rygoru, opatrzonych pouczeniami) traktować należy jako nadużycie prawa do sądu. Nie sposób bowiem uznać, że strona, wielokrotnie pouczana o konieczności sygnowania środka odwoławczego podpisem, nie ma świadomości konsekwencji swojego działania, szczególnie w sytuacji kolejnego zażalenia w tej samej sprawie. Instytucja zażalenia, stanowi jedną z form realizacji wpisanego w Konstytucję Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. z 1997 r., Nr 78, poz. 483 ze zm.) prawa strony do sądu, jednak nie może być skutecznie realizowana w sytuacji wyżej opisanego działania skarżącego, który wydaje się dążyć jedynie do przedłużenia postępowania sądowego, czyniąc ze swojego prawa nienależyty użytek. Norma art. 180 w zw. z art. 197 § 2 ppsa przewiduje możliwość odrzucenia przez Naczelny Sąd Administracyjny zażalenia, jeżeli ulegało ono odrzuceniu przez wojewódzki sąd administracyjny, a taka sytuacja ma miejsce w ocenianej sprawie. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 180 w zw. z art. 197 § 2 ppsa, orzekł jak w sentencji.