I OZ 213/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Wiesław Morys po rozpoznaniu w dniu 9 kwietnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 lutego 2013 r., sygn. akt IV SO/Wa 51/12 odmawiające przyznania prawa pomocy w sprawie z wniosku A. S. o wymierzenie grzywny Szefowi Kancelarii Prezesa Rady Ministrów w przedmiocie nieprzekazania skargi wraz z odpowiedzią na skargę i aktami sprawy postanawia: oddalić zażalenie. Pismem z dnia 10 stycznia 2013 r. (data stempla pocztowego) A. S. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata lub radcy prawnego w sprawie z jego wniosku o wymierzenie grzywny Szefowi Kancelarii Prezesa Rady Ministrów w przedmiocie nieprzekazania skargi wraz z odpowiedzią na skargę i aktami sprawy. Ponieważ oświadczenie skarżącego zawarte we wniosku z dnia 10 stycznia 2013 r. okazało się niewystarczające do oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz budziło wątpliwości, pismem z dnia 17 stycznia 2013 r. wezwano wnioskodawcę do złożenia, w terminie 14 dni, dokumentów źródłowych oraz dodatkowych oświadczeń potwierdzających jego stan majątkowy i dochody. Pismem z dnia 3 lutego 2013 r. wnioskodawca nadesłał odpowiedź na wezwanie sądu. Postanowieniem z dnia 13 lutego 2013 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił A. S. przyznania prawa pomocy. W jego uzasadnieniu wskazano, że podstawą orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy może być wyłącznie ocena rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych osoby ubiegającej się o przyznanie tego prawa, przy czym z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – dalej: P.p.s.a., jednoznacznie wynika, że to na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie żądania w tym zakresie. Jeśli więc oświadczenie strony złożone na formularzu PPF jest niewystarczające lub budzi wątpliwości, to wydanie prawidłowego orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy jest możliwe dopiero po złożeniu w trybie art. 255 P.p.s.a. dokumentów źródłowych lub dodatkowych oświadczeń uzupełniających to oświadczenie. W sytuacji, gdy skarżący określa siebie jako osobę "długotrwale, strukturalnie, bezrobotną", ustalenie źródła i rzeczywistej wielkości zobowiązania generującego dług w wysokości 185.000 zł, które to środki stanowić mają źródło utrzymania wnioskodawcy, jest konieczne do stwierdzenia, czy w istocie spełnia on wskazane wyżej przesłanki przyznania prawa pomocy. Z tej przyczyny wystosowane do skarżącego wezwanie obejmowało obowiązek udokumentowania faktu powstania tego zobowiązania oraz wykazania aktualnej wysokości zadłużenia z tego tytułu. W ocenie Sądu, wyjaśnianie w piśmie z dnia 3 lutego 2013 r., odnoszące się do wezwania Sądu w omawianym zakresie, nie może być uznane za wystarczające, bowiem informacje w nim zawarte nie dają możliwości ustalenia, czy skarżący wypełnia przesłanki art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Zażalenie na powyższe postanowienie złożył A. S. wnosząc m.in. o jego zmianę i przyznanie prawa pomocy. W uzasadnieniu skarżący zamieścił szereg inwektyw i zarzutów pod adresem Sądu I instancji rozpatrującego tę, jak i wiele innych spraw skarżącego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Przede wszystkim należy zwrócić uwagę skarżącemu, że w toku postępowania sądowego wypada posługiwać się argumentami merytorycznymi, gdyż wywody pozaprawne i zwroty nielicujące z powagą sądu nie są uwzględniane. Nadto, że wszczynając postępowanie sądowe winien liczyć się z wynikającymi z obowiązujących procedur rygorami. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z konstrukcji tego przepisu wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się on w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. Albowiem zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest, stosownie do art. 199 P.p.s.a., ponoszenie przez stronę kosztów sądowych związanych ze swym udziałem w sprawie. Instytucja prawa pomocy ma natomiast charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Wobec tego rozstrzygnięcie Sądu I instancji dotyczące zasadności złożonego przez skarżącego wniosku zależało od tego, czy zostanie przezeń udowodnione istnienie ustawowych przesłanek warunkujących możliwość zwolnienia go z konieczności ponoszenia kosztów sądowych. Do kręgu osób, do których skierowana jest omawiana instytucja można zaliczyć przede wszystkim osoby ubogie, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki, którymi dysponują, są rzeczywiście bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Przy ocenie, czy sytuacja materialna strony kwalifikuje ją do przyznania prawa pomocy, Sąd bierze nie tylko pod uwagę wysokość uzyskiwanych dochodów, ale również ogólny stan majątkowy strony. Ponadto, jeżeli w ocenie Sądu oświadczenie strony zawarte we wniosku okazałoby się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budziłoby wątpliwości, to zgodnie z art. 255 P.p.s.a. strona na wezwanie Sądu jest obowiązana złożyć, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące tych okoliczności. Tak też się stało w tej sprawie. Jednakowoż z analizy akt sprawy nie wynika, by skarżący wykazał, że znajduje się w takiej sytuacji materialnej, która kwalifikowałaby go do przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Ponadto zażalenie – poza okolicznościami, które dla rozstrzygnięcia kwestii objętej wnioskiem nie mają znaczenia – nie zawiera żadnej rzeczowej argumentacji mogącej podważyć stanowisko Sądu. Rzeczonej argumentacji nie mogą zwłaszcza zastąpić insynuacje i inwektywy pod adresem sędziów i pracowników Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Wobec stwierdzenia, że zaskarżone postanowienie Sądu I instancji prawa nie naruszało, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia.