I OZ 238/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Anna Łukaszewska - Macioch po rozpoznaniu w dniu 7 kwietnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia H. G. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 1 marca 2011 r., sygn. akt I SA/Wa 2199/10 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od wpisu sądowego w wysokości 80 % w sprawie ze skargi H. G. i D.S. na decyzję Ministra I. z dnia (...) września 2010 r. nr (...) w przedmiocie ustalenia odszkodowania postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 1 marca 2011 r. sygn. akt I SA/Wa 2199/10 odmówił H. G. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od wpisu sądowego w wysokości 80 % w sprawie ze skargi H. G. i D. S. na decyzję Ministra Infrastruktury z dnia (...) września 2010 r. nr (...) w przedmiocie ustalenia odszkodowania. W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że H. G.z zarządzeniem z dnia 2 grudnia 2010 r. została wezwana do uiszczenia (solidarnie z D. S.) wpisu sądowego w wysokości 22.801,00 zł. W następstwie wydanego zarządzenia H. G. nadesłała złożony na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych, tj. zwolnienia od wpisu sądowego w wysokości 80%. W oświadczeniu tym wskazała, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie z mężem, którego wynagrodzenie jest jedynym źródłem dochodu i wynosi od 1950 zł do 2400 zł brutto. Powyższą kwotę w całości wydatkuje na opłacenie energii, gazu, opału, żywności jak również lekarstw dla męża. Wskutek wywłaszczenia została pozbawiona dochodu z gospodarstwa rolnego. Wnioskodawczyni ujawniła, że posiada majątek w postaci udziału w ½ części nieruchomości rolnej (1.300 ha), jak również posiada oszczędności pieniężne uzyskane tytułem odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości w kwocie 360 420,67 zł. Zaznaczyła jednak, że wypłacone w pierwszej dekadzie października 2010 r. odszkodowanie w całości zamierza przeznaczyć na zakup działki oraz pokrycie kosztów związanych z uzyskaniem pozwolenia na budowę domu mieszkalnego oraz na jego wybudowanie. Skarżąca wyjaśniła, że na dzień 28 grudnia 2010 r. poniosła wydatki w kwocie 370 000,00 zł związane z rozpoczęciem budowy w warunkach wzrostu cen, materiałów budowlanych i usług. Referendarz sądowy postanowieniem z 10 stycznia 2011 r., sygn. akt I SA/Wa 2199/10 odmówił przyznania H. G. prawa pomocy w żądanym przez nią zakresie. W dniu 26 stycznia 2011 r. skarżąca wniosła do Sądu, w ustawowym terminie, sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego, w którym zakwestionowała zasadność wydanego rozstrzygnięcia. W sprzeciwie, oprócz informacji zawartych wcześniej we wniosku o przyznanie prawa pomocy, skarżąca podniosła, iż jest współwłaścicielką nieruchomości z udziałem w wysokości 1/6 działki o pow. 1 ha 30 arów. Nadal podtrzymuje, że posiada zasoby pieniężne w kwocie 360 420,67 zł pochodzące z odszkodowania. Powyższą kwotę musi przeznaczyć jednak na zakup nowego mieszkania. Odmawiając H. G. przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, na podstawie art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej "P.p.s.a.", Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał, że niezależnie od dokonanej analizy danych zawartych w oświadczeniu o majątku i dochodach skarżącej, sama wartość kwoty wypłaconego na jej rzecz przez Wojewodę Ś.o odszkodowania za przejęcie z mocy prawa na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości (360 420,67 zł) wielokrotnie przewyższa wysokość solidarnego wpisu od skargi (22 801,00 zł), a skarżąca nie wykazała w żaden sposób, iż środków tych nie może przeznaczyć na poniesienie kosztów postępowania sądowego. Konieczność zakupu nowego domu nie może stanowić podstawy do zwolnienia od ponoszenia przez skarżącą kosztów postępowania sądowego, gdyż sposób w jaki skarżąca wykorzystuje posiadane zasoby majątkowe jest bez znaczenia dla oceny jej możliwości finansowych. Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła H. G.z podnosząc, że Sąd pierwszej instancji nie rozważył rzetelnie sytuacji bytowej i materialnej jej rodziny. Podkreśliła, że to Państwo w imię interesu publicznego pozbawiło jej rodzinę budynku mieszkalnego i miejsca pracy – gospodarstwa rolnego. Wywłaszczenie pogorszyło sytuację bytową jej rodziny. Obecnie mieszka w użyczanym domu, a część dobytku przeniosła do krewnych. Wypłacone odszkodowanie nie stanowi wzbogacenia rodziny, gdyż musi za nie wybudować dom z budynkami gospodarczymi. Oświadczyła, że do zakończenia budowy konieczne jest doprowadzenie wodociągu, utwardzenie drogi, ogrodzenie posesji, wykończenie domu i uzyskanie pozwolenia na użytkowanie. Dodatkowo ponosi koszty doglądania prac budowlanych i zabezpieczenia budowy przez firmę ochroniarską. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Prawo pomocy jest szczególną instytucją, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Zasadą jest bowiem ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu przez każdą ze stron (art. 199 P.p.s.a.). Prawo to, zgodnie z treścią art. 246 § 1 P.p.s.a, może być przyznane stronie wyłącznie na jej wniosek, zaś przesłanką uwzględnienia wniosku jest wykazanie przez wnioskodawcę, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (w sytuacji, gdy ubiega się o pomoc w zakresie całkowitym - art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.) lub że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (gdy ubiega się o prawo pomocy w zakresie częściowym - art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest już pogląd, iż strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy obowiązana jest wykazać swoją trudną sytuację materialną (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 lutego 2005 r., sygn. akt OZ 1510/04, Lex nr 302281). Oceniając zaś zasadność wniosku sąd musi rozważyć z jednej strony interes państwa w pobieraniu opłat za rozstrzyganie spraw, a z drugiej - interes strony w dochodzeniu swych praw przed sądem oraz zachować odpowiednią proporcję między nimi (na konieczność zachowania proporcji między interesem państwa a prawem strony do rozpoznania jej sprawy przez sąd zwracał uwagę Europejski Trybunał Praw Człowieka np. w wyroku z dnia 19 grudnia 1997 r. w sprawie Brualla Gómez de la Torre przeciwko Hiszpanii). Przesłanką przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym (o takie wnioskowała skarżąca) jest niemożność poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Strona musiała zatem wykazać, że mimo zgromadzonych oszczędności i ograniczenia wydatków do niezbędnych, nie jest w stanie ponieść chociaż części kosztów postępowania. W świetle powyższych uwag Sąd pierwszej instancji prawidłowo ocenił, że posiadanie środków pieniężnych w wysokości 360 420,67 zł pozwala przyjąć, że skarżąca jest w stanie ponieść koszty zainicjowanego przez siebie postępowania sądowego. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy Sąd pierwszej instancji miał na uwadze zarówno wysokość kosztów, które ma ponieść strona jak i jej aktualną kondycję finansową, przy ocenie której uwzględnił wszelkie okoliczności mające wpływ na sytuację finansową wnioskującej, w tym wypłatę odszkodowania (360 420,67 zł) za przejętą z mocy prawa na rzecz Skarbu Państwa nieruchomość. Biorąc powyższe pod uwagę stwierdzić należy, że w okolicznościach niniejszej sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie prawidłowo postanowieniem z dnia 1 marca 2011 r. odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od wpisu sądowego w wysokości 80 %. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.