I OZ 241/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Dzbeńska po rozpoznaniu w dniu 17 marca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 2 lutego 2016 r., sygn. akt VII SA/Wa 1453/15 o ustanowieniu adwokata i odmowie przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie w sprawie ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] kwietnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie skierowania na badania lekarskie postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 2 lutego 2016 r., sygn. akt VII SA/Wa 1453/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie przyznał M. S. prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata z urzędu oraz oddalił wniosek w pozostałym zakresie. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną i trójką dzieci. Ponadto skarżący jest na utrzymaniu żony, która w ostatnim czasie zawiesiła działalność gospodarczą z uwagi na brak środków na opłacenie składek ZUS. Razem z żoną aktualnie utrzymują się z prac dorywczych. Skarżący oświadczył, że nie posiada żadnych oszczędności pieniężnych, nieruchomości ani przedmiotów wartościowych o wartości powyżej 5.000 zł. Wykazując ponoszone koszty wskazał na 1.000 zł miesięcznie z tytułu opłaty za wynajem mieszkania oraz 100 zł z tytułu opłaty za prąd i wodę. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie przyznając M. S. prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata oraz oddalając wniosek w pozostałym zakresie stwierdził, że skarżący nie wykazał w sposób nie budzący wątpliwości, że jego sytuacja finansowa nie pozwala na uiszczenie opłat sądowych. Wskazano przy tym, że na obecnym etapie postępowania jedynym kosztem jaki musi ponieść jest wpis od skargi w wysokości 200 zł. Odnosząc się do wysokości wydatków rodziny skarżącego Sąd I instancji stwierdził, że nie wszystkie z wymienionych wydatków to wydatki, którym należy przyznać pierwszeństwo przed kosztami związanymi z udziałem przed sądem administracyjnym. Za wydatki konieczne uznać należy koszty zakupu żywności, czynsz za mieszkanie, opłaty za energię elektryczną, wodę. Do takich wydatków niezbędnych nie można natomiast zaliczyć np. opłat za telefon. Również zobowiązania cywilnoprawne, w tym kredytowe nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego. W ocenie Sądu I instancji sytuacja finansowa skarżącego nie uzasadnia wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżący uzyskuje wraz z żoną dochód miesięczny z tytułu prac dorywczych w wysokości 1.500-2.000 zł. Biorąc pod uwagę sytuację finansową skarżącego uznano, że jest on w stanie zgromadzić środki na pokrycie kosztów sądowych, chociażby ograniczając wydatki, które są niezbędne dla utrzymania koniecznego. Niemniej Sąd przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie ustanowienia adwokata z urzędu, uznając że nie jest ona w stanie ponieść kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł M. S., wnosząc o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. W uzasadnieniu wnoszący zażalenie wskazał, że dochody rodziny nie są wystarczające na tyle, by mógł ponieść koszty sądowe. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Podkreślić należy, że zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest obowiązek ponoszenia kosztów sądowych przez wnoszącego skargę (art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej powoływanej jako "P.p.s.a."). Instytucja prawa pomocy ma zatem charakter wyjątkowy i znajduje zastosowanie w stosunku do osób będących w trudnej sytuacji materialnej. Do osób tych można zaliczyć osoby ubogie, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko ich podstawowe potrzeby życiowe. Przy ocenie czy sytuacja materialna strony kwalifikuje ją do przyznania prawa pomocy sąd bierze pod uwagę nie tylko wysokość uzyskiwanych dochodów, ale również stan majątkowy strony. Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obowiązana jest wykazać, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z konstrukcji powołanej normy prawnej wynika, że rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że skarżący nie wykazał, iż znajduje się w sytuacji materialnej, która kwalifikowałaby go do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. M. S. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną oraz trójką dzieci. Z oświadczenia strony wynika, że łączny miesięczny dochód osiągany przez osoby pozostające we wspólnym gospodarstwie domowym skarżącego wynosi 1.500 – 2.000 zł, na który składa się kwota uzyskiwana z prac dorywczych. Niewątpliwie wskazany dochód nie jest znaczny, biorąc pod uwagę fakt, że rodzina skarżącego pozostająca we wspólnym gospodarstwie domowym liczy pięć osób, jednakże nie można stwierdzić, aby wnioskodawca wraz z rodziną należał do osób, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia. Nie można również uznać, że skarżący wykazał, aby po jego stronie istniały szczególne, niezbędne wydatki, które uniemożliwiłyby partycypowanie w kosztach zainicjowanego postępowania sądowoadministracyjnego. W związku z powyższym należało przyjąć, że wskazana przez skarżącego sytuacja majątkowa nie uzasadnia przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Skarżący nie wykazał bowiem, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z powyższych przyczyn orzeczono jak w sentencji, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a.