I OZ 254/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Roman Ciąglewicz /spr./ po rozpoznaniu w dniu 23 marca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia T. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 3 grudnia 2015 r., sygn. akt II SAB/Po 89/14 o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi T. K. na bezczynność Wielkopolskiego Komendanta Wojewódzkiego Policji w Poznaniu w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej postanawia: oddalić zażalenie. Dnia 27 września 2015 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wpłynął wniosek T. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego i ustanowienia adwokata. Postanowieniem z dnia 19 października 2015 r. sygn. akt II SAB/Po 89/14 referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu umorzyła postępowanie wywołane ww. wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. Skarżący zakwestionował powyższe postanowienie referendarza sądowego z dnia 19 października 2015 r. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 3 grudnia 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Sąd wskazał, że obecnie rozpoznawany wniosek o przyznanie prawa pomocy jest kolejnym wnioskiem strony w tym przedmiocie. Sąd podkreślił, że jeżeli po uprawomocnieniu się postanowienia odmawiającego zwolnienia od kosztów sądowych złożono ponowny wniosek w tym samym przedmiocie, podlega on merytorycznemu rozpoznaniu. Wniosek należy uwzględnić, jeśli w wyniku zmiany okoliczności doszło do spełnienia przesłanek potrzebnych do przyznania prawa pomocy. Sąd w takiej sytuacji jest zobowiązany do porównania wniosku złożonego pierwotnie i argumentacji przywoływanej przez wnioskodawcę w toku pierwotnego postępowania o przyznanie prawa pomocy z powtórnym wnioskiem w tym zakresie. Ponowne rozstrzygnięcie w przedmiocie prawa pomocy jest dopuszczalne, ale tylko z uwagi na takie okoliczności, które powstały później i w sposób zasadniczy zmieniają sytuację strony. Innymi słowy, złożenie przez stronę kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy nie obliguje sądu do dokonywania ponownej oceny sytuacji materialnej wnioskującego w kontekście przesłanek z art. 246 P.p.s.a. Rolą sądu jest bowiem w takim przypadku zbadanie, czy strona powołała nowe (zmienione) okoliczności, które mogłyby wpłynąć na zmianę dotychczasowego stanowiska sądu. W tego typu sytuacjach nie jest więc możliwe dokonywanie odmiennych ocen kondycji finansowej strony na podstawie tożsamych elementów stanu faktycznego, tj. w oparciu o analogiczną do zawartej we wcześniejszym wniosku argumentację. W związku z tym, jeżeli podmiot ubiegający się o przyznanie prawa pomocy nie wskaże jakichkolwiek nowych okoliczności, bądź też podane przez niego fakty nie będą na tyle znaczące, aby mogły doprowadzić do odmiennych od dotychczasowych ocen, uwzględnienie wniosku strony nie będzie możliwe. Sąd dokonując oceny zasadności ponownego wniosku o przyznanie prawa pomocy uznał, iż skarżący nie wykazał, że jego sytuacja materialna, po dacie rozpoznania pierwszego wniosku, uległa zmianie, która mając postać istotnej zmiany, umożliwiałaby uwzględnienie wniosku poprzez przyznanie prawa pomocy. Strona w treści wniosku ponowiła wszystkie podniesione wcześniej okoliczności, a w uzasadnieniu sprzeciwu (nazwanego zażaleniem) zawarła właściwie inwektywy pod adresem referendarz sądowej, co zwalnia Sąd od ustosunkowywania się do nich (por. postanowienie NSA z dnia 13 sierpnia 2015 r. sygn. akt I OZ 947/15, zapadłe wcześniej w tej sprawie; CBOSA). Wszystkie okoliczności przywołane we wniosku podlegały już ocenie sądu, który ostatecznie nie stwierdził podstaw do przyznania stronie prawa pomocy, a NSA właśnie ww. postanowieniem z dnia 13 sierpnia 2015 r. sygn. akt I OZ 947/15 oddalił zażalenie. Sąd podkreślił, że skarżący, kierując do Sądu ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy nie powołał się na zmianę swojej dotychczasowej sytuacji materialnej. Konkludując sąd ocenił, że skarżący nie wykazał, że jego sytuacja finansowa i życiowa uległa zmianie, która uzasadniałaby przyznanie prawa pomocy. Zażalenie na powyższe postanowienie złożył skarżący, nie godząc się z nim w całości. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Podkreślić należy, że instytucja prawa pomocy powinna być traktowana jako wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. W niniejszej sprawie podstawowe znaczenie ma fakt, że jest to kolejny wniosek w przedmiocie prawa pomocy złożony przez skarżącego. Przepis art. 165 P.p.s.a. stanowi, że postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane lub zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy" należy rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązującym prawie. Muszą to być jednak takie zmiany, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia. W przypadku postanowienia odmawiającego przyznania prawa pomocy będzie to w szczególności pogorszenie sytuacji finansowej wnioskodawcy (B. Dauter w: B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Wolters Kluwer 2013, uw. 2 do art. 165). W świetle tej regulacji zmiana postanowienia wydanego w kwestii incydentalnej może nastąpić wyłącznie w sytuacji, gdy nastąpiły zmiany okoliczności sprawy tak istotne, że tę zmianę uzasadniają. W art. 165 p.p.s.a. nie chodzi o jakąkolwiek zmianę okoliczności sprawy, a o taką zmianę, która w porównaniu ze stanem poprzednim, dawałaby sądowi możliwość zmiany czy uchylenia poprzedniego orzeczenia. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd I instancji zasadnie przyjął, że skarżący nie wykazał, aby sytuacja materialna, po dacie rozpoznania pierwszego wniosku uległa zmianie, która umożliwiłaby uwzględnienie aktualnie złożonego wniosku. Z przedstawionego przez stronę wniosku nie wynika, że w sprawie zaszły takie właśnie zmiany okoliczności w porównaniu z pierwotnym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. Sytuacja materialna skarżącego, nie uległa istotnym dla oceny prawa pomocy zmianom. Podkreślić należy, że skarżący w treści wniosku ponowił wszystkie podnoszone wcześniej okoliczności, które podlegały już ocenie zarówno Sądu I instancji, jak i Naczelnego Sądu Administracyjnego. W tych okolicznościach Sąd I instancji słusznie stwierdził, że nie było podstaw do przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym przez niego zakresie. Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.