I OZ 295/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jolanta Rajewska po rozpoznaniu w dniu 25 kwietnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia E. D. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 marca 2013 r., sygn. akt IV SA/Wa 2184/12 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi E. D. na decyzję Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego z dnia [...] lipca 2012 r., nr [...] w przedmiocie odmowy dokonania zmiany w operacie ewidencji gruntów i budynków postanawia: oddalić zażalenie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na skutek sprzeciwu złożonego na postanowienie referendarza sądowego, postanowieniem z dnia 18 marca 2013 r. odmówił E. D. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. W uzasadnieniu powyższego orzeczenia wskazano, że w dniu 22 stycznia 2013 r. skarżący złożył przedmiotowy wniosek, wskazując w nim, że jest osobą schorowaną. Oświadczył, iż prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną. Jest właścicielem mieszkania o pow. 41,5 m2. Podał również, że posiada zasoby pieniężne "na koszty pogrzebu". Skarżący oraz jego żona osiągają stałe dochody z tytułu świadczeń emerytalnych w łącznej wysokości 3.783 zł netto miesięcznie (4.086 zł brutto). Wśród comiesięcznych wydatków koniecznych wnioskodawca wymienił: swoje koszty leczenia - około 200 zł, koszty leczenia żony – 600 zł, wydatki na mieszkanie w kwocie 925 zł, wydatki na wyżywienie, środki czystości, naprawy i nieprzewidzianie wydatki – 1.200 zł, zasiłki dla studiujących wnuków - 400 zł, pozostałe wydatki - 58 zł. Skarżący przedstawił ponadto dokumenty źródłowe potwierdzające jego zły stan zdrowia. Na skutek wezwania do uzupełnia wniosku, skarżący przedłożył m. in. kserokopie faktur VAT, dokumentujących wydatki związane z eksploatacją mieszkania, tj. opłatę czynszu za lokal mieszkalny w miesiącu lutym 2013 r. w wysokości 466,90 zł, opłatę za gaz w wysokości 43,12 zł, opłatę za energię elektryczną w wysokości 127,47 zł, abonament telefoniczny - w wysokości 58,18 zł. Skarżący wymienił dodatkowo opłatę za użytkowanie wieczyste gruntu w wysokości 701,67 zł, jednak jak sam oświadczył należność ta obecnie nie jest przez niego opłacana, bowiem nie zostało zakończone postępowanie sądowe w przedmiocie zasadności naliczenia opłaty w podwyższonej wysokości. E. D. dołączył ponadto kserokopie umów zawartych pomiędzy skarżącym i żoną skarżącego a Getin Noble Bank S.A., potwierdzających założenie przez nich oszczędnościowych lokat terminowych. Z dokumentów tych wynikało zaś, że wnioskodawca oraz jego żona posiadają lokaty oszczędnościowe w łącznej wysokości 43.000 zł. W sprzeciwie zwrócił dodatkowo uwagę, że posiada skierowanie do poradni specjalistycznej choroby Alzheimera, z rozpoznanymi zaburzeniami pamięci, co uniemożliwia mu funkcjonowanie w licznych postępowaniach sądowych. Skarżący wskazał na 7 spraw sądowych i wyszczególnił koszty, jakie musi w nich ponieść, wywodząc, że ich wysokość (48.372 zł) przemawia za przyznaniem skarżącemu prawa pomocy. Wskazywał również, że pomoc wnukom w wysokości po 200 złotych miesięcznie, nie powinna w dzisiejszych czasach dziwić nikogo. Oddalając powyższy wniosek, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał, że skarżący nie wykazał, aby w jego sytuacji uzasadnione było przerzucenie ciężaru kosztów postępowania na Państwo. Powyższe wynika zaś - zdaniem Sądu - z okoliczności, że skarżący oraz jego żona uzyskują stałe, comiesięczne dochody w łącznej wysokości 3.783 zł netto. Ich wysokość pozwala na zaplanowanie budżetu domowego w sposób umożliwiający wygospodarowanie środków, które mogą być przeznaczone na poniesienie związanych ze sprawą kosztów sądowych, zwłaszcza, że skarżący jest w stanie wygospodarować środki na pomoc swoim studiującym wnukom. Przy ocenie ww. wniosku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wziął również pod uwagę, że skarżący wraz z żoną dysponują oszczędnościami w łącznej wysokości 43.000 zł, które umożliwiają stronie pokrycie kosztów sądowych. Zdaniem Sądu, bez znaczenia dla oceny przedmiotowego wniosku pozostawała okoliczność uczestnictwa przez skarżącego w siedmiu postępowaniach sądowych, co wiąże się z koniecznością poniesienia w każdym z nich określonych kosztów sądowych. Przy badaniu spełnienia przesłanki, o której mowa w "art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.", ocenie podlegała bowiem wyłącznie sytuacja materialna strony aktualna na dzień rozpoznawania wniosku. Potencjalne zaś, przyszłe i niepewne wydatki nie mogły przemawiać za uwzględnianiem wniosku. Ponadto sytuacja finansowa skarżącego, nawet przy konieczności ich poniesienia, nie byłaby na tyle trudna, aby uznać jego wniosek za zasadny. E. D. w zażaleniu złożonym na powyższe postanowienie podnosił, że przy rozpoznaniu jego wniosku nie wzięto w szczególności po uwagę, że został skierowany do poradni specjalistycznej choroby Alzhaimera celem objęcia go leczeniem specjalistycznym z rozpoznaniem zaburzeń pamięci. Stan zdrowia skarżącego ogranicza zatem możliwość funkcjonowania w licznych sprawach sądowych. Powyższa okoliczność stanowi zaś szczególny przypadek w rozmienieniu art. 135 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (t. j. Dz. U. z 2010 r., Nr 90, poz. 594 ze zm.) zgodnie z którym: W ustawie z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego (Dz. U. Nr 111, poz. 535, z późn. zm.) art. 48 otrzymuje brzmienie: "Art. 48. Sąd może ustanowić dla osoby, której postępowanie dotyczy bezpośrednio, adwokata z urzędu, nawet bez złożenia wniosku, jeżeli osoba ta ze względu na stan zdrowia psychicznego nie jest zdolna do złożenia wniosku, a sąd uzna udział adwokata w sprawie za potrzebny.". W ocenie skarżącego, jego stan zdrowia uniemożliwia mu należyte zaangażowanie się w znaczną liczbę spraw z jego udziałem. Skarżący podnosił też, że zgromadzone oszczędności są przeznaczone na pogrzeb i nie można ich naruszyć. Pomoc wnukom oraz wspieranie instytucji kościelnych wynika zaś z jego więzi rodzinnych i światopoglądu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. W myśl regulacji zawartej w przepisie art. 245 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) dalej: "P.p.s.a." prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Zakres całkowity obejmuje przy tym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika profesjonalnego, zaś zakres częściowy obejmuje: zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków, bądź też zwolnienie od opłat sądowych i wydatków, bądź tylko ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika do reprezentacji. Z kolei zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W świetle powołanego wyżej przepisu należy przyjąć, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie mu prawa pomocy. Jest on zatem zobligowany przedstawić w sposób czytelny swój stan finansowy prezentując w niebudzący wątpliwości sposób źródła swego utrzymania, jak również ponoszone przez siebie wydatki. Podkreślenia przy tym wymaga fakt, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Ma ono przy tym charakter wyjątkowy i może zatem zostać przyznane wyłącznie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Z uwagi na powyższe Sąd I instancji słusznie uznał, że opisana przez skarżącego sytuacja finansowa nie uzasadnia przyznania mu pomocy w żądnym przez niego zakresie. Dokonując oceny sytuacji majątkowej, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie słusznie zwrócił uwagę, że wnioskodawca dysponuje wraz z żoną znacznym miesięcznym dochodem w kwocie 3.783 zł netto. Jest przy tym właścicielem mieszkania. Posiada wspólnie z żoną także znaczne oszczędności. Skarżący dysponuje zatem możliwością pełnego sfinansowania zainicjowanego przez niego postępowania sądowego, w tym poniesienia kosztów związanych z ustanowieniem na jego rzecz zawodowego pełnomocnika. Podkreślenia przy tym wymaga, że skarżący nie wykazał – choć przy ubieganiu się o przyznanie prawa pomocy ciążył na nim taki obowiązek - iż środki finansowe, jakimi dysponuje, są przeznaczane w całości na zaspokojenie niezbędnych potrzeb bytowych. Z pewnością nie zalicza się do nich systematyczne dotowanie wnuków, co dodatkowo świadczy o prawidłowości zaskarżonego postanowienia. Bez wpływu na powyższe stanowisko pozostają również okoliczności dotyczące celów, na jakie skarżący przeznacza, bądź ma zamiar przeznaczać zgromadzone przez siebie oszczędności. Ocena jego stanu majątkowego nie może bowiem być dokonywana przez pryzmat wydatków, które mogą w przyszłości być dokonane zwłaszcza, że sam skarżący nie może udowodnić, że zaoszczędzone środki w całości zostaną przeznaczone na wskazywany przez niego cel oraz brak jest przesłanek umożliwiających przyjęcie w jak odległej perspektywie czasowej to nastąpi. Za bezzasadny należało także uznać zarzut dotyczący nieuwzględnienia przez Sąd I instancji okoliczności skierowania skarżącego do poradni specjalistycznej w kontekście powołanego art. 135 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych. Powołany akt normatywny, tak samo jak ustawa z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego (Dz. U. Nr 111, poz. 535, ze zm.) na gruncie postępowania sądowoadministracyjnego nie znajduje zastosowania. Poza tym ocena zasadności przedmiotowego wniosku w istocie jest dokonywana przez pryzmat możliwości finansowych wnioskodawcy w kontekście ponoszonych przez niego niezbędnych wydatków. Nie obejmuje ona zatem bezpośrednio okoliczności dotyczących jego stanu zdrowia. Z przytoczonych zatem względów nie może budzić wątpliwości, że złożony przez skarżącego wniosek o przyznanie prawa pomocy zasługiwał na oddalenie. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, w oparciu o art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.